Іздеу нәтижелері

100 нәтиже

1. Қазақ даласының көне сәулет ескерткіштері мен киелі зиярат орындары

   Мақалада Оңтүстік Қазақстан өңірінің көне тарихы, археологиялық және сәулеттік ескерткіштері, Түркістан қаласы мен Қожа Ахмет Ясауи кешені, Арыстан баб мазары, Сайрамдағы тарихи орындар, Сауран мен Отырар қалашықтары, сондай-ақ Қазақстанның түрлі аймақтарындағы киелі зиярат ету нысандары баяндалады.

2. Ежелгі түркі мемлекеттері, мәдениеті және қазақтың сот дәстүрі

   Мақалада Түрік қағанаты мен одан кейінгі түркі мемлекеттері, Қазақстандағы ортағасырлық қалалар мен сәулет ескерткіштері, ежелгі түріктердің наным-сенімдері және Орхон-Енисей жазбаларының тарих пен әдебиет үшін маңызы қарастырылады. Сондай-ақ Тәуке ханның «Жеті жарғысы», билердің қызметі және Қазақстандағы сот төрелігінің тарихи бастаулары мен конституциялық қағидалары сипатталады.

3. Үйсін ұлысының тарихы, саяси дамуы және қоғамдық құрылысы

   Үйсіндердің Іле өңіріне орнығып, қуатты мемлекет құруы, ғұндармен және Хан патшалығымен байланыстары, әулеттік тартыстар салдарынан екі иелікке бөлінуі, басқару жүйесі мен тұрмыс-тіршілігі баяндалады. Шежірелік деректердегі үйсін атауының мағынасы және Нәнді бидің қазасына қатысты қайшылықтар да қарастырылады.

4. Исламдағы әйел құқығы мен қоғамдық орны: тарихи және қазіргі көзқарастар

   Құран мен сүннеттегі әйелдің құқықтары мен міндеттері, неке, хиджаб, куәгерлік және мұрагерлік мәселелеріне қатысты түсіндірулер қарастырылады. Қазақ қоғамындағы әйел мәртебесінің тарихи өзгерістері және Мысыр, Сауд Арабиясы, Ауғанстан, Иран, Пәкістан мен басқа мұсылман елдеріндегі тәжірибелер Қазақстандағы гендерлік пікірталастармен салыстырылады. Негізгі түйін — діни қағидаларды әлеуметтік-тарихи жағдайлардан және оларды түсіндіру ерекшеліктерінен ажырата қарастыру қажеттігі.

5. XVI–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы

   XVI–XVII ғасырларда Қазақ хандығының аумағы кеңейіп, саяси билігі нығайды. Қасым, Хақназар, Тәуекел, Есім, Жәңгір және Тәуке хандардың тұсындағы ішкі-сыртқы саясат, жоңғарлармен күрес, мемлекеттік басқару мен құқық, көшпелі және отырықшы шаруашылық, қолөнер мен мәдениет қарастырылады.

6. Ғұндар: саяси тарихы, қоғамдық құрылысы және шаруашылығы

   Ғұн тайпалық одағының қалыптасуы, этникалық тегі мен батысқа жылжуы туралы пікірталастар, Қытаймен байланыстары, қоғамының рулық және әлеуметтік құрылымы, шаруашылығы мен мәдениеті қарастырылады. Сондай-ақ ғұндардың Орталық Азиядағы тарихи рөлі және әлсіреуіне қатысты түсіндірулер баяндалады.

7. Сақтар: этникалық байланыстары, қоғамы және мәдени мұрасы

   Сақтардың үйсіндермен және қазақ этносының қалыптасуымен байланысы, қоныстанған аймақтары, көшпелі шаруашылығы, әлеуметтік құрылымы, жерлеу ғұрыптары, әскери және рухани мәдениеті, археологиялық мұралары мен қолөнері қарастырылады. Тарихи және археологиялық деректермен қатар сақтардың тілі мен этникалық сабақтастығы туралы әртүрлі пайымдар баяндалады.

8. Исламның Орталық Азияға таралуы және түркі халықтарының рухани дүниесі

   Исламның пайда болуы, негізгі сенімдері мен құқықтық мектептері, әлемге таралуы және Орталық Азиядағы орны қарастырылады. Түркілер мен қазақтардың исламды қабылдауына саяси билік, сауда, көшпелі тұрмыс, дәстүрлі сенімдер және сопылық ықпал еткен. Қожа Ахмет Ясауи ілімі, діни-ағартушылық, мәдениетаралық сұхбат және Қазақстандағы діни келісім мәселелері де қамтылады.

9. Арыстан баб: аңыз, тарихи дерек және Ясауи ілімінің бастаулары

   Арыстан бабтың исламды, әсіресе сопылықты таратушы тұлға ретіндегі орны, Қожа Ахмет Ясауимен байланысы, кесенесінің тарихы мен сәулеті, оған қатысты аңыздар және түркілік сенімдермен сабақтастығы қарастырылады. Деректер мен халық әңгімелерінің айырмасы сақталып, Ясауи хикметтері ұстаздық мұраның мазмұнын түсіндіретін негізгі айғақ ретінде талданады.

10. Қазақ руханиятының діңгектері: тіл, діл және діни таным сабақтастығы

    Мақалада қазақ халқының рухани мәдениетін айқындайтын негізгі діңгектер – тіл, діл және дін құндылықтары жан-жақты талданады. Тілдің ұлттық болмысты сақтаудағы шешуші маңызы, діл мен менталитеттің мәдени архетиптен өзгешелігі және қазақ жеріндегі тәңірлік пен шаманизмнен басталған көне сенімдер қарастырылады. Сонымен қатар ислам дінінің өлкеге кезең-кезеңімен орнығуы, Ясауи ілімі, жәдидизм қозғалысы және Шоқан Уәлихановтың далалық руханият пен реформалар туралы ой-тұжырымдары кеңінен баяндалады.

11. XVI–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы

    XVI–XVII ғасырларда Қазақ хандығының аумағы Қасым ханнан бастап кеңейіп, бірнеше билеушінің тұсында нығайды. Хақназар, Тәуекел, Есім, Жәңгір және Тәуке хандардың ішкі-сыртқы саясаты, көрші мемлекеттермен қатынасы, жоңғарлармен күресі және құқықтық тәртіпті қалыптастырудағы рөлі қарастырылады. Сондай-ақ хандықтың басқару жүйесі, көшпелі және егіншілік шаруашылығы, қолөнері, діни нанымдары, ауызша және жазба мәдениеті сипатталады.

12. Қазақстандағы ортағасырлық мәдениет

    Қазақстанның орта ғасырлардағы мәдениеті қалалар мен Ұлы Жібек жолы, ислам және сопылық, түркі ғылымы мен әдебиеті, көшпелі және отырықшы шаруашылық, сәулет өнері, ауыз әдебиеті және тарихи жазба мұралар арқылы қалыптасты. Моңғол шапқыншылығы қалалар мен шаруашылыққа ауыр зардап әкелгенімен, кейін Қазақ хандығы тұсында сауда, білім және мәдениет қайта өркендеді.

13. Өзбек халқының қалыптасуы, қоныстануы және дәстүрлі мәдениеті

    Өзбек халқының этногенезі Орта Азиядағы ежелгі отырықшы халықтар мен түркі және түркі-моңғол көшпелі тайпаларының ұзақ араласуынан қалыптасты. Мақалада «өзбек» этнонимінің төркіні, 92 ру туралы шежірелік мәліметтер, халықтың қоныстануы мен шаруашылығы, махалла, ас пен қонақжайлылық дәстүрлері, бала тәрбиесі, діни нанымдар, тіл және киім сипатталады. Тәуелсіздік кезеңіндегі Өзбекстанның көпұлтты әрі көпконфессиялы қоғамы да қарастырылады.

14. Африка: табиғаты, халықтары және тарихи дамуы

    Африканың табиғи-географиялық аймақтары мен шаруашылығы, отарлық бөлінісі және тәуелсіздікке жетуі, халқының демографиялық, антропологиялық, этникалық-лингвистикалық және діни құрамы, сондай-ақ ежелгі дәуірден орта ғасырларға дейінгі тарихы мен отаршылдыққа дейінгі әлеуметтік құрылымы қарастырылады.

15. Ұлы Жібек жолы: сауда, мәдени байланыс және Қазақстан қалалары

    Ұлы Жібек жолының қалыптасуы, өзгеріп отырған бағыттары және Қытайдан Жерорта теңізіне дейінгі сауда мен дипломатиялық қатынастардағы рөлі қарастырылады. Жібек, өзге тауарлар, қолөнер, музыка мен діни-мәдени ықпалдастықтың таралуы, VII ғасырдан кейінгі жол қатынасының өзгеруі және оны жаңғырту идеясы сипатталады. Сондай-ақ VI–XII ғасырлардағы Қазақстан қалаларының, соның ішінде Испиджаб, Отырар және Тараздың сауда-экономикалық әрі мәдени маңызы баяндалады.

16. Қазақстандағы исламның таралуы және қоғамдық-саяси ықпалы

    Ислам Қазақстанға VII–VIII ғасырлардан бастап еніп, бірнеше ғасыр бойы аймақтың руханиятына, мәдениетіне, құқықтық дәстүріне және мемлекеттік бірегейлігіне ықпал етті. Оның таралуы жергілікті нанымдармен сабақтасып, Қазақ хандығы тұсында ресми идеология мен құқықтық тәжірибенің бір бөлігіне айналды. Тәуелсіздік кезеңінде діни институттар, білім беру және қажылық кеңейіп, Қазақстан Ислам ынтымақтастығы ұйымымен байланысын нығайтты; 2011–2012 жылдардағы төрағалығы ұйымдық реформалар мен халықаралық ынтымақтастық бастамаларына арналды.

17. Адамның қалыптасуы және адам мен қоғамның байланысы

    Адамның биоәлеуметтік табиғаты, антропогенез бен социогенездің өзара байланысы, еңбек пен қоғамдық қатынастардың адамды қалыптастырудағы рөлі және адам туралы діни-философиялық түсініктер қарастырылады. Антропогенезге қатысты ғылыми тұжырымдар мен ежелгі дәуірден қазіргі кезеңге дейінгі адам туралы ілімдер, сондай-ақ адамның ерте тарихына қатысты деректер қамтылады.

18. Қазақ хандығының мәдени-құқықтық дамуы және Жоңғар шапқыншылығы дәуірі

    XVI–XVIII ғасырлардағы Қазақ хандығының материалдық және рухани мәдениеті, шаруашылық негіздері, қалалар мен сауда байланыстары елеулі өрлеуді бастан кешті. Дәстүрлі дүниетаным, ауыз әдебиеті мен билер институты елдің рухани тұғырын қалыптастырды. Тәуке ханның мемлекеттік реформалары мен «Жеті жарғы» заңдар жинағы билікті нығайтып, құқықтық тәртіпті орнықтырды, ал Жоңғар хандығының күйреткіш шапқыншылығы елді «Ақтабан шұбырынды» нәубетіне ұшыратты.

19. Қазақ халық прозасының балаларға арналған танымдық-көркемдік құндылықтары

    Қазақ балалар әдебиетінің қалыптасу тарихы мен халық прозасының тәрбиелік, танымдық және көркемдік қызметі қарастырылады. Халық прозасы аңыздық және ертегілік арналарға жіктеліп, миф, хикая, әпсана-хикаят, аңыз және шежіренің ерекшеліктері түсіндіріледі. Қорқыт, Асан Қайғы, Едіге, бала билер, Алдаркөсе мен Жиренше туралы үлгілер арқылы фольклордың дүниетанымға, адамгершілікке, тапқырлық пен елдік мұраттарға ықпалы ашылады.

20. Дүниетаным эволюциясы және философиялық ойлау жүйесінің тарихи қалыптасуы

    Мақалада дүниетаным ұғымының мәні, адам мен әлем арақатынасы, білім мен сенімнің дүниетанымдық рөлі кеңінен қарастырылады. Қола дәуірінен темір дәуіріне өту барысындағы өндіргіш күштердің өсуі, ой еңбегінің даралануы, Ежелгі Шығыс пен Антикалық Батыс философиясының өркениеттік ерекшеліктері салыстырмалы түрде талданады. Сондай-ақ мифологиялық, діни, натурфилософиялық және философиялық ойлау жүйелерінің тарихи кезеңдері сипатталып, философияның негізгі мәселесі — ойлаудың болмысқа, рухтың материяға қатынасы мен материализм және идеализм арасындағы күрес жан-жақты баяндалады.