Іздеу нәтижелері

127 нәтиже

1. Дүниетаным эволюциясы және философиялық ойлау жүйесінің тарихи қалыптасуы

   Мақалада дүниетаным ұғымының мәні, адам мен әлем арақатынасы, білім мен сенімнің дүниетанымдық рөлі кеңінен қарастырылады. Қола дәуірінен темір дәуіріне өту барысындағы өндіргіш күштердің өсуі, ой еңбегінің даралануы, Ежелгі Шығыс пен Антикалық Батыс философиясының өркениеттік ерекшеліктері салыстырмалы түрде талданады. Сондай-ақ мифологиялық, діни, натурфилософиялық және философиялық ойлау жүйелерінің тарихи кезеңдері сипатталып, философияның негізгі мәселесі — ойлаудың болмысқа, рухтың материяға қатынасы мен материализм және идеализм арасындағы күрес жан-жақты баяндалады.

2. Есік және Шілікті қорғандарынан табылған сақ билеушілерінің алтын киімі мен рухани дүниетанымы

   Мақалада 1969-1970 жылдары археолог Кемел Ақышев тапқан әйгілі Есік Алтын адамының тарихи-мәдени құндылығы, обаның құрылысы, сақ жауынгерінің киім үлгісі мен қару-жарағы егжей-тегжейлі талданады. Бас киімдегі, қамзолдағы және салтанатты белбеудегі скиф-сақ аң стилінің рәміздік мәні, күміс тостағандағы 26 таңбалы көне жазудың оқылуы қарастырылады. Сонымен қатар Шығыс Қазақстандағы Шілікті Бәйгетөбе обасынан табылған үшінші алтын адамның бұйымдары мен зергерлік технологиясының ерекшеліктері баяндалады.

3. Қазақ фразеологизмдерінің табиғаты, зерттелуі және грамматикалық сипаты

   Қазақ фразеологизмдерінің қалыптасуы мен зерттелу кезеңдері, негізгі белгілері, мағыналық түрлері және еркін тіркестер мен күрделі сөздерден айырмасы қарастырылады. Тұрақты тіркестердің қолданысы, ұлттық-мәдени негізі, сөз таптарына қатысы, морфологиялық өзгеруі және контекстегі қызметі сипатталады.

4. Түркі мифологиясындағы ортақ кейіпкерлер мен дүниетаным

   Түркі халықтарының мифологиялық дүниетанымы Тәңір, Ұмай, Жер-Су, тотемдік арғы тегілер, Көк бөрі, айдаһар, дәу, албасты, жын және Самұрық тәрізді бейнелер арқылы ашылады. Мифтердің көне сенімдермен, мемлекеттік идеологиямен және кейінгі діни дәстүрлермен сабақтастығы, олардың түркі халықтарының фольклоры мен мәдени жадындағы орны қарастырылады.

5. Абай өңірінің жер-су атаулары және ұлттық таным

   Шығыс Қазақстан, соның ішінде Аягөз, Тарбағатай және Үржар өңірлерінің топонимдері халықтың тарихы, көші-қоны, табиғатты тануы мен шаруашылық тәжірибесін сақтайтын тілдік мұра ретінде қарастырылады. Этнолингвистиканың ұстанымдары, атаулардың лексика-семантикалық топтары, тарихи жер атаулары мен Үржар және Мақаншы атауларының даулы этимологиялары талданады. Топонимдердің ұлттық код пен тарихи жадты танудағы орны көрсетіледі.

6. Мәдениет тарихы бойынша семинарлар: өркениеттерден қазіргі қазақ мәдениетіне дейін

   Он бір семинар мәдениет пен өркениет ұғымдарын, алғашқы қауым мәдениетін, грек-рим және ортағасырлық өркениеттерді, көшпелі және түркі мұрасын, дәстүрлі әрі қазіргі қазақ мәдениетін, Ренессансты, ХХ ғасыр өнері мен ғылымын, медиа-мәдениет пен жаһандану үдерістерін қамтиды. Әр тақырыпқа талқылау сұрақтары, әдістемелік бағдарлар және шағын зерттеу жобалары берілген.

7. Қазіргі ғылымның қалыптасуы мен негізгі сипаттары

   Қазіргі ғылымның классикалық емес және постклассикалық емес кезеңдері, ғылымның қоғамдық әрі танымдық қызметі, математикалану тарихы және бүгінгі негізгі сипаттары қарастырылады. Күрделі жүйелерді зерттеу, синергетика, пәнаралық байланыс, тұтастық, коэволюция, әдіснамалық плюрализм, математикалану және белгісіздікті мойындау қазіргі ғылыми дүниетанымның өзара сабақтас қырлары ретінде сипатталады.

8. Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру

   Ғылыми дүниетанымның мазмұны, құрамдас бөліктері мен тұлға дамуындағы рөлі қарастырылады. Оны қалыптастыруда білімді сеніммен, құндылықтармен және іс-әрекетпен ұштастыру, оқу пәндерінің сабақтастығын сақтау, тәжірибе, өнер және сыныптан тыс жұмыстарды пайдалану жолдары жүйеленеді.

9. Дүниетанымның тарихи қалыптасу жолдары және философияның танымдық негіздері

   Дүниетанымның мәні мен негізгі тарихи типтері адамзаттың қоршаған ортаны және ондағы өз орнын түсіну жолдарын айқындайды. Қарапайым күнделікті түсініктер, көне мифологиялық аңыздар, діни сенімдер мен философиялық ойлау жүйесінің өзіндік танымдық ерекшеліктері бар. Әлемнің жаратылысы, адам болмысы және рухани даму үдерісінде философия ғылымы маңызды әдіснамалық қызмет атқарады.

10. Философия: дүниетаным, адам және қоғам

    Философияның пәні мен қызметтері, дүниетанымның тарихи түрлері, Шығыс пен Батыс философиясының негізгі дәстүрлері, болмыс пен даму, адам мен сана, таным мен ақиқат, қоғам мен құндылықтар қарастырылады. Ғылыми-техникалық прогрестің табиғатқа және адам өміріне ықпалы, экологиялық мәселелер мен оларды шешудің бағыттары талданады.

11. Сақ қоғамы, шаруашылығы және «аң стилі» өнері

    Сақтардың Орта Азиядағы тарихи орны, қоғамдық жіктелуі, көшпелі және отырықшы шаруашылық түрлері, егіншілігі, металл өндірісі мен саудасы қарастырылады. Сақ өнерінің көрші мәдениеттермен байланысы, мифологиялық дүниетанымы, зергерлік және қолөнері, «аң стиліндегі» бейнелер мен олардың рәміздік мағыналары сипатталады; Есік, Аржан, Пазырық және өзге ескерткіштерден алынған деректер мысалға келтіріледі.

12. Көне түркі ескерткіштеріндегі дүниетанымның тілдік бейнесі

    ҮІІ–ІХ ғасырлардағы Орхон, Енисей және Талас жазбалары көне түркілердің Тәңірлік дүниетанымын, адам туралы түсінігін және елдік құндылықтарын танытатын тарихи-лингвистикалық дерек ретінде қарастырылады. Тәңір, Көк, қасиетті Жер-су, ата-баба рухы, Ұмай мен Құт ұғымдары, сондай-ақ Кісі/Адам, кеңістік пен уақыт концептілерінің өзара байланысы талданады. Жазба дәстүрі, ескерткіштердің мәтіндік сипаты және Йоллығ тегіннің тілдік тұлғасы да сипатталады.

13. Әлем мәдениетінің қалыптасуы: Шығыс пен Батыс өркениеттері

    Мақалада Шығыс пен Батыс мәдениеттерінің өзара ықпалы мен жаһандану жағдайындағы сұхбаты, мәдениеттің ежелгі бастаулары, мифология мен діннің қалыптасуы, Ежелгі Египет, Месопотамия, Қытай және Үндістан өркениеттерінің жетістіктері, сондай-ақ Еуропадағы классицизм мен Ағартушылық дәуірінің мәдени сипаты қарастырылады. Қайта Өрлеу гуманистік дүниетанымға жол ашқан, ішкі қайшылықтары бар тарихи үдеріс ретінде сипатталады.

14. Философия тарихы, дүниетаным және адамзат мәдениеті

    Философияның пәні мен дүниетанымдық қызметінен бастап ежелгі Үнді, Қытай және Грекия ілімдеріне, ортағасырлық христиан және мұсылман ойына, Қайта өрлеу мен жаңа заман философиясына дейінгі бағыттар қарастырылады. Сондай-ақ қазақ және орыс философиялық дәстүрлері, болмыс, таным, қоғам, мәдениет, махаббат, дін, саясат, диалектика және экология мәселелері қамтылады.

15. Ежелгі дәуірден марксизмге дейінгі саяси-құқықтық ілімдер тарихы

    Саяси-құқықтық ойдың Ежелгі Шығыс пен антикалық дүниедегі мифтік және философиялық негіздерінен бастап орта ғасыр, Қайта өрлеу, Реформация, Жаңа заман және марксизм кезеңдеріне дейінгі дамуы қарастырылады. Платон, Аристотель, Цицерон, Фома Аквинский, Макиавелли, Лютер, Мор, Кампанелла, Гроций, Гоббс, Локк, Монтескье, Руссо, Маркс пен Энгельстің мемлекет, құқық, билік, заң, меншік, теңдік және бостандық туралы көзқарастары баяндалады.

16. Ежелгі түркі және грек мифологиялық кеңістігіндегі дүниетанымдық ұқсастықтар мен көркемдік ерекшеліктер

    Мақалада ежелгі грек және түркі халықтарының мифологиялық дүниетанымы, ғарыштың жаралуы туралы дуалистік наным-сенімдері, сондай-ақ фольклорлық бейнелердің ұқсастықтары мен ерекшеліктері салыстырмалы түрде қарастырылады. Түркілердің Көк Тәңіріне, табиғатқа және ата-баба аруағына тағзым ету дәстүрі көне бітік тастары мен тарихи деректер негізінде сарапталады. Сонымен қатар «одиссейлік сюжет» аясындағы жалғызкөзді дәу бейнесінің түркі фольклорындағы үлесі, грек мифтеріндегі Лерней гидрасы, Ладон, Тифон, Химера, Цербер және василиск секілді мифтік мақұлықтардың сипаттары жан-жақты баяндалады.

17. Философия және дүниетаным

    Дүниетанымның мәні, құрамы, тарихи түрлері мен қызметтері қарастырылады. Философияның қалыптасуы, адам өміріндегі танымдық және құндылықтық рөлі, сондай-ақ философиялық көзқарастың мифология мен діннен айырмашылықтары талданады.

18. Қазақ және якут халықтарының дәстүрлі ілімдері

    Қазақ пен якут халықтарының табиғатты тануға негізделген астрономиялық білімдері, күнтізбелері, бақсылық пен халық медицинасы, сондай-ақ мал ауруларын емдеу тәжірибесі қарастырылады. Бұл ілімдер көшпелі тіршілік пен табиғи ортаға бейімделу барысында қалыптасқан.

19. Дүниетанымның табиғаты мен тарихи типтерінің сабақтастығы

    Мақалада дүниетаным ұғымының мәні, оның адам мен қоғам өміріндегі атқаратын реттеушілік әрі танымдық қызметтері қарастырылады. Дүниетаным жүйесінің ғылыми және тарихи формалары жан-жақты талданып, адамзат мәдениетінің көне қабаты саналатын мифология, сенім мен құлшылыққа негізделген дін және адамның өз болмысын зерделеуіне мүмкіндік беретін рефлексивті философияның басты сипаттары мен эволюциялық даму кезеңдері сараланады.

20. Әлемге көзқарас және сана туралы философиялық түсінік

    Дүниетанымның мәні, философияның негізгі мәселесі және оның материалистік, идеалистік, дуалистік шешімдері қарастырылады. Мифологиялық, діни және философиялық дүниетаным түрлері, сана дамуы мен құрылымы, сондай-ақ философияның жалпылаушы және әдіснамалық рөлі сипатталады.