Іздеу нәтижелері

100 нәтиже

1. Адамның дүниетанымдық өзін-өзі айқындауы және философиялық танымның негіздері

   Мақалада дүниетаным ұғымының табиғаты, оның қоғамдық-тарихи сипаты және адамның өзін-өзі тануындағы рөлі қарастырылады. Мифологиялық, діни және философиялық таным түрлерінің ерекшеліктері, дүниетанымның қалыптасуына ықпал ететін факторлар мен адамның алдында тұрған негізгі өмірлік сауалдар талданады. Сондай-ақ философияның дүниетаным ретіндегі космоцентризм, теоцентризм және антропоцентризм кезеңдерінен тұратын тарихи эволюциясы мен адам мен әлем тұтастығы жүйеленген.

2. Мәдениет пен өркениеттің тарихи-философиялық сипаты және өзара байланысы

   Мақалада мәдениет пен өркениет ұғымдарының қалыптасу тарихы, олардың этимологиялық бастаулары мен мағыналық жіктелуі жан-жақты талданады. Адамзат дамуының кезеңдерін зерделеген шотланд, француз, неміс және ағылшын ойшылдарының тұжырымдары жүйеленіп, өркениеттің басты белгілері мен мәдениет формалары көрсетіледі. Сонымен қатар мәдени әрекеттің ішкі элементтері, салт-дәстүрлер мен діннің рухани мирасқорлықтағы рөлі, өнер мен табиғат арақатынасы және бүгінгі ғылымдағы терминологиялық мәселелер қарастырылады.

3. Отбасы институты және неке

   Отбасының қоғамдағы орны, неке институтының анықтамасы мен нысандары, отбасы және неке социологиясының тарихи дамуы, жұптасу инстинкті, әлеуметтік тыйымдар және эндогамия мен экзогамияның қалыптасуы қарастырылады. Отбасы адам қажеттіліктерін қанағаттандырумен қатар, ұрпақ тәрбиесі мен мәдени мұраны жеткізуге қатысатын көне әлеуметтік институт ретінде сипатталады.

4. Антропологияның қалыптасуы, антропогенез және этникалық тарих

   Антропологияның адамды зерттейтін ғылым ретінде қалыптасуы, оның негізгі салалары мен әдістері, антропогенез туралы діни, философиялық және ғылыми тұжырымдар, гоминидтер эволюциясының кезеңдері және этникалық антропологияның міндеттері қарастырылады. Қазақтардың антропологиялық ерекшеліктері мен Қазақстан аумағындағы этногенетикалық үдерістер де сипатталады.

5. Зороастризм және қазақ мәдениетінің рухани бастаулары

   Мақалада Авестаның құрамы мен зерттелу тарихы, зороастризмнің қалыптасуы, Заратуштраның өмір сүрген уақыты мен туған өлкесі жөніндегі пікірталастар қарастырылады. Зороастризмнің ізгі ой, ізгі сөз, ізгі іс, еркін таңдау және жауапкершілік қағидалары түсіндіріліп, оның Орталық Азия, сақ мәдениеті және қазақтың діни нанымдары, салт-дәстүрлері мен рәміздеріне ықпалы болуы мүмкін деген пайымдар талданады.

6. Ақша культінің қоғамға әсері, тарихи сабақтар және білімнің маңызы

   Мақалада қазіргі қоғамдағы ақша культі, оның отбасылық құндылықтар мен адамгершілік қарым-қатынастарға тигізетін зардаптары кеңінен талданады. Йохан Гезеллдің тәуелсіз ақша теориясы мен Вёргль қалашығындағы экономикалық эксперимент нәтижелері, кеңестік білім беру жүйесінің артықшылықтары мен жастар алдындағы қаржылық кедергілер қарастырылады. Сонымен қатар жеке тұлға мен индивидуум ұғымдарының ғылыми мәні, 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы мен 1991 жылдардағы тарихи кезеңдер сараланып, ұлт болашағы үшін білім мен рухани тағылымның басты құндылық екені негізделеді.

7. Жаңа пұтшылдық феномені және діни нанымдардың тарихи көріністері

   Мақала ежелгі діни жүйелердегі фетишизм, тотемизм, анимизм, магия мен шаманизмді, түркілер мен қазақ даласындағы Тәңірге, табиғатқа және ата-баба рухына қатысты нанымдарды, сондай-ақ Қазақстанда тараған зороастризм, буддизм, манихейлік, христиандық және ислам дәстүрлерін қарастырады. Қазіргі қоғамдағы жаңа пұтшылдық ақшаға, ләззатқа, мансапқа, адамдарға және заттарға шектен тыс тәуелділік ретінде сипатталып, сенім, қорқыныш, тілек, жұбаныш, өмірлік мақсат пен құрбандық арқылы талданады. Мәтінде монотеистік табыну ең жоғарғы рухани саты ретінде бағаланады.

8. Мемлекетті басқару нысандары және Қазақстандағы президенттік институттың қалыптасуы

   Мемлекеттің нысаны басқару тәртібі, аумақтық құрылымы және саяси режим арқылы сипатталады әрі тарихи, географиялық, экономикалық, мәдени және саяси жағдайларға тәуелді. Қазақстандағы хандық биліктен қазіргі президенттік институтқа дейінгі өзгерістер 1990 жылғы Егемендік декларациясы, 1991 жылғы Тәуелсіздік туралы конституциялық заң және 1993 пен 1995 жылдардағы конституциялық даму аясында қарастырылады. Сондай-ақ монархиялық және республикалық басқару үлгілері мен бірқатар елдердің мемлекеттік құрылымдары салыстырылады.

9. Химия ілімінің қалыптасу шежіресі мен атаудың тарихи бастаулары

   Мақалада химия терминінің этимологиясы, оның мысырлық және гректік тамырлары, ежелгі Египет, Месопотамия, Үндістан мен Қытайдағы химиялық өндірістің қалыптасуы жан-жақты қарастырылады. Алхимиялық кезеңнің үш тармағы, атап айтқанда грек-мысырлық, арабтық және батысеуропалық бағыттары, Жәбір ибн Хайян, Әбу Әли ибн Сина, Парацельс пен Агрикола сияқты ойшылдардың қосқан үлесі мен жаңа заттарды, құрал-жабдықтарды ашудағы тәжірибелік жетістіктері талданады. Сонымен қатар Диоклетиан мен христиан шіркеуінің тыйымдары, Аристотель ілімі, Роберт Бойльдің көзқарастары, Штальдың флогистон гипотезасы, М.В. Ломоносовтың зат массасының сақталу заңы және қазіргі жаратылыстанудағы химияның рөлі баяндалады.

10. Ежелгі Қазақстандағы діни-философиялық дүниетаным

    Ежелгі Қазақстандағы Тәңір, Жер-Су, Ұмайға табыну, шаманизм, буддизм, манихейлік, несториандық пен яковиттік христиандық және зороастризм қарастырылады. Олардың табиғатпен, көшпелі тұрмыспен, әлеуметтік өмірмен байланысы, өзара ықпалы және археологиялық іздері сипатталады.

11. Қазақ халқының рухани мәдениеті

    Қазақ халқының рухани мұрасы көне түркілік нанымдардан, исламға дейінгі дәстүрлер мен әлемдік діндердің ықпалынан, фольклордан, жыраулық поэзиядан, жазба әдебиет пен музыкадан қалыптасты. Алтын Орда мен Дешті Қыпшақтағы мәдени өмір, қазақ қоғамындағы діни синкретизм, Асан Қайғы мен Қазтуған мұрасы, Абай мен Ыбырай Алтынсариннің ағартушылық қызметі және XIX ғасыр музыкасы қарастырылады. Бұл мұраны сақтап, байыту және келер ұрпақ тәрбиесіне пайдалану қажеттігі түйінделеді.

12. Адамзат қоғамының эволюциясы

    Мақала адамзат қоғамының қалыптасуын археологиялық және әлеуметтік кезеңдермен байланыстыра сипаттайды. Онда алғашқы қауымның шаруашылығы, туыстық пен отбасы қатынастары, билік пен әлеуметтік нормалар, өркениеттер және алғашқы қауымдық қоғамдардың байланысы, қазіргі қоғамдардағы көне құрылым қалдықтары, этностардың дамуы мен діни түсініктер қарастырылады.

13. Орта ғасырлардағы Қазақстанның қала мәдениеті, рухани наным-сенімдері және жазу дәстүрі

    Мақалада VI–XII ғасырлардағы Қазақстан аумағындағы қала мәдениетінің жедел өркендеуі, Ұлы Жібек жолы бойында орналасқан Испиджаб, Отырар, Тараз және Сығанақ секілді орталықтардың тарихы жан-жақты баяндалады. Сонымен қатар көне түркілердің дәстүрлі наным-сенімдері, табиғат пен Тәңірге сиыну салты, ислам дінінің таралу кезеңдері, руна жазуының құпиясын ашу тарихы және ортағасырлық ғалымдар мен ақындардың жазба мұрасы қарастырылады.

14. Ислам өркениеті, діни дәстүрлер және конфуцийшілдік

    Мақала ислам өркениетінің қалыптасуы мен өзгерістерін, діни және зайырлы биліктің байланысын, исламның негізгі қағидалары мен жаңғыру қозғалыстарын қарастырады. Сондай-ақ діннің шығуы туралы исламдық түсініктерді, көне нанымдарды, қазақы ғұрыптарды, индуизм мен иудаизмді және Қытайдағы конфуцийшілдіктің әлеуметтік-саяси тәртібін сипаттайды.

15. Діндерді жіктеу және Қазақстандағы діни ағымдар

    Діндерді табыну нысанына, таралуына және шығу тегіне қарай жіктеу, көне діни нанымдар, исламдық жіктеу мен дәстүрлі емес діни қозғалыстардың бағыттары қарастырылады. Сондай-ақ Қазақстанның конфессиялық құрамы, елдегі жаңа діни ағымдардың таралу кезеңдері мен мысалдары және дінаралық келісімнің маңызы сипатталады.

16. Дін ұғымы, құрылымы және тарихи қалыптасуы

    Діннің ғылыми тұрғыдан зерттелуі, анықтамалары мен құрылымы, діни сананың тарихи көріністері, діни бірлестіктер және мифологияның дүниетанымдық рөлі қарастырылады. Сонымен бірге діндер тарихындағы анықтамалар мен исламдық түсініктегі «дин» сөзінің мағыналары түсіндіріледі; алғашқы діни нанымдардың түрлері аталады.

17. Исламның пайда болуы, рухани негіздері және таралуы

    Исламның VII ғасырда Арабияда қалыптасуы Мекке мен Медине тарихы, Мұхаммедтің уағызы және дәуірдің әлеуметтік-экономикалық жағдайларымен сабақтастырыла қарастырылады. Мәтінде ислам сенімінің негіздері, бес парыз, шариғат пен фикһ, діни және қоғамдық өмірдің байланысы, исламның аймақтарға таралуы, халықаралық ұйымдар мен саяси қозғалыстар, өзге діндермен қарым-қатынасы және реформалар сипатталады.

18. Жапон синтоизмі және оның діни-мәдени негіздері

    Синтоизмнің қалыптасуы, ками туралы түсінігі, қасиетті жылнамалары, рәсімдері мен Жапонияның саяси тарихындағы орны қарастырылады. Сонымен бірге діннің қоғамдық қызметі, тотемдік және тәңірлік нанымдар, түркі мәдениетіне өзге діндердің ықпалы және өлім туралы діни-философиялық түсініктер баяндалады.

19. Қазақстандағы қола дәуірі ескерткіштері, Андронов және Беғазы-Дәндібай мәдениеттері

    Қазақстандағы қола дәуірінің мерзімі, металлургиясы, қоныстары, жерлеу ғұрпы, керамикасы мен өнері сипатталады. Андронов мәдени-тарихи қауымдастығының таралуы мен кезеңдері, сондай-ақ Орталық Қазақстандағы Беғазы-Дәндібай мәдениетінің ескерткіштері, шаруашылығы, діни нанымдары және өзге мәдениеттермен байланыстары қарастырылады.

20. Ұлы Жібек жолы және Қазақстан жеріндегі өркениет дамуы

    Ұлы Жібек жолының қалыптасуы мен бағыттары, сауда және дипломатиялық байланыстарға ықпалы, сондай-ақ Қазақстан қалалары мен тұрғындарының әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуына қосқан үлесі қарастырылады. Жол бойындағы қалалар, археологиялық олжалар және сауданың әлсіреу кезеңдері сипатталады.