Іздеу нәтижелері

1165 нәтиже

1. Шәкәрім Құдайбердіұлының дүниетанымы: ойлау мәдениеті, адам және ар ілімі

   Шәкәрім Құдайбердіұлының дүниетанымы қазақтың көшпелі дәстүрі, Абай мектебі, Шығыс-Ислам мәдениеті, орыс гуманизмі және Еуропа философиясының ықпалымен қалыптасты. Ол танымда еркін әрі сыншыл ақылға, шығармашылық өзіндік санаға сүйеніп, «Үш анықта» әлемнің түпкі себебі мен жанның мәңгілігі туралы сауалдарды зерттеді. Адамгершілік, ар-ұждан, еңбек, мейірім мен рухани еркіндікті қоғамды ізгілендірудің негізі деп таныды; соғысқа, отаршылдыққа, құлдыққа және адамды құралға айналдыратын қоғамдық қатынастарға қарсы болды.

2. Жыр Сұлтаны: Сұлтанмахмұт Торайғыровтың рухани мұрасы

   Сұлтанмахмұт Торайғыровтың қысқа ғұмырына, әділет пен ақиқат іздеген ақындық болмысына, надандықты қоғамның басты кеселі деп таныған көзқарасына және қазақ елін озық тәжірибені игеру арқылы жедел дамыту туралы ойларына арналған толғаныс. Ақынның шығармалары адам мен қоғамның, ұлттық тағдыр мен жалпыадамзаттық болмыстың байланысын кең философиялық ауқымда ашады.

3. Ұлттық діндердің рухани құндылықтары мен Қазақстандағы көріністері

   Ұлттық діндердің рухани құндылықтары қоғамдық және тарихи үдерістермен байланыста қарастырылады. Аксиология, иудаизм, зороастризм, индуизм, жайнизм, сикхизм, конфуцийшілдік, даосизм және синтоизм ілімдері мен ғұрыптары сипатталып, олардың адамгершілік, әлеуметтік қатынас және мәдени сабақтастыққа ықпалы талданады. Қазақстандағы тәңірлік дүниетаным, зороастризм мен иудаизмнің тарихи іздері және діни сенім бостандығының құқықтық негіздері де қамтылады.

4. Қоғамның әлеуметтік жүйе ретіндегі даму заңдылықтары мен философиялық тұжырымдамалары

   Мақалада қоғамның үздіксіз дамитын біртұтас әлеуметтік жүйе ретіндегі мәні, құрылымдық салалары мен даму өлшемдері қарастырылады. Әлеуметтік ойдың антикалық кезеңнен бастап Жаңа дәуірге дейінгі қалыптасу жолы, маркстік тарихи материализм негіздері, өндірістік қатынастардың анықтаушы рөлі, сондай-ақ тарихи процесті қозғаушы объективтік және субъективтік факторлар мен қоғамдық-экономикалық формациялар теориясы жан-жақты талданады.

5. Қоғамдағы жастар субмәдениетінің теориялық мәні мен әлеуметтік көріністері

   Мәдениет теориясындағы субмәдениет ұғымы қоғамдағы өктем мәдениетке қатынас негізінде қалыптасатын бейресми бірлестіктер мен өзіндік құндылықтар жүйесін білдіреді. Жастардың осындай ортаға қосылуына психологиялық, отбасылық және әлеуметтік себептер ықпал етіп, олардың қызметі просоциальді, асоциальді немесе антисоциальді бағытта көрініс табады. Қазақстан қоғамындағы субмәдени ағымдардың дамуы, субмәдениет пен контрмәдениеттің арақатынасы және ұлттық діл мен жастар саясатын жетілдірудің өзектілігі маңызды рөл атқарады.

6. Иса Байзақов мұрасы және ұлттық сөз өнерінің табиғаты

   Мақалада қазақтың бірегей өнерпазы Иса Байзақовтың шығармашылық тұлғасы, суырыпсалмалық пен жазба әдебиетті тоғыстырған дара болмысы және еуроцентристік стереотиптерді теріске шығаратын ұлттық сөз өнерінің сипаты талданады. Сонымен қатар 1923 жылғы мұрағат деректері арқылы ақынның ауыз әдебиетін жинаудағы қызметі, денсаулығы нашарлаған жылдардағы естеліктер және оның шашырап жатқан қолжазбаларын түгендеудің өзектілігі жан-жақты баяндалады.

7. Сананың философиялық болмысы мен адам танымындағы құрылымы

   Мақалада сана ұғымының философиялық мәні, оның адам болмысы мен мәдениетіндегі атқаратын қызметі жан-жақты қарастырылады. Сана мен нерв жүйесінің қатынасы, дуализм, функционализм, физикализм және солипсизм секілді бағыттардың ұстанымдары талданады. Сонымен қатар сананың пайда болуы туралы монадология, гилозоизм және биологиялық бейнелеу тұжырымдары зерделеніп, оның идеалдық, интенционалдық, идеаторлық қасиеттері мен құрылымдық деңгейлері сипатталады. Мақала өзіндік сана, бейсаналық үдерістер және адамның ерік-жігері мен рухының оянуы мәселелерін тиянақтайды.

8. Есенғали Раушановтың «Ғайша бибі» поэмасының көркемдік ерекшеліктері

   1991 жылы жазылған «Ғайша бибі» поэмасы Айша бибі туралы аңызды көне түркілік таныммен ұштастырып, романтикалық лиро-эпикалық әрі мифтік-философиялық туынды ретінде жаңғыртады. Шығарма табиғатқа жасалған қиянат, рухани және ұлттық жады, билік пен зорлық, адамзатқа ортақ ізгілік мәселелерін Ғайша, Қаған, Күлтегін және басқа бейнелер арқылы таразылайды. Фольклорлық жыр дәстүрі, эпифора, образды сөз қолданысы, қайталау, ішкі монолог пен сана ағымы поэманың көркемдік жүйесін құрайды.

9. Қазақ ұлттық менталитеті: тарихи негіздері, демократия және ұлттық идея

   Қазақ менталитеті тарихи, географиялық, әлеуметтік және мәдени жағдайлар ықпалымен қалыптасқан рухани тұтастық ретінде қарастырылады. Оның көріністері көшпелі өмір салтынан, тіл мен сөз өнерінен, дәстүрлерден және тарихи жадтан танылады. Тоталитарлық кезең мен өтпелі дәуірдегі өзгерістер ұлттық болмысқа ықпал етіп, демократиялық құндылықтарды дәстүрге сай орнықтыру және ортақ ұлттық идеяны қалыптастыру қажеттігін туғызды.

10. Болмыс философиясы: табиғи, адами және әлеуметтік өлшемдер

    Мақалада болмыс ұғымының философиялық мәні, оның көне заманнан жаңа дәуірге дейінгі даму эволюциясы жан-жақты қарастырылады. Табиғаттың бірінші және екінші деңгейлері, адамның тәндік және өзіндік болмысы, руханилықтың дербестенген және объективтенген формалары, сондай-ақ әлеуметтік кеңістік пен қоғамдық прогресс факторлары жүйелі түрде талданады.

11. Сана философиясы: танымдық негіздер, нейрофизиология және рухани болмыс

    Мақалада сана мен бейсананың философиялық және ғылыми қырлары, олардың пайда болу тегі мен табиғаты жан-жақты талданады. Материалистік, идеалистік, натурфилософиялық бағыттармен қатар ми қызметінің нейрологиялық ерекшеліктері, бейнелеу теориясы, тіл мен ойлау бірлігі және ұлттық сананы жаңғырту мәселелері баяндалған.

12. Христиан этикасының тарихи дамуы және схоластикалық ілімдер

    Мақалада алғашқы христиандық кезеңдегі Інжіл қағидаларынан бастап, шіркеу әкейлері мен Августиннің рақым, туған күнә және мемлекетке көзқарасы, Пьер Абелярдың ниет этикасы, сондай-ақ схоластика мен неміс мистицизміндегі ізгіліктер жүйесінің даму жолы баяндалады.

13. Неке және отбасы социологиясы: институционалдық қызметтері, құрылымы және тұрақтылық мәселелері

    Мақалада отбасы мен некенің әлеуметтік табиғаты, адамгершілік және рухани құндылықтары, қоғамдағы негізгі қызметтері жан-жақты талданады. Шаңырақтың билік бөлінісі мен бала санына байланысты түрлері көрсетіліп, ажырасуға ықпал ететін факторлар, өңірлік ерекшеліктер және қазіргі таңдағы отбасы институтының басты мәселелері қарастырылады.

14. Мәдениеттің әлеуметтік болмысы және құндылықтар жүйесі

    Мақалада мәдениет ұғымының әлеуметтанулық мәні, оның адамның табиғатпен, өзгелермен және өзімен қатынасындағы көрінісі жан-жақты қарастырылады. Материалдық және рухани мәдениеттің өзара бірлігі, тілдің мәдени кодты тасымалдаушы рөлі, этноцентризм мен мәдени релятивизм арақатынасы талданады. Сонымен қатар аксиологиялық бағдарлар, әлеуметтік нормалар, дәстүрлер мен өзіндік мәдениеттің ұлттық, конфессионалдық және кәсіби деңгейлері сарапталады.

15. Жеке адам психологиясы: қажеттіліктер, қызығулар және дүниетаным

    Жеке адамның әлеуметтік ортада қалыптасуы, топтармен байланысы және психологиялық бағыт-бағдарын айқындайтын қажеттіліктер, құмарлықтар, қызығулар, дүниетаным, сенім, мұрат пен талғам қарастырылады. Қажеттіліктердің іс-әрекетке, ойлауға және қоғамның дамуына ықпалы, қызығулардың түрлері мен қалыптасуы, сондай-ақ бағдар мен фрустрацияның мәні түсіндіріледі.

16. Шәкәрімнің «Үш анық» трактаты: жаратылыс, жан және ұждан

    Шәкәрім «Үш анықта» жаратушының бар-жоғын, жанның табиғаты мен өлгеннен кейінгі тіршілікті сау ақылмен тексеруді ұсынады. Ол жаратылыс пен жан туралы материалистік, діни және философиялық пікірлерді салыстырып, түпкі себеп ретінде жаратушыны, ал адамдық өмірдің тірегі ретінде ынсап, әділет, мейірімнен құралған ұжданды негіздейді. Трактаттағы ойларға шолу Шәкәрімнің 1898 жылдан бастап отыз жылдай ізденіп, еңбегін 1928 жылы аяқтағанын көрсетеді.

17. Сыртқы әсерлер, меншік құқығы және Коуз теоремасы

    Сыртқы әсерлердің түрлері мен олардың нарықтық тиімділікке ықпалы, Пигу салықтары мен субсидиялары, меншік ұғымының экономикалық мазмұны және Коуз теоремасының қоршаған ортаны қорғауда қолданылуы қарастырылады. Трансакциялық шығындар, ластауға арналған стандарттар, төлемдер мен сатылатын рұқсаттар талданып, қоғамдық игіліктердің дамуына әсер ететін өнеркәсіптік даму мен жаһандану факторлары сипатталады.

18. Қазақ тілінің қоғамдық мәні, мемлекеттік мәртебесі және зерттелу тарихы

    Мақалада тілдің қоғамдық құбылыс ретіндегі сипаты, ойлаумен байланысы және ішкі құрылымдық деңгейлері талданады. Қазақ тілінің ұлттық болмыстағы орны, тарихи даму жолы, Кеңес дәуірі мен тәуелсіздік кезеңіндегі заңнамалық бекітілуі және мемлекеттік мәртебесінің орнығуы қарастырылады. Сонымен қатар тілдің қолданыс аясын кеңейтуге әсер еткен демографиялық, әлеуметтік факторлар, оның түрлі салалардағы қазіргі жағдайы және қазақ тіл білімінің жалпы түркітану ғылымы аясында зерттелу тарихы жан-жақты сипатталады.

19. Қоғамдық басқару мен билік жүйесінің мәні, құрылымы және даму бағыттары

    Мақалада қоғамдағы басқару тетігі ретіндегі биліктің табиғаты, оның құрылымдық компоненттері, субъектілері мен ресурстары жан-жақты қарастырылады. Сонымен бірге саяси биліктің қоғам өміріндегі басты қызметтері, заманауи даму тенденциялары және оның мемлекеттік басқарумен байланысы мен негізгі ерекшеліктері баяндалады.

20. Қожа Ахмет Ясауи және «Диуани хикмет»

    Қожа Ахмет Ясауидің өмір жолы, түркі тіліндегі сопылық ілімі және «Диуани хикметтің» қалыптасуы, мазмұны мен әдеби-рухани ықпалы қарастырылады. Жинақтағы нұсқалар мен хикмет санына қатысты белгісіздіктер, Ясауидің діни-философиялық көзқарастары және қоғамның әділетсіздігіне айтқан сыны қамтылады.