Іздеу нәтижелері

100 нәтиже

1. Қазақ фольклорлық прозасының жанрлық табиғаты мен зерттелу көкжиектері

   Мақалада қазақ фольклорлық прозасының шығу тегі, жанрлық ерекшеліктері және ғылыми тұрғыдан саралану үдерісі жан-жақты қарастырылады. Қара сөз бен өлең түріндегі ауыз әдебиетінің айырмашылықтары, С. Қасқабасовтың функционалдық жіктемесі, сондай-ақ М. Әуезов пен М. Ғабдуллиннің ертегі мен аңызды ажыратудағы көзқарастары талданады. Әлкей Марғұланның фольклорды археологиямен және этнографиямен сабақтастыра зерттеген ғылыми еңбектеріне, эпостың ертегіге айналу заңдылықтарына және «Құла мерген» жырындағы темірге табыну, қазан культі, «Жеті жарғыдағы» құн рәміздері сияқты тарихи-мәдени деректерге арнайы назар аударылады.

2. Қаңлы мемлекеті: саяси тарихы, шаруашылығы және археологиялық мұрасы

   Қаңлы мемлекетінің б.з.д. II ғасырдан белгілі саяси құрылымы, аумағы, көрші елдермен байланысы, шаруашылығы мен рухани мәдениеті, сондай-ақ Қауыншы, Отырар–Қаратау және Жетіасар мәдениеттеріне қатысты археологиялық деректер қарастырылады. Жерлеу құрылыстары мен рәсімдерінің алуан түрі, олардың шығу тегі жөніндегі ғылыми пайымдар да қамтылған.

3. Беғазы-Дәндібай мәдениеті және Беғазы қорымын зерттеу мен сақтау

   Беғазы-Дәндібай мәдениетінің қалыптасуы, қоныстары, жерлеу ғұрпы, шаруашылығы мен дүниетанымы сипатталады. Беғазы және Дәндібай ескерткіштерін зерттеуге П.С. Рыков, Әлкей Марғұлан, Кемал Ақышев және басқа зерттеушілердің қосқан үлесі, қорымның археологиялық маңызы мен қазіргі күйі, оны қалпына келтіру және қорғау шаралары баяндалады.

4. Өнер тарихы, Құдай туралы түсініктер, антропология және тіршілік эволюциясы

   Өнердің алғашқы қауымдық қызметі мен ежелгі Мысыр, Грекия және Рим өнерінің ерекшеліктері; монотеистік дәстүрлердегі Құдай ұғымының тарихи өзгеруі; антропологиядағы теория мен этнографияның байланысы; Бергсонның интеллект, сана, уақыт және тіршіліктің өзгерісі туралы пайымдары қарастырылады.

5. Оңтүстік Азия халықтарының этнографиясы, шаруашылық салты және рухани мұрасы

   Мақалада Оңтүстік Азия елдерінің географиялық құрылымы, халқының саны, тілдік топтары мен антропологиялық құрамы егжей-тегжейлі қарастырылады. Өңірдің этногенезіне әсер еткен тарихи көші-қон үдерістері, дәстүрлі суармалы егіншілік пен мал шаруашылығының сипаты баяндалады. Сонымен бірге тұрғындардың ұлттық киімдері, ауылдық қауымның басқару құрылымы, діни ұстанымдары, рухани-эпикалық әдебиеті, театр және кино өнері, сондай-ақ қасиетті Ганга алқабындағы рәсімдер жан-жақты сипатталған.

6. Түркі дүниесінің өркениеттік кеңістігі және Ұлы Жібек жолының сауда байланыстары

   Мақалада VI ғасырдан бастау алатын түркі өркениетінің тарихи кеңістігі, сақ дәуірінен жалғасқан металлургия мен кілем тоқу өнері, Орхон-Енисей бойындағы руна жазбалары және ғұламалардың рухани мұрасы жан-жақты қарастырылады. Сонымен қатар Ұлы Жібек жолының сауда және мәдениет көпірі ретіндегі рөлі, керуен бағыттарының бойындағы Отырар, Тараз, Сайрам секілді қалалардың өркендеуі және түркі жазба мәдениетінің бүгінгі рухани сабақтастығы баяндалады.

7. Ортағасырлық Оғыз мемлекетінің саяси құрылымы, шаруашылығы және тарихы

   Мақалада IX ғасырдың соңы мен XI ғасырдың ортасында өмір сүрген Оғыз мемлекетінің тарихы жан-жақты баяндалады. Оғыз атауының этимологиясы, Жетісудан Сырдария алқабына қоныс аударуы, кангар-печенегтермен күрес нәтижесінде құрылған ауқымды мемлекеттің аумағы мен этникалық құрамы қарастырылады. Сондай-ақ Янгикент қаласындағы билік құрылымы, жабғу, күл-еркін, сюбашы секілді мемлекеттік лауазымдар, хатунның рөлі, қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік пен діни ұстанымдар сөз болады. Мал шаруашылығы, қалалар мен Хорасан, Хорезм бағытындағы сауда, Киев княздігімен әскери одақтар және мемлекеттің ыдырап, Дешті Қыпшақ құрамына өту үдерісі толық сипатталады.

8. Зороастризм және қазақ мәдениетінің рухани бастаулары

   Мақала зороастризмнің тарихи-мәдени негіздерін, Авестаның құрылымы мен зерттелу кезеңдерін, Заратуштра іліміндегі құдай, адам, ізгілік пен зұлымдық, жан және ақырет мәселелерін қарастырады. Сонымен қатар сақтар мен түркілер дүниетанымындағы зороастризмдік сабақтастықты, қазақтың діни нанымдарын, салт-дәстүрлері мен киіз үй рәміздерін талдайды.

9. Қазақстан жеріндегі Андронов және Беғазы-Дәндібай мәдениеттерінің даму тарихы

   Мақалада қола дәуіріндегі Андронов тарихи-мәдени қауымдастығы мен Беғазы-Дәндібай мәдениетінің археологиялық зерттелуі, қоныстары, баспаналары, кешенді шаруашылығы, қыш пен зергерлік өндірісі, жерлеу дәстүрлері, сәулеттік кесенелері және қоғамдық-саяси даму ерекшеліктері баяндалады.

10. Ғұрыптық фольклордағы көнерген сөздер

    Ғұрыптық фольклор қазақ халқының тұрмысы, салт-санасы мен дүниетанымы туралы тілдік әрі этномәдени дерек сақтайды. Ондағы көнерген лексика архаизмдер мен тарихи сөздерге бөлініп, отбасылық, маусымдық және діни ғұрыптар аясында қарастырылады. Сөздердің мағынасы мен төркінін тарихи-салыстырмалы, этимологиялық және этнолингвистикалық тұрғыдан талдау көне мәдени ұғымдарды, заттық мұра мен сенімдерді түсіндіруге көмектеседі.

11. Қазақ фольклорындағы аңыз-әпсаналардың жанрлық және тақырыптық ерекшеліктері

    Қазақ аңыз-әпсаналарының жанрлық табиғаты, зерттелу тарихы және тарихи, мекендік, діни-кітаби, әлеуметтік-утопиялық тақырыптары қарастырылады. Аңыздың тарихи дерек пен халық қиялын ұштастыруы, кейіпкерлерінің фольклорлық бейнеге айналуы, ауызша таралу барысында өзгеруі және қоғамның тарихи санасы мен арман-мүддесін жеткізуі талданады.

12. Қазақ даласындағы ислам өркениеті: тарихи сабақтастық, салт-дәстүр және рухани даму

    Мақалада ислам дінінің Қазақстанға келу тарихы, араб қолбасшысы Кутейб ибн Мүслімнің жорығынан басталған исламдану үдерісі және оның көшпелі түркі тайпаларының дүниетанымымен сабақтасуы қарастырылады. Қазақ даласындағы ата-баба аруағына тағзым ету, ақсақалдарды құрметтеу, неке және отбасылық салт-дәстүрлердің шариғатпен байланысы жан-жақты сарапталады. Сонымен қатар дәстүрлі құқықтық жүйедегі билер сотының принциптері зерделеніп, тәуелсіздік кезеңіндегі рухани қауіпсіздік, деструктивті секталардың қатері, мемлекеттік дін саясатын нығайту және Ханифи мазхабының негізінде ұлттық тәрбиені қалыптастыру мәселелері баяндалады.

13. Оңтүстік Азия мемлекеттерінің саяси тарихы және қоғамдық даму бағыттары

    Мақалада Оңтүстік Азия аймағындағы елдердің тарихи қалыптасуы, мәдени және конфессиялық ерекшеліктері, сондай-ақ Пәкстан, Бангладеш, Мьянма, Шри-Ланка және Непал мемлекеттерінің ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап бастан өткерген саяси даму жолы жан-жақты баяндалады. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі мемлекеттік құрылыс, әскери төңкерістер мен демократиялық реформалар, этникалық және әлеуметтік қайшылықтар, ішкі дағдарыстар мен халықаралық қатынастар нақты деректер негізінде ашып көрсетілген.

14. Саясаттанудың ғылыми негіздері және қазіргі қоғамдағы маңызы

    Мақалада саясаттану ғылымының қалыптасу тарихы, оның зерттеу объектісі мен пәндік сипаты қарастырылады. Саяси ойдың ежелгі діни-мифологиялық сарыннан философиялық-этикалық және ғылыми арнаға ауысу жолы талданып, Аристотель мен Никколо Макиавеллидің қосқан үлесі көрсетіледі. Сонымен бірге саясаттың негізгі қызметтері мен өтпелі кезеңдегі азаматтық саяси мәдениетті жетілдірудің практикалық маңызы баяндалады.

15. Ежелгі өркениеттер кеңістігіндегі рухани дүниетаным, көшпелілік болмыс және ғылыми таным негіздері

    Адамзаттың архаикалық мәдениетіндегі әйел бейнесі мен Ұмай ана культі, Қытайдағы конфуцийлік моральдық-әлеуметтік тәртіп, дәстүрлі қазақ жоралғылары және мистикалық философияның тарихи дамуы сипатталады. Еуразия кеңістігіндегі көшпелі шаруашылықтың қалыптасу эволюциясы мен сақ-скиф мәдени мұрасын кешенді зерттеудің археологиялық және тұжырымдамалық қырлары ашылады. Сондай-ақ көне үнді-будда өркениетінің философиялық мектептері, брахманизм, карма, джайнизм ілімдері мен көне Үндістандағы жаратылыстану ғылымдарының негізгі жетістіктері сарапталады.

16. Қазақстан аумағындағы қола дәуірі тайпаларының шаруашылығы, мәдениеті және әлеуметтік дамуы

    Біздің дәуірімізге дейінгі XVIII–IX ғасырларды қамтитын Қазақстан аумағындағы қола дәуірі Андронов және Беғазы-Дәндібай мәдени бірлестіктерінің дамуымен, кен өндіру мен металлургияның өркендеуімен ерекшеленеді. Кетпенді егіншіліктен жайлаулық және көшпелі мал шаруашылығына көшу барысында әлеуметтік жіктеліс тереңдеп, әскери ақсүйектер, діни қызметкерлер мен қатардағы қауым мүшелері жеке топтарға бөлінді, сондай-ақ бай қолөнер, зергерлік кәсіп және отқа табынуға негізделген дүниетанымдық жүйе қалыптасты.

17. Қазіргі Қазақстандағы діннің рөлі және қазақтың рухани дүниетанымы

    Діннің ежелгі нышандық түрлері, түркілік тәңірлік таным мен әлемдік діндердің тарихи байланысы, исламның моральдық және қоғамдық қызметі, қазақтың дәстүрлі нанымдары мен өлім туралы түсініктері қарастырылады. Қазақстандағы исламның мәдени-ағартушылық және саяси-әлеуметтік қырлары, сондай-ақ діни жаңғыруды ұлттық рухани мұрамен сабақтастыру қажеттігі талданады.

18. Ежелгі Қаңлы мемлекеті: саяси тарихы, шаруашылығы және мәдениеті

    Қаңлы мемлекеті мен қаңлы қауымының тарихына қатысты жазба және археологиялық деректер, этнонимнің шығуы туралы көзқарастар, аумағы, билік жүйесі мен әскери күші қарастырылады. Сондай-ақ шаруашылық, тіл мен жазу, қолөнер, музыка, діни наным-сенімдер және салт-дәстүрлер сипатталып, қаңлылардың қазақ және өзге түркі халықтарының қалыптасуындағы орны түйінделеді.

19. Мәдениеттану жүйесі: семиотикалық сипаты, тарихи құрылымы және этикалық негіздері

    Мақалада мәдениеттану мен семиотиканың өзара байланысы, таңбалық жүйелердің мәні және мәдениеттің көпдеңгейлі құрылымы жан-жақты қарастырылады. Мәдениеттің көне дәуірлерден Қайта өрлеу кезеңіне дейінгі тарихи даму жолы, оның материалдық және рухани салалары мен атқаратын қоғамдық қызметтері талданады. Сонымен қатар мифология мен діннің рухани сипаты ашылып, Аристотель, Цицерон және Гегель еңбектеріндегі этика, мораль және адамгершілік санаттарының генезисі мен айырмашылықтары дәйектеледі.

20. Ежелгі Қазақстан тарихының тарихнамасы: палеолиттен ерте орта ғасырларға дейін

    Ежелгі Қазақстан тарихын зерттеген отандық және шетелдік ғалымдардың тұжырымдары, археологиялық экспедициялар мен жазба дереккөздерінің зерттелуі талданады. Еңбекте теориялық-әдіснамалық ұстанымдар, археологиялық мәдениеттердің кезеңделуі, палеоантропология, діни түсініктер, қоғамдық құрылыс, этнонимдер, ежелгі қалалар мен тайпалардың орналасуы қарастырылып, деректердің қайшылықтары мен әрі қарайғы зерттеу бағыттары көрсетіледі.