Іздеу нәтижелері

127 нәтиже

1. Философия: дүниетаным, негізгі мәселелер және даму бағыттары

   Философияның пәні мен қоғамдағы рөлі, дүниетанымның тарихи түрлері, философияның негізгі мәселесі, материализм мен идеализм, таным, философиялық қызметтер мен әдістер, диалектика мен метафизика, сондай-ақ философия мен нақты ғылымдардың байланысы қарастырылады.

2. Қазақ философиясының ерекшеліктері мен қалыптасуы

   Қазақ философиясының тарихи негіздері табиғатпен етене тіршілікке, көшпелі және жартылай көшпелі шаруашылыққа, қауымдық қатынастарға, рухани мұраға және нақты өмір тәжірибесіне байланысты қалыптасты. Шығыс өркениеттерінің өзіндік даму жолын, дүниетанымдық ұғымдарды, кеңістік пен уақытты, сапа, сан, өлшем және мөлшер түсініктерін ашып көрсетеді.

3. Философиялық білім негіздері, дүниетанымдық жүйелер және қазіргі жаһандық мәселелер

   Философияның ғылыми және рухани феномен ретіндегі мәні, дүниетанымның тарихи формалары, танымның негізгі онтологиялық және гносеологиялық қырлары, сондай-ақ қазіргі жаһандық экологиялық әрі әлеуметтік қайшылықтарды шешудегі пәндік функциялары жүйеленген.

4. Адам болмысындағы дүниетанымдық құрылымдар және философияның мәні

   Мақалада адамның қоршаған дүниені сезінуі мен қабылдауынан бастап, тұтас дүниетанымдық көзқарастардың қалыптасу жолдары жан-жақты қарастырылады. Дүниеге көзқарастың тарихи негізгі типтері болып саналатын мифологиялық, діни және философиялық модельдердің ерекшеліктері мен олардың қоғамдық санадағы рөлі талданады. Сонымен бірге күнделікті тәжірибелік білім мен ғылыми танымның арақатынасы, даналық ұғымы, сенімділік, құндылықтар, идеалдар, нанымдар және жүріс-тұрыс нормаларының дүниетанымдағы орны ашылып, философияның нақты ғылымдар үшін әдіснамалық және жетекшілік маңызы дәйектеледі.

5. Әлемнің антропонимиялық бейнесі: қазақ және ағылшын есімдері

   Антропонимдер адамды атаумен қатар, халықтың дүниетанымы, тарихы, мәдениеті мен әлеуметтік тәжірибесі туралы ақпаратты сақтайды. Қазақ және ағылшын есімдерінің құрылымы, қалыптасу жолдары мен тарихи өзгерістері салыстырылып, есімдер арқылы көрінетін тілдік әлем бейнесі когнитивтік және лингвомәдени тұрғыдан қарастырылады.

6. Қазақ дүниетанымы мен көркем шығармаларындағы киелі сандар

   Қазақтың санға қатысты таным-түсінігі, салт-дәстүрі мен фольклорындағы бірден қырыққа дейінгі сандардың символдық мәні қарастырылады. Жеті, үш, тоғыз сандарына қатысты нанымдар, ұғымдар, мақал-мәтелдер және эпостық мысалдар кеңінен беріліп, он екі, он үш, отыз екі және қырық сандарының қолданысы сипатталады. Сан атауларының тілдік және мәдени мағынасын зерттеу тарихы да қамтылады.

7. Дүниетанымның даму жолдары және философияның танымдық рөлі

   Мақалада дүниетаным ұғымының мәні, оның құрылымдық элементтері мен негізгі даму деңгейлері қарастырылады. Адамзат тарихындағы мифологиялық, діни және философиялық дүниетаным типтерінің өзіндік ерекшеліктері мен арақатынасы талданады. Сондай-ақ философияның негізгі мәселесі, болмыстың қос қыры, танымға қатысты материалистік, идеалистік, дуалистік, агностикалық және скептикалық бағыттар сараланып, философияның қоғамдағы негізгі қызметтері мен адамзат руханиятындағы рөлі сипатталады.

8. Ежелгі Шығыс және антикалық дәуірдегі қоғамдық-саяси ойдың эволюциясы

   Ежелгі Египет, Вавилон, Үндістан, Қытай, Персия, Грекия және Рим өркениеттеріндегі саяси және құқықтық ойлардың қалыптасу жолы қарастырылады. Мақалада мифологиялық дүниетанымнан рационалды көзқарастарға өту барысы, негізгі саяси-философиялық ағымдар, мемлекетті басқару мен заң үстемдігі туралы ілімдер жан-жақты талданады.

9. Мәдениет пен өркениеттің тарихи-философиялық сипаты және өзара байланысы

   Мақалада мәдениет пен өркениет ұғымдарының қалыптасу тарихы, олардың этимологиялық бастаулары мен мағыналық жіктелуі жан-жақты талданады. Адамзат дамуының кезеңдерін зерделеген шотланд, француз, неміс және ағылшын ойшылдарының тұжырымдары жүйеленіп, өркениеттің басты белгілері мен мәдениет формалары көрсетіледі. Сонымен қатар мәдени әрекеттің ішкі элементтері, салт-дәстүрлер мен діннің рухани мирасқорлықтағы рөлі, өнер мен табиғат арақатынасы және бүгінгі ғылымдағы терминологиялық мәселелер қарастырылады.

10. Карл Ясперстің экзистенциалдық философиясы мен тарих тұжырымдамасы

    Мақалада неміс ойшылы Карл Ясперстің өмір жолы, медицина мен психопатологиядан философияға өту белестері, ғылыми еңбектері мен нацизм кезеңіндегі қиындықтары баяндалады. Сонымен бірге оның Освальд Шпенглер мен Карл Маркстің көзқарастарын сынауы, тарихтың төрт дәуірі мен «осьтік заман» теориясы, сондай-ақ шекаралық жағдайлар арқылы жоғарғы болмыспен бірігу туралы діни экзистенциалистік тұжырымдары жан-жақты қарастырылады.

11. Қазақтың көшпелі өмір салты, дүниетанымы және дәстүрлі мәдениеті

    Қазақ мәдениетінің көшпелі мал шаруашылығына, табиғи ортаға және көне түркілік мұраға сүйене қалыптасуы қарастырылады. Дәстүрлі қоғамның әлеуметтік тұтастығы, жер мен уақытты маусымдық игеруі, адам мен табиғат үйлесімі, дүниетанымы, киіз үйі, киімі, тағамы, қолөнері мен рухани дәстүрлері сипатталады.

12. Қазақ мәдениетінің кеңістіктік, рухани және тарихи негіздері

    Қазақ мәдениетінің Еуразия даласындағы көшпелі өркениетпен байланысы, табиғат пен ғарыш туралы түсініктері, діни жүйелері, дәстүрлі шаруашылық типтері, көркем шығармашылығы және қазіргі мәдени-әлеуметтік типтері қарастырылады. Сондай-ақ ХХ ғасырдағы ұлттық жаңғыру, Алаш қайраткерлері, жазба әдебиет пен мәдени мұраны сақтау мәселелері қамтылады.

13. Көне түркі дүниетанымы: тәңірлік, мифология және махаббат

    Көне түркі дүниетанымының табиғатпен байланысы, тәңірлік сенімнің қағидалары, шамандық пен бақсылықтың қоғамдық қызметі, мифтер мен аңыздардың философиялық мұрасы, аруаққа құрмет және кеңістікті бағдарлау қарастырылады. Қожа Ахмет Ясауи мен Жүсіп Баласағұн шығармалары арқылы махаббаттың рухани, танымдық, адамгершілік және эстетикалық мәні ашылады; түркі мәдениетінің қазіргі қазақ және басқа түркі халықтарының рухани негізіне ықпалы сипатталады.

14. Қазақ философиясының дүниетанымы мен тарихи дамуы

    Қазақ философиясы адам, табиғат, қоғам және құндылықтар туралы көшпелі өмір салтымен сабақтасқан даналық дәстүрді қамтиды. Оның тарихы көне түркілік нанымдардан, жыраулар мен ағартушылардың ойларынан ХХ ғасырдағы қоғамдық-философиялық ізденістерге және тәуелсіздік кезеңіндегі зерттеулерге дейін жалғасады. Еркіндік, әділет, ар-ұждан, бірлік, адамгершілік пен табиғатпен үйлесім оның негізгі тақырыптарына айналды.

15. Қазақстандағы қола дәуірі: шаруашылық, қоғам және дүниетаным

    Қазақстандағы қола дәуірінің егіншілік пен мал шаруашылығынан металлургияға дейінгі дамуы, андронов мәдени қауымдастығының кезеңдері мен аймақтық ерекшеліктері, тұрмысы, қоғамдық жіктелуі, діни түсініктері және жартастағы суреттері баяндалады.

16. Сақ дүниетанымындағы аңдар мен құстардың бейнесі

    Сақ және скиф-сібір аң стиліндегі жануарлар мен синкреттік мақұлықтардың бейнелері мифологиялық, тотемдік, магиялық және әлеуметтік мағыналармен сабақтас. Бұғы, жыртқыштар, құстар мен грифондар бейнелері, бас киімдер мен әшекейлер, петроглифтер және жерлеу ғұрпы арқылы ерте көшпелілердің әлем туралы түсініктері мен қоғамдық құрылымын пайымдауға болады; олардың семантикасы жөніндегі зерттеулерде бір-біріне қайшы түсіндірулер бар.

17. Қазақ әдебиетіндегі миф пен аңыз және Оралхан Бөкей прозасының мифопоэтикасы

    Миф пен аңыздың дүниетанымдық, фольклорлық және көркемдік қызметі қарастырылып, олардың әдебиетке өтуі мен өзара айырмасы түсіндіріледі. Оралхан Бөкейдің «Қар қызы», «Кербұғы» және «Жасын» шығармаларындағы мифтік сарындар, аңыздық бейнелер, түс пен өңнің астасуы, ішкі монолог, хронотоп және еркіндік, адам тағдыры мен табиғатқа қатынас туралы философиялық ойлар талданады.

18. Қазақ философиясының қалыптасуы мен даму кезеңдері

    Қазақ философиясы ауыз әдебиеті, салт-дәстүр, діни наным және көшпелі өмір тәжірибесі негізінде қалыптасты. Мақала оның мифологиялық әрі тәңірлік дүниетанымын, ортағасырлық түркі ойшылдарын, жыраулар мен зар заман ақындарының әлеуметтік-этикалық толғаныстарын, ағартушылықты және кейінгі философиялық ізденістерді қамтиды.

19. Алтайдың тоң басқан қорғандары: мәдениет, археология және оқыту

    Б.з.б. I мыңжылдықтағы Еуразия көшпелілерінің шаруашылығы, тұрмысы, киімі мен аң стилі сипатталады. Берел, Пазырық, Ақ-Алаха және Башадар қорымдарының жерлеу құрылыстары мен олжалары арқылы тоң қабатының органикалық заттарды сақтаудағы маңызы көрсетіледі. Мектепте ерте темір дәуірін оқытуға және Берел ескерткіштерін өлкетану сабақтарына енгізуге арналған тәсілдер ұсынылады.

20. Қазақстандағы қола дәуірі тайпаларының шаруашылығы, мәдениеті және дүниетанымы

    Мақалада қола дәуіріндегі Қазақстан аумағын мекендеген Андронов мәдени қауымдастығы тайпаларының кен өндіру мен металлургиясы, мал шаруашылығы мен егіншілігі, бекіністі қоныстары, әлеуметтік құрылымы, діни наным-сенімдері мен жартас өнері жан-жақты қарастырылады.