Іздеу нәтижелері

962 нәтиже

1. Қазақстанның этноұлттық географиясы: қалыптасуы, қоныстануы және келісім саясаты

   Қазақстанның этникалық құрамына тарихи көші-қон, отарлау, депортация, ашаршылық, индустрияландыру және тәуелсіздік кезеңіндегі демографиялық өзгерістер ықпал етті. Халықтың аумақтық таралуы табиғи, экономикалық, әлеуметтік және саяси жағдайларға байланысты әркелкі қалыптасты. Ұлтаралық келісімді сақтау үшін Ассамблея қызметі, ерте алдын алу, әлеуметтік мәселелерді шешу және барлық этностардың мәдени дамуына жағдай жасау ұсынылады.

2. Қазақ зиялылары мен көрнекті тұлғалары

   Мақалада «Қазақ» газетінің Алаш зиялыларын топтастырудағы және қоғамдық ойды оятудағы орны, сондай-ақ Ахмет Жұбанов, Бауыржан Момышұлы, Дінмұхамед Қонаев, Ілияс Есенберлин, Ілияс Жансүгіров, Ыбырай Алтынсарин мен Шоқан Уәлихановтың өмірі мен еңбегі баяндалады. Олардың баспасөзге, музыкаға, әдебиетке, ағартушылыққа, ғылым мен мемлекеттік басқаруға қосқан үлестері мен негізгі шығармалары сипатталған.

3. Әлеуметтанудың қалыптасуы, даму кезеңдері және негізгі теориялық бағыттары

   Әлеуметтанудың ежелгі әлеуметтік ойлардан бастау алған тарихы, Огюст Конттың позитивистік тұжырымдамасы және қоғамды зерттеудің әдістері қарастырылады. Сондай-ақ натуралистік, психологиялық, түсінуші, эмпирикалық және функционалистік бағыттар, Дюркгейм, Вебер, Спенсер, Мертон, Парсонс пен Сорокиннің идеялары, әлеуметтік мобильділік пен қазіргі әлеуметтану парадигмалары сипатталады.

4. Психология, темперамент және жүйке жүйесінің қызметі

   Психологияның пәні мен даму тарихы, басқа ғылымдармен байланысы және негізгі салалары қарастырылады. Темпераменттің табиғи негіздері, төрт типтің ерекшеліктері, олардың іс-әрекет пен тәрбиеге қатысы түсіндіріледі. Жүйке жүйесінің құрылысы мен қызметі, рефлекстер, қозу мен тежелу, жоғары жүйке қызметінің заңдары, мидың талдау-жинақтау қызметі, сигнал жүйелері және динамикалық стереотип сипатталады.

5. Түркі мәдениеті мен философиялық дүниетанымының қалыптасуы

   Түркі мәдениетінің тарихи бастаулары, менталитеттің мазмұны, тәңірлік дүниетаным мен өзге діни дәстүрлердің ықпалы, сондай-ақ түркі тілдес халықтардың философиялық ойының ауызша және жазба арналар арқылы қалыптасуы қарастырылады. Ежелгі грек мәдениетімен салыстыру және Анахарсис, Қорқыт ата, әл-Фараби, Жүсіп Баласағұни, Махмұд Қашқари мен Қожа Ахмет Ясауи мұралары аталады.

6. Рене Декарт: рационализм, дуализм және таным әдісі

   Рене Декарттың өмірі мен еңбектері, жаңа заман философиясының қалыптасуына ықпалы, картезиандық төрт ереже, жүйелі күмәндану, «Мен ойлаймын, демек, мен бармын» қағидасы, Құдайдың бар болуы туралы дәлелі, субстанция, адам табиғаты, дедукция және туа біткен идеялар теориясы қарастырылады. Сондай-ақ оның діни көзқарастарына қатысты пікірлер мен өміріне байланысты кейбір әңгімелер қамтылады.

7. Мемлекеттің ұлттық қауіпсіздік саясатының философиялық негіздері мен заманауи даму белестері

   Қауіпсіздік құбылысының мифологиялық дәуірден бүгінгі күнге дейінгі тарихи-философиялық эволюциясы, адамзаттың қатерлерді қабылдау және еңсеру тәсілдері қарастырылады. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңдегі мемлекеттік құрылыс пен қоғамдық жаңғыру сатылары, Кеңес Одағы күйреуінің геосаяси салдары және халықаралық ұйымдармен серіктестік жүйесі жүйеленген. Жаһандану үдерістерінің тарихи дамуы мен түркілік байланыстар контексінде қазіргі сыртқы саяси сын-қатерлерді болжау, қауіпсіздіктің алдын алу шаралары мен психологиялық тұғырлары баяндалады.

8. Тәуелсіз Қазақстанның әлеуметтік саласындағы өзгерістер мен даму кезеңдері

   Мақалада тәуелсіздік алғаннан кейінгі Қазақстанның әлеуметтік саласындағы кешенді өзгерістер, нарықтық экономикаға көшу мен өтпелі кезеңнің халық тұрмысына тигізген әсері, демографиялық құлдырау және жаппай көші-қон үдерістері жан-жақты қарастырылады. Сондай-ақ өндірістің құлдырауы салдарынан туындаған жұмыссыздық, жеңіл өнеркәсіп пен тамақ өнімдерін өндірудің төмендеуі және тұтыну құрылымының өзгеруі баяндалады. Сонымен бірге мемлекеттің әлеуметтік саясаты, зейнетақы мөлшерін кезең-кезеңімен арттыру, денсаулық сақтау саласын қаржыландыруды ұлғайту, 2002 жылғы «Денсаулық жылы» шаралары және саланы басқарудың жаңа институционалдық жүйесін қалыптастыру нәтижелері баяндалады.

9. Қазақстан жеріндегі қола дәуірі мәдениеттері мен қоғамдық даму ерекшеліктері

   Біздің заманымыздан бұрынғы екі мыңжылдықта Қазақстан аумағында қола қорыту, түсті металдарды өңдеу және мал шаруашылығы қарқынды дамып, матриархат патриархаттық қатынастармен алмасқан. Андронов және Беғазы-Дәндібай мәдениеттері дәуірінде халық отырықшы өмір сүріп, егіншілік пен қолөнер кәсібін игерді, ал өндірістік даму барысында мүлік теңсіздігі күшейіп, табиғат күштері мен ата-баба аруағына табыну негізіндегі діни дүниетаным қалыптасты.

10. Орталық Азиядағы діни экстремизм және аймақтық қауіпсіздік

    Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Орталық Азияда күшейген діни экстремизмнің тарихи, саяси және әлеуметтік алғышарттары, Ферғана аймағындағы ықпалы, исламдық ұйымдардың мақсаттары мен қызметі және терроризм, есірткі саудасы, сыртқы қолдау жөніндегі қауіптер қарастырылады. Сондай-ақ ШЫҰ, ҰҚШҰ, Ресей, АҚШ, Үндістан және Қазақстанның қауіпсіздік саласындағы байланыстары мен аймақтық ынтымақтастыққа қатысты ұсыныстар талданады.

11. XVIII–XIX ғасырлардағы Қазақстан мәдениеті: ағарту, дәстүрлер және халық білімі

    Қазақстандағы азаматтық және діни білімнің дамуы, Ыбырай Алтынсарин мен Шоқан Уәлихановтың қызметі, ұлттық салт-дәстүрлер мен отбасы қатынастары, Наурыз мерекесі, халықтың уақыт пен өлшем туралы танымы, емшілік тәжірибесі, аспан шырақтары жөніндегі түсініктері және ұлттық ойындары қарастырылады.

12. Ғаламдық проблемаларды құқықтық реттеу

    Мақала ұлттық құқықтық жүйелердің қалыптасуы мен негізгі үлгілерін, халықаралық құқықтық тәртіптің институттары мен даму шарттарын қарастырады. Онда құқық пен мемлекеттің эволюциясы, адам, азамат және жеке тұлға құқықтары, олардың міндеттері мен кепілдіктері, сондай-ақ бейбітшілік, экология, тең даму және халықаралық қылмысқа қарсы күрес сияқты ғаламдық міндеттер талданады.

13. Қаңлы мемлекеті: саяси тарихы, шаруашылығы және археологиялық мұрасы

    Қаңлы мемлекеті б.з.д. II ғасырдан бастап жазба деректерде аталып, Оңтүстік Қазақстан мен Сырдария өңіріндегі маңызды саяси бірлестік ретінде сипатталады. Оның аумағы мен астанасы туралы пікірлер әртүрлі болғанымен, деректер қаңлылардың Қытай, ғұн, үйсін, Парфия, Рим және басқа елдермен байланысын, бес иелікке бөлінген басқару жүйесін, көшпелі мал шаруашылығы мен суармалы егіншілікті қатар дамытқанын көрсетеді. Археологиялық ескерткіштер қала құрылысы, қолөнер, сауда, жерлеу дәстүрі мен рухани мәдениеттің бай болғанын айғақтайды.

14. Ресей мұсылмандарының саяси бірлігі және «Иттифақ әл-Муслимин» одағы

    ХХ ғасырдың басындағы саяси өзгерістер жәдидшіл түркі-мұсылман зиялыларының ортақ ұйым құруына жол ашты. Бүкілресейлік мұсылман съездері құқықтық теңдік, білім мен дін істерін реформалау, өкілдік және ұлттық-мәдени автономия мәселелерін талқылап, Ресей мұсылмандары одағының бағдарламасын қалыптастырды. Қозғалысқа қазақ зиялылары да белсене араласып, халықтың жер, дін, оқу-ағарту және саяси құқық жөніндегі талаптарын көтерді.

15. Ежелгі және ортағасырлық саяси-құқықтық ойлар

    Ежелгі Шығыс, Грекия мен Римдегі саяси-құқықтық ілімдер, ортағасырлық Батыс Еуропадағы шіркеу мен зайырлы билік тартысы және Араб халифаты мен мұсылман құқығының дамуы қарастырылады. Хаммурапи, Лао-цзы, Конфуций, Платон, Аристотель, Цицерон, Фома Аквинский, Марсилий Падуанский, Әл-Маварди, Ибн Рушд, Ибн Сина және Ибн Халдун идеялары мен олардың құқық, мемлекет, әділдік және билік туралы көзқарастары баяндалады.

16. Адамның пайда болуы және антропосоциогенез

    Антропогенез адамның биологиялық түр ретінде қалыптасуын, ал социогенез қоғамның пайда болуы мен дамуын сипаттайды. Адам эволюциясына тұқым қуалайтын өзгергіштік, тіршілік үшін күрес пен табиғи сұрыпталу сияқты биологиялық факторлар, сондай-ақ еңбек, тік жүру, құрал жасау, бірлесіп тіршілік ету, тіл мен ойлау сияқты әлеуметтік факторлар бірге ықпал етті. Еңбектің адам денесі мен қоғамдық қатынастарды өзгертуі, адам эволюциясының негізгі кезеңдері және оның әлеуметтік дамуы қарастырылады.

17. Ғабит Мүсіреповтің «Қазақ солдаты» романындағы кейіпкер сомдау мен тілдік-көркемдік ерекшеліктер

    «Қазақ батыры» повесінің негізінде өңделіп, толықтырылған «Қазақ солдаты» романында Қайрош Сарталиевтің балалық шағынан жауынгер болып қалыптасуына дейінгі жолы, майдандағы ерлігі және түрлі ұлт өкілдерінің достығы баяндалады. Туындының бірінші жақтан баяндалуы, композициясы, мінез бен портрет жасауы, табиғат суреттері, юморы, мақал-мәтелдері мен бейнелеу құралдары талданып, өткен шақ тұлғаларының оқиғаны қозғалыс үстінде беру қызметі қарастырылады. Романдағы кеңестік жауынгерлер мен жау бейнесінің берілуі де сол кезеңдегі «тартыссыздық» және «жылтырата көрсету» ұстанымдарымен байланысты сипатталады.

18. Абай қара сөздеріндегі тәлім-тәрбие тағылымы мен философиялық таным

    Мақалада Абай Құнанбайұлының қырық бес қара сөзінің жанрлық ерекшелігі, философиялық тереңдігі және педагогикалық мәні қарастырылады. Мұхтар Әуезов пен Бейсембай Кенжебаевтың ғылыми тұжырымдары, әсіресе отыз сегізінші және он төртінші қара сөздердегі ақыл, жүрек және ұждан бірлігі жан-жақты талданады. Ойшылдың Шығыс пен Батыс тағылымын тоғыстыра отырып ұсынған адамгершілік қасиеттері мен қоғамдық мінез-құлық сынының бүгінгі заман үшін де өзектілігі баяндалады.

19. Дүние жүзі халқының өсуі, тілдік және этникалық құрамы

    Дүние жүзі халқының демографиялық өсуі, аймақтардағы туу мен көші-қон үрдістері, тілдердің жіктелуі, Азия халықтарының қоныстану тарихы және этникалық құрам қарастырылады. Сонымен бірге жыныстық-жастық айырмашылықтар, тілдік семьялар мен топтарға қатысты статистика, Еуропа халықтарының таралуы және демографиялық өсімнің ресурстар мен қоршаған ортаға ықпалы баяндалады.

20. Дүние жүзінің елдері: саяси карта, халық және аймақтық экономика

    Материалда елтанудың міндеттері, саяси картаның тарихи өзгерістері, халықтың демографиялық және этникалық сипаттары, мемлекеттердің басқару және даму типтері қарастырылады. Еуропа, Азия, Америка, Африка, Австралия мен Мұхит аралдарының географиясы, халқы, табиғи ресурстары, шаруашылығы, көлігі және сыртқы экономикалық байланыстары сипатталған.