Іздеу нәтижелері

962 нәтиже

1. Жаратылыстану концепциялары: білімнен биосфераға дейінгі эволюция

   Ғылым мен ғылыми танымның қалыптасуын, Ғаламның, Жердің, тіршіліктің, адамның және қоғамның эволюциясын, сондай-ақ биосфера өзгерістерінің механизмдері мен факторларын қарастырады. Негізгі назар эволюцияның өзара сабақтас деңгейлеріне, оларды зерттеу әдістеріне және ғылыми дүниетанымға аударылған.

2. Әлеуметтану мен саясаттану: қалыптасуы, пәні және қоғамдық ғылымдармен байланысы

   Мақалада әлеуметтанулық және саяси ойдың ежелгі дәуірден басталған алғышарттары, әлеуметтану мен саясаттанудың дербес ғылым ретінде қалыптасуы, олардың пәні, әдістері мен қызметтері қарастырылады. Сондай-ақ екі ғылымның философиямен, тарихпен, экономикамен, құқықтанумен және психологиямен байланысы, әлеуметтанудың негізгі категориялары мен әлеуметтік заңдардың маңызы түсіндіріледі.

3. Қаңлы, қарлұқ, оғыз және кимек бірлестіктері

   Ежелгі және ортағасырлық Қазақстандағы қаңлы, қарлұқ, оғыз және кимек бірлестіктерінің саяси тарихы, этникалық құрамы, шаруашылығы, мәдениеті мен көрші елдермен байланыстары қарастырылады. Қаңлының археологиялық мұрасы мен шаруашылығы, қарлұқтардың мемлекеті, оғыздардың саяси өрлеуі мен құлдырауы және кимек қағанатының қалыптасуы мен ыдырауы сипатталады.

4. Ислам ақидасы мен кәлам ілімінің қалыптасуы және дамуы

   Мақала исламның алғашқы кезеңіндегі сенім ұстанымдарын, бидғат ағымдарының пайда болуын және ақида мен кәлам ілімінің қалыптасуын баяндайды. Онда мутазиланың бес қағидасы, ахли суннат кәламының дамуына үлес қосқан әл-Куллаб, әл-Мухасиби, әл-Ашғари, әл-Бақиллани, әл-Жуайни және әл-Ғазали секілді ойшылдардың көзқарастары мен еңбектері қарастырылады.

5. Христиан діні: тарихы, бағыттары және мәдени ерекшеліктері

   Христиан дінінің қалыптасуы, Иса пайғамбар туралы христиандық және исламдық түсініктер, Қасиетті жазбалары, православие, католицизм мен протестантизмнің дамуы және олардың саясатпен байланысы қарастырылады. Сондай-ақ Қазақстандағы православие мен католицизмнің тарихы, ортағасырлық мәдениетке ықпалы, монастырьлардың рөлі және христиандықтың адамгершілік құндылықтары сипатталады.

6. Ислам философиясының қалыптасуы мен негізгі бағыттары

   Ислам философиясының ұғымы мен қайнарлары, оның ислам әлеміне таралуы, саяси-теологиялық мектептердің қалыптасуы, сопылық дәстүрдің дамуы және мұсылман философтарының негізгі ілімдері қарастырылады. Құран мен Сүннеттің, жергілікті мәдениеттердің және грек, парсы, үнді мұраларының ықпалы, сондай-ақ Кинди, Фараби, Ибн Сина, Ибн Рушд, Ғазали мен Ибн Халдунның көзқарастары жүйеленеді.

7. Ежелгі Қытай: қоғамы, мемлекеті және мәдениеті

   Ежелгі Қытайдың табиғи ортасы мен этникалық құрамы, тарихи деректері және тарихнамасы қарастырылады. Шан (Инь), Чжоу, Цинь және Хань кезеңдеріндегі шаруашылық, әлеуметтік қатынастар, саяси өзгерістер, көтерілістер мен сыртқы байланыстар сипатталып, жазу мәдениеті мен діни түсініктерге тоқталады.

8. Мұсылман құқығының қалыптасуы, қайнар көздері және негізгі ұғымдары

   Мұсылман құқығы VII–X ғасырларда Араб халифатында қалыптасып, исламның діни, адамгершілік және құқықтық нормаларын өзара байланыстырған әлеуметтік-нормативтік жүйеге айналды. Оның негіздері — Құран мен Сүннет, ал құқықтық доктрина иджма мен қияс арқылы дамыды. Шариғат пен фикхтің арақатынасы, исламға дейінгі араб және түркі әдет-ғұрыптарының ықпалы, мазһабтар мен қазіргі сот тәжірибесінің өзгермелі қоғамдық жағдайларға бейімделуі қарастырылады.

9. Әлемдік діндер: ислам, христиандық және буддизм

   Исламның VII ғасырдағы Арабияда қалыптасуы, Мұхаммедтің уағыздары мен Құранның жинақталуы, христиандықтың пайда болуы мен адамгершілік құндылықтары, буддизмнің төрт ақиқаты, сегіз жолы және негізгі бағыттары қарастырылады. Мәтінде бұл діндердің қоғамға, этикаға және рухани өмірге ықпалы сипатталады.

10. Мемлекет пен құқықтың пайда болуы: тарихи заңдылықтар мен теориялар

    Мемлекет пен құқықтың қалыптасуы алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауымен, өндіруші экономикаға өтумен және қоғамды басқарудың күрделенуімен байланысты. Мемлекеттің шығыстық, батыстық және германдық қалыптасу жолдары, Афины, Рим, герман және шығыс славян қоғамдарының ерекшеліктері, сондай-ақ құқыққа дейінгі әлеуметтік реттеу мен мемлекет және құқықтың пайда болуын түсіндіретін негізгі теориялар қарастырылады.

11. Шоқан Уәлихановтың дүниетанымы мен қоғамдық-саяси көзқарастары

    Шоқан Уәлихановтың өмірі, білім алуы, ғылыми-зерттеу қызметі және философиялық, ағартушылық әрі қоғамдық-саяси көзқарастары қарастырылады. Оның халықты білімге жетелеу, экономикалық және әлеуметтік реформаларды қолдау, отаршыл әкімшілік пен қоғамдағы теңсіздікті сынау ұстанымдары, сондай-ақ тарих, этнография, география және әдебиет салаларына қосқан үлесі баяндалады.

12. Қазіргі кәләм ілімі және оның сенім, ғылым мен қоғам мәселелеріндегі орны

    Кәләм ілімінің анықтамасы, қалыптасуы мен мақсаты, қазіргі мұсылман ойшылдарының көзқарастары және оның сенім мәселелерін талдаудағы рөлі қарастырылады. Сонымен бірге ғылым мен исламның байланысы, мұсылман ғалымдарының ғылыми мұрасы, гендерлік қатынастар және исламдағы әйелдердің құқықтары мен міндеттері талданады.

13. Табиғи экожүйелердің құрылымы және жер ресурстарының экономикалық рөлі

    Мақалада экожүйелердің биологиялық құрылымы, биомдардың ерекшеліктері және жер ресурстарының қоғамдық өндіріс пен аграрлық қатынастар жүйесіндегі тарихи-экономикалық рөлі жан-жақты қарастырылады. Тіршілік ортасындағы зат айналымы мен биоалуандылықтан бастап, жерді иемдену мен пайдаланудың әртүрлі өркениеттердегі қалыптасу жолдары сараланады.

14. Әлем мәдениетінің дамуы мен тарихи ескерткіштері

    Мәдени ескерткіштердің түрлері мен тарихи қызметі, мәдениет ұғымы және материалдық әрі рухани мәдениеттің байланысы қарастырылады. Ежелгі Шығыстағы мемлекеттік құрылымдар мен Египет өркениетінің табиғи негіздері, діни сенімдері, сәулеті, жазуы және ғылыми білімі баяндалады. Ортағасырлық Еуропада шіркеу, білім беру, әдебиет пен өнердің өзгерістері, сондай-ақ Ағарту дәуірінің негізгі идеялары мен ойшылдарының қоғамдық-саяси көзқарастары сипатталады.

15. Шәкәрім Құдайбердиевтің әдеби мұрасы және философиялық танымы

    Мақалада қазақтың көрнекті ақыны, ойшылы әрі аудармашысы Шәкәрім Құдайбердиевтің өмірі, шығармашылық жолы, ғылыми еңбектері мен философиялық көзқарастары жан-жақты қарастырылады. Оның қазақ әдебиетіндегі реалистік дәстүрді дамытудағы рөлі, баспасөздегі публицистикалық қызметі, көркем аудармалары және дін мен болмыс үйлесімі туралы пәлсапалық тұжырымдары баяндалады.

16. Оғыз және Қарахан мемлекеттерінің саяси тарихы, әлеуметтік құрылымы мен мәдениеті

    Мақалада VII–XIII ғасырлардағы Оғыз және Қарахан мемлекеттерінің тарихи қалыптасуы, этникалық құрамы, аумақтық шекаралары, мемлекеттік басқару жүйелері, шаруашылығы мен қала мәдениеті жан-жақты баяндалады. Сонымен қатар оғыздар мен қарахандардың сыртқы саясаты, көрші халықтармен қарым-қатынасы, тақ үшін күресі, көші-қон үдерістері және бұл әулеттердің тарихи сахнадан кету себептері талданады.

17. Оғыз мемлекеті: қалыптасуы, саяси тарихы және этникалық мұрасы

    Оғыз бірлестігінің Жетісудан батысқа жылжуы, Сырдария мен Арал өңірінде мемлекет құруы, басқару жүйесі, шаруашылығы және сыртқы саясаты қарастырылады. Оғыз этнонимінің шығу тегі жөніндегі пікірлер, тайпалық құрамы мен қоныстары, мемлекеттің XI ғасырдағы құлдырауы және оғыз тайпаларының кейінгі халықтардың қалыптасуына қатысуы баяндалады.

18. Латын тілінің тарихы, дамуы және ғылымдағы орны

    Латын тілінің Лациумдағы бастауы, Римнің кеңеюі арқылы таралуы, әдеби нормасының қалыптасуы және антикалық дәуірден бүгінге дейінгі мәдени қызметі қарастырылады. Ежелгі Рим, этрускілер мен латын жазуының тарихы, роман тілдерінің қалыптасуы, ортағасырлық білім мен Қайта өрлеу дәуіріндегі латынның рөлі, сондай-ақ шіркеу, ғылым, медицина және білім салаларындағы қолданылуы баяндалады.

19. Баланың сөйлеу тілі мен есте сақтау қабілетінің физиологиялық қалыптасуы

    Мақалада баланың сөйлеу тілі мен есінің жас ерекшеліктеріне сай даму кезеңдері, физиологиялық механизмдері жан-жақты баяндалады. Тілдің шығуындағы әлеуметтік ортаның, есту қабілеті мен ми қыртысы қызметінің маңызы, сөздік қордың динамикасы және есте сақтау процесінің нейрондық-биохимиялық негіздері мен ес түрлері қарастырылады.

20. Қазақ зиялылары және Көкше өңірінің ұлттық-демократиялық қайраткерлері

    XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында отарлық басқару, шаруашылық өзгерістері және білімнің таралуы қазақ ұлттық интеллигенциясының қалыптасуына ықпал етті. Көкше өңірінен шыққан Наурызбай Таласұлы (Науан Хазірет), Шәймерден Қосшығұлов, Мәмбетәлі Сердалин, Айдархан Тұрлыбаев және Шоқан Уәлихановтың ағартушылық, діни, саяси, ғылыми әрі мәдени қызметі қарастырылады. Олардың білім беру, ұлттық мәдениетті сақтау, жер мен шаруашылықты қорғау және қоғамдық-саяси күреске қатысу бағытындағы еңбектері қазақ қоғамының жаңғыруымен және «Алаш» қозғалысының қалыптасуымен сабақтас көрсетіледі.