Іздеу нәтижелері

1165 нәтиже

1. Философия тарихындағы болмыс құрылымы, таным деңгейлері және рухани құндылықтар жүйесі

   Мақалада болмыс ұғымының мәні, онтология ғылымының қалыптасуы, антикалық ойшылдардан бастап классикалық философияға дейінгі негізгі тұжырымдар қарастырылады. Табиғи орта, адам, рухани құндылықтар және әлеуметтік болмыс түрлері жіктеліп, Абайдың діни-гносеологиялық көзқарастары мен құндылықтар философиясының маңызы жан-жақты талданады.

2. Философия танымындағы сана табиғаты, ми қызметі және бейсаналық құбылыстар

   Мақалада философия ғылымындағы сана мәселесінің мәні, оның адам мен жануарлар арасындағы айырмашылықты айқындайтын рөлі, шығу тегі мен табиғатына қатысты негізгі концепциялар жан-жақты қарастырылады. Физикализм, материализм, гилозоизм, солипсизм, монадология және ғарыштық ақыл теорияларына талдау жасалып, мидың ақпараттық сыйымдылығы мен нейрондық құрылымы баяндалады. Сонымен қатар, сананың бейсаналық құбылыстармен өзара байланысы, З. Фрейд пен К. Г. Юнгтің көзқарастары, өзіндік сана феномені және қоғамдық сананың түрлері мен философия тарихындағы ойшылдардың пайымдаулары жүйеленген.

3. Томас Гоббстың мемлекет және адам табиғаты туралы философиялық ілімі

   Мақалада XVII ғасырдағы Жаңа Дәуір философиясының әлеуметтік-экономикалық және ғылыми алғышарттары, Томас Гоббстың өмірі, оның философия мен теология арақатынасы туралы көзқарастары қарастырылады. Сонымен қатар ойшылдың адам табиғаты, табиғи теңдік пен қақтығыс себептері, жасанды дене ретіндегі мемлекеттің мәні, қоғамдық келісім, абсолютті билік, он алты жаратылыс заңы және қоғам мен адам өмірінің механикалық сипаты жөніндегі ілімі жан-жақты талданады.

4. Қазақ ойшылдарының қоғам мен тұлға дамуына қосқан рухани-әлеуметтік үлесі

   Мақалада қазақтың ұлы ойшылдары Шәкәрім Құдайбердіұлы, Абай Құнанбайұлы және Шоқан Уәлихановтың қоғамдық-әлеуметтік, ағартушылық және философиялық көзқарастары жан-жақты қарастырылады. Олардың адамгершілік мұраттары, ақындық шеберлігі, әлеуметтік теңсіздік пен отаршылдық жүйені сынауы, көшпенділер мәдениетінің мәні мен еуразиялық кеңістіктегі өркениеттік рөлі талданады.

5. Жаһандану дәуіріндегі ұлттық бірегейлік пен қоғамдық сананы жаңғырту

   Мақалада жаһандану үдерісінің қоғамның саяси, экономикалық және мәдени салаларына тигізетін ықпалы, сондай-ақ рухани жаңғырудың басты бағыттары мен арнайы жобалары қарастырылады. Қазақстандық менталитеттің құндылықтық негіздері, мәдени біркелкілену қаупі және азаматтық ұлт тұжырымдамасы мен ұлттық мүдденің арақатынасы талданады.

6. Абай Құнанбайұлының діни дүниетанымы, ақындық болмысы және адам тәрбиесі

   Абайдың отбасылық ортасы мен медреседе алған білімі оның шығыс және батыс әдебиетін ұштастырған ақындық болмысына ықпал етті. Шығармаларында исламдық дүниетаным, ақыл мен жүрек, иман, Аллаға және адамзатқа сүйіспеншілік мәселелері қозғалады. Қара сөздері мен өлеңдері адал еңбекке, білім мен өнерге, адамгершілікке, бірлікке үндеп, жалқаулық, мақтан, өсек пен надандықты сынайды.

7. Ғылыми танымның қалыптасу жолдары және мәдениеттің жасампаздық болмысы

   Мақалада ғылыми танымның идеялық жүйе ретіндегі мәні, ежелгі грек ойшылдарының логикалық пайымдауы мен Евклид геометриясының рөлі қарастырылады. Жаңа замандағы эксперименттік-математикалық әдістің орнығуы, шынайы ғылыми білімнің басты қасиеттері мен элементтері талданады. Сонымен қатар «cultura» терминінің түпкі мағынасы, мәдениеттің «екінші табиғат» ретіндегі адам еңбегімен байланысы және тұлғалық мәдениетке қойылатын талаптар баяндалады.

8. Қазақ халқының жыр дәстүрі мен жыраулық поэзиясының тарихи-көркемдік сипаты

   Мақалада түркілік «иыр» сөзінен бастау алатын жыр жанрының семантикалық және құрылымдық қырлары, оның 7-8 буынды өлшемі мен тирадалық ерекшелігі жан-жақты сараланады. Сонымен қатар XV-XVIII ғасырлардағы қазақ хандығы дәуірінде мемлекетті нығайтуға, ел қорғауға үн қосқан көрнекті жыраулардың қоғамдық-саяси рөлі мен философиялық толғауларының тарихи маңызы қарастырылады.

9. Ілияс Жансүгіров поэзиясындағы туған жер мен өнер құдіреті

   Ілияс Жансүгіровтің өмір жолы мен қазақ поэзиясына қосқан үлесі, туған жер табиғатын жырлауы және ән-күй өнерін арқау еткен «Әнші», «Күй», «Күйші», «Құлагер» туындылары қарастырылады. «Құлагерде» Ақан серінің қасіреті мен сол дәуірдің әлеуметтік көрінісі, ал «Күйшіде» өнердің адам жанын баурау күші, Қарашаш пен күйшінің сезім арпалысы ашылады.

10. Жаһанданудың Қазақстан мәдениетіне әсері

    Жаһандану Қазақстан мәдениетіне жаңа музыкалық және сәулеттік бағыттарды дамытуға, мәдени мұраны әлемге танытуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге ұлттық құндылықтардың, дәстүрлердің және қазақ тілінің әлсіреу қаупін күшейтеді. Мәдениеттанушы пікірі, сауалнама деректері және SWOT талдауы осы үдерістің мүмкіндіктері мен қатерлерін ашады; «Рухани жаңғыру» бағдарламасының бағыттары ұлттық мәдени мұраны қолдаудың бір жолы ретінде қарастырылады.

11. Мәдениет пен дін: исламның құндылықтық ықпалы және қазақ мәдениетінің рухани бастаулары

    Мәдениет адамның саналы әрекетінен туатын материалдық және рухани құндылықтарды, ұрпақтан ұрпаққа берілетін тәжірибені қамтиды. Дін дүниетаным мен моральдық қағидаларды қалыптастырып, мәдениетпен сабақтасып дамиды. Ислам өркениеті ғылымға, өнерге, шаруашылық пен қоғамдық қатынастарға ықпал етіп, жалпыадамзаттық мұраға үлес қосты. Қазақ мәдениетінде ислам құндылықтары көне түркі дүниетанымымен Ясауи ілімі арқылы үндесіп, әдебиетке, қоғамдық құрылымға және рухани бірегейлікке әсер етті.

12. Ислам дінінің қоғамдағы орны мен рөлі

    Исламның жеке адам мен қоғам өміріне ықпалы діннің рухани және әлеуметтік қызметі, Қазақстандағы діни ахуал, мұсылман ұйымдарының жұмысы, ғылым мен мәдениетке қосқан үлесі, сенім мен ғибадаттың тәрбиелік мәні, отбасы, экономика, қоғамдық татулық және қоршаған ортаны қорғау тақырыптары арқылы қарастырылады. Мәтінде нақты тарихи және статистикалық деректер де келтіріліп, олардың кейбірі сипатталған кезеңге қатысты екені ескеріледі.

13. Қазіргі қазақ айтысының телевизиялық кеңістіктегі жаңғыруы және көркемдік табиғаты

    Мақалада қазақ айтыс өнерінің телевизия кеңістігіне өту тарихы, тәуелсіздік кезеңіндегі даму үрдісі, сондай-ақ сөз сайысындағы сатира мен юмордың табиғаты жан-жақты қарастырылады. Айтыстың театрлық сипаты, көркемдеу құралдары, импровизациялық ерекшелігі және қазіргі айтыскерлердің шығармашылық деңгейі мен өнердің қоғамдық-тәрбиелік мәні талданады.

14. Бахаи сенімі: қалыптасуы, ілімі және Қазақстандағы дамуы

    Бахаи сенімінің XIX ғасырдағы Иранда пайда болуы, Баб пен Бахаулланың өмірі және ілімнің негізгі қағидалары қарастырылады. Дін бір Құдайды, діндер мен адамзаттың бірлігін, ақиқатты дербес іздеуді, ғылым мен діннің үйлесімін, білім мен әлеуметтік әділеттілікті қолдайды. Сондай-ақ бахаи қауымдарының басқару жүйесі, ғибадаттары және Орталық Азия мен Қазақстандағы тарихи дамуы, кеңестік қуғын-сүргіннен кейінгі қайта ұйымдасуы мен қоғамдық қызметі баяндалады.

15. Әлеуметтік философия және қоғамның дамуы

    Әлеуметтік философияның қоғамды тұтас жүйе ретінде зерттеу пәні, С. Л. Франк ұсынған негізгі сұрақтары мен дүниетанымдық, әдіснамалық, танымдық, аксиологиялық, тәрбиелік және болжамдық қызметтері қарастырылады. Қоғамның тарихи дамуы, оның материалдық және рухани негіздері, өндіріс тәсілі, қоғамдық мүдделер мен әлеуметтік өзгерістердің қозғаушы күштері сипатталады.

16. Қожа Ахмет Иассауи дүниетанымындағы рухани кемелдік пен қоғамдық ахлақ мәселелері

    Мақалада Қожа Ахмет Иассауидің түркілік сопылық дәстүрді қалыптастырудағы рөлі, «Диуани хикмет» шығармасының діни-ағартушылық және тілдік маңызы жан-жақты қарастырылады. Ойшыл өмір сүрген тарихи кезеңдегі әлеуметтік қайшылықтар, оның хикметтеріндегі адамгершілік, әділдік, жетім-ғарыптарға қамқорлық тақырыптары мен алпыс үш жасында қылуетке түсуінің мәні баяндалады. Сонымен қатар Иассауи ілімінің Шығыс қайта өрлеу дәуірі идеяларымен, Ахмет Иүгінеки мен Сүлеймен Бақырғани секілді ізбасарларының шығармашылығымен рухани сабақтастығы талданады.

17. Әл-Фараби философиясындағы бақыт пен ізгі қоғам мұраты

    Мақалада Әбу Насыр Әл-Фарабидің бақыт концепциясы, болмысты тану мен ақыл-ойдың маңызы, сондай-ақ ізгі және қайырымсыз қалалардың жіктелуі жан-жақты баяндалады. Ойшыл бақытты жеке оқшауланумен емес, қоғамдық ынтымақтастық, парасатты басқару және рухани мәдениет сабақтастығы арқылы қол жететін абсолютті игілік ретінде дәйектейді.

18. Қазақ әдебиеті мен фольклоры: жанрлар, мұралар және көрнекті шығармалар

    Қазақ фольклорының, эпикалық және лирикалық жанрлардың, шешендік сөз бен мақал-мәтелдің ерекшеліктері қарастырылады. Енисей жазба мұралары, Ахмет Ясауи, Абай, Ахмет Байтұрсынұлы, Шәкәрім, Сүйінбай және Мәшһүр Жүсіп мұралары, сондай-ақ «Қобыланды батыр», «Қамбар батыр», «Қозы Көрпеш – Баян сұлу», «Абай жолы», «Қаһар» секілді шығармалар туралы мәліметтер жинақталған.

19. Ғылым, техника және адам өміріндегі құндылықтар

    Ғылымның философиялық бастаулары мен эмпириялық және теориялық таным әдістері, техниканың мәні мен дамуы, ғылыми-техникалық революцияның әлеуметтік салдары және материалдық, рухани құндылықтардың адам мен қоғам өміріндегі орны қарастырылады. Шығармашылық, махаббат, еркіндік пен әлеуметтік жауапкершіліктің маңызы ашылады.

20. Қазақ фольклорындағы түс көру және түс жору

    Түс көрудің физиологиялық және психологиялық түсіндірмелері, түс жору дәстүрінің рухани мәні және оның қазақ эпосындағы көркемдік қызметі қарастырылады. Қозы Көрпеш-Баян сұлу, Сейфүлмәлік, Бозжігіт, Төлеген, Мақпал қыз, Һамра, Абылай хан мен Кенесарыға қатысты мысалдар беріліп, қазақы түс жору үлгілері мен түсті жақсылыққа жорудың мәні жинақталады.