Іздеу нәтижелері

127 нәтиже

1. Адамның дүниетанымдық өзін-өзі айқындауы және философиялық танымның негіздері

   Мақалада дүниетаным ұғымының табиғаты, оның қоғамдық-тарихи сипаты және адамның өзін-өзі тануындағы рөлі қарастырылады. Мифологиялық, діни және философиялық таным түрлерінің ерекшеліктері, дүниетанымның қалыптасуына ықпал ететін факторлар мен адамның алдында тұрған негізгі өмірлік сауалдар талданады. Сондай-ақ философияның дүниетаным ретіндегі космоцентризм, теоцентризм және антропоцентризм кезеңдерінен тұратын тарихи эволюциясы мен адам мен әлем тұтастығы жүйеленген.

2. Мәдениет болмысы және ұлттық дүниетаным негіздері

   Мақалада мәдениет ұғымының мәні, оның адам әрекетімен және «екінші табиғатпен» байланысы, материалдық және рухани құрамдас бөліктерінің ажырамас тұтастығы жан-жақты талданады. Тілдің дүниетанымдық қызметі, көшпелілердің мифологиялық космоцентризмінен бастап тәңіршілдік пен ислам дініне дейінгі рухани эволюциясы, сондай-ақ мәдениеттің адамды тұлға дәрежесіне көтеретін ментальдық сипаты қарастырылады.

3. Иудаизм, даосизм, конфуцийшілдік және синтоизм

   Мақалада иудаизмнің сенім қағидалары мен ғұрыптары, даосизмнің Дао және әрекеттенбеу ілімі, конфуцийшілдіктің этикалық тәртібі, сондай-ақ синтоизмнің ками, табиғат пен ата-баба культтері және Жапониядағы тарихи орны қарастырылады.

4. Қазақ философиясының қалыптасуы мен дүниетанымдық негіздері

   Қазақ философиясы көшпелі өмір салты, табиғатпен үйлесім, еркіндік, әділет, ар-намыс және ортақ мүдде құндылықтары негізінде қалыптасты. Оның ой желісі көне түркі дүниетанымынан, жыраулар мен ағартушылардан нәр алып, әл-Фараби, Жүсіп Баласағұн, Қожа Ахмет Ясауи еңбектерінде және ауыз әдебиеті мен шешендік сөз дәстүрінде жалғасты. Бұл мұра адам, өмір, қоғам, ізгілік және мәнді тіршілік туралы пайымдарға бай.

5. Қазақ биі: дәстүрі, дамуы және «Қара жорға» мұрасы

   Қазақ биі халықтың тұрмысын, табиғатпен байланысын, дүниетанымы мен сезімін қимыл арқылы бейнелейтін көне сахна өнері. Оның қалыптасуы мен кәсіби дамуына ұлттық ойындар, салт-жоралар, Шара Жиенқұлова бастаған бишілер және ән-би ансамбльдері ықпал етті. «Қара жорғаның» тарихы жөніндегі пікірлермен қатар, өнерпаздарды қолдау, биді кейінгі ұрпаққа үйрету және ұлттық мұраны зерттеп, қорғау қажеттігі қарастырылады.

6. Ежелгі түркілердің наным-сенімдері

   Ежелгі түркілердің дүниетанымы Тәңірге, жер-суға, Ұмайға және ата-баба аруағына құрметке негізделді. Бұл жүйемен қатар шамандық пен бақсылық тәжірибелері дамып, буддизм, манихейлік, зороастризм және христиандық та таралды. Алайда сырттан келген діндер көне сенімдерді толық ығыстырған жоқ; ислам кейін түркілердің бұрыннан қалыптасқан рухани ұғымдарымен астаса өрістеді.

7. Көшпелілердің мәдени кеңістігі және далалық қоғамның тарихи мұрасы

   Мақалада көшпелілердің мәдени кеңістігі, табиғатпен байланысы мен ата қоныс ұғымы, отырықшы өркениеттермен сауда және мәдени-әскери байланыстары қарастырылады. Сонымен қатар Батыс философтары мен зерттеушілерінің көшпелі қоғамға қатысты тұжырымдары, ислам дінінің дәстүрлі қазақ қоғамына ену ерекшеліктері мен әлеуметтік құрылымы баяндалады.

8. Қазақ көшпелі мәдениетінің дүниетанымы, рухани және материалдық негіздері

   Қазақтың дәстүрлі мәдениеті Ұлы Даладағы ежелгі тайпалардың мұрасын жалғастырып, көшпелі мал шаруашылығы мен табиғи ортаға бейімделу барысында қалыптасты. Табиғатпен үйлесім, уақыт пен кеңістікті игеру, туыстық жүйе, ауызша тарихи жады мен рухани тәжірибе оның дүниетанымдық негізін құрады. Киіз үй, киім-кешек, тағам, қолөнер және көшпелі қоғамдағы мамандықтар осы өмір салтына сай дамып, мәдени алмасулар арқылы байыды.

9. Жаңа заман Еуропа мәдениетінің қалыптасу жолдары мен даму қайшылықтары

   Мақалада XVII–XIX ғасырлардағы Еуропа мәдениетінің өркендеуі, ғылыми революцияның басталуы, рационализм мен діни таным арақатынасы, антикалық дәстүрлердің сабақтастығы, капитал үстемдігі мен отарлау саясатының қайшылықтары, сондай-ақ классика мен романтизм дәуірінің көркемдік және философиялық ерекшеліктері жан-жақты талданады.

10. Философия мен ғылымдағы себептілік, синергетика және танымдық тұжырымдамалар

    Мақалада детерминизм мен индетерминизмнің теориялық мәні, себептілік ілімінің антикалық дәуірден классикалық механикаға дейінгі тарихи дамуы, архаикалық синкретизм мен мифологиялық сана ерекшеліктері, күрделі ашық жүйелерді зерттейтін синергетика әдіснамасы және мәдениеттегі ғылым рөлін бағамдайтын сциентизм бағыты қарастырылады.

11. Қазақ тіліндегі уәждеме және төрт түлік атаулары

    Уәждеме атаудың дыбысталуы, мағынасы, ұғымы және заттық болмысы арасындағы байланысты түсіндіреді. Қазақ тіл біліміндегі уәждеме тұжырымдары мен уәжділік түрлері сипатталып, төрт түліктің халық тұрмысындағы орны және жылқыға қатысты атаулар, тұрақты тіркестер мен салт-дәстүрлер талданады. Сиырдың шаруашылықтағы қызметі мен ас қорыту ерекшеліктері де қарастырылады.

12. Қазақ дүниетанымы мен философиялық ойының қалыптасуы

    Қазақ философиялық дүниетанымы көне түркілік Тәңірлік түсініктерден, мифтер мен ауызша мұрадан, көшпелі өмір салты мен табиғатпен өзара қатынастан қалыптасты. Орхон-Енисей жазбалары мен түркі ойшылдарының еңбектерінен бастап, исламдық ықпал, билер мен жыраулар дәстүрі және кейінгі философиялық ізденістерге дейінгі сабақтастық ұлттық ойдың адамгершілік, еркіндік, әділеттілік және ел мүддесі мәселелеріне ден қойғанын көрсетеді.

13. Қазақ халық педагогикасындағы еңбек тәрбиесі

    Қазақтың дәстүрлі шаруашылығы мен дүниетанымынан бастау алған еңбек тәрбиесі балаларды отбасында, қоғамда және оқу орындарында еңбекке баулудың тарихи тәжірибесін қамтиды. Оның негізінде еңбекқорлық, жауапкершілік, ұжымшылдық, адамгершілік, табиғатпен үйлесім және ұлттық мәдени мұраны сақтау құндылықтары жатыр. Мақалада дәстүрлі еңбек түрлерін үздіксіз білім беру жүйесіне енгізудің, мұғалім даярлаудың және отбасы, мектеп, мектепке дейінгі әрі мектептен тыс ұйымдардың өзара сабақтастығын нығайтудың жолдары ұсынылады.

14. Үнді өркениетіндегі діни-философиялық ілімдер мен рухани құндылықтар

    Ежелгі үнді өркениетінің рухани негіздері Ведалар мен Упанишадтардағы болмыс туралы түсініктерден және брахманизмнің алты классикалық мектебінен бастау алады. Буддизм мен джайнизмнің қалыптасуы, буддалық ағымдардың Азия елдеріне таралуы, индуизм құдайларының сипаты және адам өмірін айқындайтын төрт негізгі этикалық өлшем үнді мәдениетінің өзегін құрайды.

15. Қазақ дүниетанымындағы көне аңыздар, тыйымдар мен ырымдар

    Мәтін Қазығұрт пен Нұх пайғамбардың кемесі туралы аңыздарды, олардың шығыс және батыс нұсқаларын, Қазығұрттың түркілік тарихи-мәдени мәнін және Арараттағы кеме қалдығы жөніндегі қайшылықты ізденістерді баяндайды. Сонымен бірге көшпелі қазақ қоғамында тыйымдар мен ырымдардың адам, қоғам және табиғат арасындағы қатынастарды реттеудегі қызметін, дәстүрлі жыныстық танымның ерекшеліктерін, әдеп нормаларын, тұрмысқа қатысты тыйымдар мен ырымдарды сипаттайды.

16. Қазақ дүниетанымындағы адам болмысы және өмірдің мәні туралы философиялық таным

    Мақалада қазақ философиясының өзекті арнасы саналатын өмірдің мәні, бақыт, парыз, намыс және кісілік ұғымдары талданады. Көшпелі дәуірдің табиғатпен үйлесімді дүниетанымынан бастап, Асан Қайғының «Жерұйық» мұраты, Абайдың «толық адам» концепциясы мен Шәкәрімнің ар-ұят ілімі жан-жақты қарастырылады. Сондай-ақ өткен мен бүгінгінің рухани сабақтастығы, әлеуметтік жаңғыру мен ұлттық сананы дамытудың философиялық өлшемдері сараланады.

17. Дүниетаным және философиялық көзқарастың даму тарихы

    Мақалада дүниетаным ұғымы, оның пайда болуы мен қоғамдық-тарихи сипаты жан-жақты қарастырылады. Қарапайым, мифологиялық, діни және философиялық көзқарастардың ерекшеліктері сараланып, табиғат пен адам болмысының өзара бірлігі талданады. Сондай-ақ философияның онтологиялық қыры, материя мен рух қатынасы, дуализмнің мәні және материализмнің үш тарихи түрі – тұрпайы, метафизикалық және диалектикалық формалары сипатталады.

18. Шығыстың дәстүрлі наным-сенімдері мен ұлттық діни жүйелері

    Мақалада Шығыс халықтарының дәстүрлі ұлттық діндері мен иудаизмнің тарихи, рухани және қоғамдық негіздері қарастырылады. Индуизмнің Веда дәстүрімен сабақтастығы, үш құдай түсінігі мен Вишнудың аватарлары, Конфуцийдің мемлекет басқару мен этикалық жүйесі, даосизмнің болмыс туралы философиялық қағидалары сипатталады. Сонымен бірге жапондық синтоизмнің қалыптасуы мен түрлері, иудаизмнің бірқұдайлық ілімі, Тора мен Талмуд мәтіндерінің мәні, қасиетті мекендері, мерекелері және бұл конфессияның Қазақстан тарихындағы орны толық баяндалады.

19. Философия, ғылым және адамзат қоғамы

    Философияның пәні, дүниетанымдық қызметі мен тарихи дамуы; антикалық, ортағасырлық, Қайта өрлеу және жаңа дәуір ойшылдарының ілімдері; таным, сана, болмыс, қоғам және адам мәселелері; қазіргі ғылым мен жаһанданудың өзекті проблемалары қарастырылады.

20. Философия: пәні, тарихы және негізгі мәселелері

    Философияның пайда болуы, мәні мен әдістері, дүниетанымдағы орны және негізгі салалары қарастырылады. Ежелгі Үнді, Қытай, Грек-Рим, ортағасырлық, Қайта өрлеу және Жаңа заман философиясынан бастап қазіргі ағымдарға, орыс және қазақ ой дәстүрлеріне дейінгі даму желісі сипатталады. Болмыс, сана, таным, ғылым, адам, өмір мен өлім, білім және құндылықтар туралы негізгі ұғымдар мен мәселелер қамтылады.