Іздеу нәтижелері

962 нәтиже

1. ХХ ғасырдағы мәдениеттану ғылымының негізгі мектептері мен даму концепциялары

   Мақалада ХХ ғасырдағы мәдениеттану ғылымының қалыптасу жолдары, мәдениет философиясынан дербес пән ретінде бөлініп шығу алғышарттары мен оның басты мектептері жан-жақты талданады. Қоғамдық-тарихи бағыттың көрнекті өкілдері Освальд Шпенглер мен Арнольд Тойнбидің жергілікті мәдениеттер мен өркениеттер циклділігі жайлы көзқарастары сараланады. Сонымен қатар мәдениеттанудың үш негізгі концепциясы, Питирим Сорокиннің құндылықтарға негізделген әлеуметтік-мәдени динамика теориясы және Карл Ясперстің адамзаттың тарихи-рухани тұтастығын негіздейтін белдеулік уақыт тұжырымдамасы қарастырылады.

2. Популяциялық экологияның негіздері: түр құрылымы, бейімделу тетіктері және сан динамикасы

   Мақалада демэкология саласының қалыптасу тарихы, популяция ұғымы және оның тірі табиғаттың биологиялық ұйымдасуындағы маңызы жүйелі түрде баяндалады. Популяцияның статикалық және динамикалық сипаттамалары, кеңістіктік таралу ерекшеліктері, генетикалық, жастық және этологиялық құрылымы жан-жақты талданады. Сондай-ақ демографиялық көрсеткіштер, популяция санының реттелу тетіктері және әртүрлі ағзалардың биотикалық әлеуетінің нақты мысалдары қарастырылады.

3. Әзірет-Сұлтан кешеніндегі діни мәтіндер және Қожа Ахмет Ясауи мұрасы

   Қожа Ахмет Ясауидің өмірі, сопылық ілімі мен әдеби мұрасы, «Диуани хикмет» және «Мирату-л-құлуб» еңбектерінің мазмұны, сондай-ақ Түркістандағы кесененің тарихы, сәулеттік құрылымы және діни жазбалары қарастырылады. Кесене фризіндегі Құранның Әнғам сүресінің 59–63-аяттары мен олардың рухани-насихаттық мағынасы сипатталады.

4. Қазақстанның мәдени-әлеуметтік кеңістігіндегі ислам дәстүрі

   Діни дәстүрдің мәдени мұраны сақтау мен өзгерту, құндылықтар мен ұжымдық бірегейлікті қалыптастырудағы орны қарастырылады. Ислам дәстүрі сенім мен іс-әрекеттің сабақтастығы, білім беру және тәрбие жүйесі ретінде сипатталып, оның ислам қоғамдарындағы қалыптасуы, зайырлы құндылықтармен және өзге діндермен байланысы талданады. Қазақстандағы исламның тарихи-мәдени ерекшеліктері, қазақ салт-дәстүрлерімен өзара ықпалы және қазіргі қазақстандық бірегейлік пен конфессияаралық қатынастардағы рөлі айқындалады.

5. Орталық Азиядағы діни радикалдану үдерісінің тарихи кезеңдері мен қауіпсіздікке тигізген салдары

   Мақалада ислам дінінің радикалдану тарихы, уаххабизмнің 18 ғасырдағы Арабия түбегінде пайда болуынан бастап, Үндістан мен кеңестік Орталық Азияға ену жолдары кеңінен қарастырылады. ХХ ғасырдың басындағы Шами-дамулланың миссионерлік қызметі, 60-70 жылдардағы астыртын діни желілердің дамуы, радикалды әдебиеттер мен халықаралық радиохабарлардың әсері талданады. Сондай-ақ КСРО ыдырағаннан кейінгі кезеңдегі «Хизбут Таһрир» және «Өзбекстан Ислам Қозғалысы» секілді ұйымдардың белсенділігі мен олардың өңірлік тұрақтылыққа тигізген геосаяси ықпалы жан-жақты баяндалады.

6. Ислам ойлау жүйесіндегі пайғамбарлық түсінігі

   Ислам ойлау жүйесінің қалыптасуын, саяси және мәдени өзгерістердің кәлам, философия және тасаууфқа ықпалын қарастырады. Мұхаммед пайғамбардан кейінгі ридда оқиғалары мен діни-саяси пікірталастар аясында Матуриди, Ашари, Мутазила, шииттік және философиялық-сопылық бағыттардың пайғамбарлық, уахи, мұғжиза, исра-миғраж, шапағат пен пайғамбар сипаттарына қатысты көзқарастарын салыстырады.

7. Ежелгі Үндістанның тарихы, қоғамы және құқығы

   Үндістандағы ежелгі өркениеттердің қалыптасуы, мемлекеттердің дамуы, отарлық кезең мен тәуелсіздікке жету жолы, елдің географиялық және экономикалық сипаттары баяндалады. Сондай-ақ ежелгі үнді құқығының діни негіздері, Ману заңдары мен Артхашастра, варналық құрылым, меншік, міндеттемелер, отбасы және қылмыс пен жаза мәселелері қарастырылады.

8. Синтоизм және жапон халқының ұлттық-мәдени болмысы

   Синтоизмнің табиғат пен ата-баба рухтарына табынудан қалыптасуы, жапон мемлекеттілігі мен императорлық дәстүрге ықпалы, буддизм және өзге ілімдермен сабақтастығы, сондай-ақ бүгінгі қоғамдағы діни, отбасылық және мәдени қызметтері қарастырылады. Жапон мәдениеті дәстүрді сақтай отырып сыртқы ықпалдарды игеріп, жаңаруға бейімделгені көрсетіледі.

9. Исламдағы салаф және халаф дәстүрлері: қалыптасуы, сенім ұстанымдары мен әдістері

   Ислам ілімдерінің тарихи дамуы, хадисшілер мен салаф ғұламаларының орны, кәламның қалыптасуы және халаф мектептерінің ақыл мен нақылды үйлестіру жолдары қарастырылады. Салаф пен халафтың ортақ сенім негіздері, мұташабиһ аяттар мен хабари сипаттарды түсіндірудегі әдістері, сондай-ақ қазіргі салафилік қозғалыс пен дәстүрлі сунниттік мектептерге қатысты пікірлер баяндалады.

10. Жаһандану және қазақтың ұлттық болмысы: өркениеттер, діндер мен мәдениеттер сұхбаты

    Жаһандану сауда, капитал, көші-қон, валюта және ақпарат ағындарын жеделдетіп, қоғамдарды өзара тәуелді етті. Бұл үдеріс жаңғыруға, білім мен технологияның таралуына мүмкіндік бергенімен, теңсіздік, мәдени біріздену және ұлттық бірегейлікке қысым сияқты қайшылықтар туғызады. Қазақстан үшін маңызды міндет — жаһандық өзгерістерге қатыса отырып, қазақ тілі мен мәдениетін, тарихи жадты, ұлттық құндылықтарды сақтау; діни жаңғыруды қоғамдық келісіммен ұштастыру; Батыс пен Шығыстың тәжірибесін талғап қабылдау.

11. Ислам, Қожа Ахмет Ясауи мұрасы және үнді діни дәстүрлері

    Исламның Арабияда қалыптасуы мен таралуы, негізгі сенімдері мен ғибадаттары, қоғамдағы қызметі және қазіргі өзгерістері қарастырылады. Қожа Ахмет Ясауидің өмірі, «Диуани хикмет» шығармасы, сопылық ілімі, діни төзімділікке, білімге, еңбекке және адамгершілікке қатысты ұстанымдары баяндалады. Үнді діни дәстүрлерінің дамуы мен индуизмнің негізгі түсініктері де қамтылады.

12. Ыбырай Алтынсарин және қазақ ағартушылығының қалыптасуы

    Ыбырай Алтынсариннің өмір жолы, мектеп ашу мен мұғалім даярлау ісі, ХІХ ғасырдағы қазақ даласындағы діни және орысша білім беру жағдайы, отарлық саясатпен арадағы қайшылықтары және қазақ педагогикасы мен әдебиетіне қосқан үлесі баяндалады. Оның ағартушылық мұрасы халықтық тәрбие, исламдық құндылықтар және заманауи білім беру жөніндегі пікірталас аясында қарастырылады.

13. Қазақстандағы жаңа діни ағымдар мен протестанттық бірлестіктер

    Мақалада жаңа діни ағымдардың пайда болу жағдайлары, жіктелуі мен ортақ белгілері, деструктивтік культтерді сипаттауға қолданылатын өлшемдер және Қазақстандағы миссионерлік қызмет қарастырылады. Сондай-ақ «Құдай балалары», елуіншілер, методистер, евангелшіл христиан-баптистер, Жетінші күн адвентистері, Иегова куәгерлері мен Соңғы күн әулиелерінің Иисус Христос шіркеуінің тарихы, сенім ерекшеліктері және Қазақстандағы қызметі баяндалады.

14. Қожа Ахмет Ясауи және түркілік сопылық дәстүр

    Қожа Ахмет Ясауидің өмірі, ұстаздары мен шәкірттері, «Диуани хикмет» мұрасы және сопылық ілімінің рухани-этикалық негіздері қарастырылады. Ясауи дүниетанымында нәпсіні тыю, рухани еркіндік, Хаққа махаббат пен халыққа қызмет ету өзара сабақтас. Оның түркі тіліндегі поэзиясы сопылық идеяларды таратып, түркі-мұсылман әдебиетіне ықпал етті; мәтінде сопылықтың тарихи таралуы, қазіргі діни топтар және исламдағы төзімділік жөніндегі пайымдар да қамтылады.

15. Орта ғасырлардағы Шығыс өркениеттері

    Қытай, Жапон, Үнді, араб-мұсылман және парсы өркениеттерінің саяси құрылымы, шаруашылығы, діні мен мәдени жетістіктері қарастырылады. Бұл қоғамдардың өзара байланыстары және әлемдік, соның ішінде Еуропа тарихына тигізген ықпалы баяндалады.

16. Ежелгі Египет өркениеті: шаруашылығы, діні және өнері

    Ніл аңғарында қалыптасқан Ежелгі Египет өркениетінің табиғи негіздері мен тарихи кезеңдері, тұрмысы мен қолөнері, перғауын билігі және діни нанымдары қарастырылады. Атон культін енгізу әрекеті, жанның өлмейтіні мен мумиялау түсініктері, пирамидалардың әлеуметтік және сәулеттік маңызы, мүсін, кескіндеме және сәндік-қолданбалы өнердің ерекшеліктері баяндалады. Египет мәдениетінің кейінгі өркениеттерге ықпалы мен астрономиядағы жетістіктері де қамтылады.

17. Әлем мәдениетінің қалыптасуы: Шығыс пен Батыс өркениеттері

    Мақалада Шығыс пен Батыс мәдениеттерінің өзара ықпалы мен жаһандану жағдайындағы сұхбаты, мәдениеттің ежелгі бастаулары, мифология мен діннің қалыптасуы, Ежелгі Египет, Месопотамия, Қытай және Үндістан өркениеттерінің жетістіктері, сондай-ақ Еуропадағы классицизм мен Ағартушылық дәуірінің мәдени сипаты қарастырылады. Қайта Өрлеу гуманистік дүниетанымға жол ашқан, ішкі қайшылықтары бар тарихи үдеріс ретінде сипатталады.

18. Ежелгі Римнің рухани мәдениеті: философия, мифология, әдебиет және дін

    Ежелгі Рим мәдениетінің этрускілік, италиялық және гректік бастаулары, стоицизм, эпикуреизм мен скептицизм, Рим мифтері мен құдайлары, әдебиет пен жазудың дамуы, рим сандары және дәстүрлі дін мен алғашқы мәсіхшілердің жағдайы қарастырылады. Римнің саяси эволюциясы мен антикалық мәдениеттің дағдарысы да баяндалады.

19. Қазақстандағы христиандық: православие, католицизм және протестантизм

    Қазақстандағы христиандықтың ерте кезеңдегі таралуынан бастап қазіргі православие, католик және протестант қауымдарының тарихы мен құрылымын қарастырады. Епархиялар, діни бірлестіктер, ғибадат орындары, заңнамалық өзгерістер, дінаралық байланыстар және шіркеулердің қоғамдық қызметі қамтылған.

20. Еуропадағы тыныш революция: демография, көші-қон және ислам

    Еуропалық Одақтағы туу деңгейінің төмендеуі мен халықтың қартаюы көші-қонның демографиялық және әлеуметтік рөлін арттырды. Мақала көші-қон бағыттарын, мұсылман қауымдастықтарының қалыптасуын, олардың діни және қоғамдық талаптарын, исламды институционалдық мойындау мәселелерін әрі еуропалық қоғамдағы пікір қайшылықтарын талдайды. Негізгі түйін — еуропалық исламның трансұлттық сипаты күшейіп, өзгерістер мұсылман қауымдарына да, қабылдаушы қоғамдарға да әсер етіп жатқаны.