Іздеу нәтижелері

127 нәтиже

1. Философия және оның қысқаша тарихы

   Дүниеге көзқарастың мәні мен күнделікті-практикалық және теориялық деңгейлері, мифология мен діннің ерекшеліктері, философияның негізгі мәселесі және оның материалистік, идеалистік, дуалистік түсіндірмелері қарастырылады. Сондай-ақ философияның мифологиядан қалыптасуы, Ежелгі Қытай мен Үндістан ойының сипаты және орта ғасырлардағы схоластика, реализм мен номинализм баяндалады.

2. Қазақ фольклорының тарихы және фольклористиканың дамуы

   Қазақ фольклоры халықтың тұрмысын, дүниетанымын, тарихын және көркем ойлауын бейнелейтін синкреттік ауызша мұра ретінде сипатталады. Оның қалыптасуына көшпелі мал шаруашылығы, қоғамдық даму, наным-сенімдер мен тарихи оқиғалар ықпал еткен. Фольклордың шығуын түсіндіретін теориялар, мифтік және діни сарындар, кеңестік дәуірдегі фольклористиканың кезеңдері және Шоқан Уәлиханов, Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбайұлы, Әбубәкір Диваев, Есмағамбет Ысмайылов сияқты зерттеушілер мен ағартушылардың еңбегі қарастырылады.

3. Әлем мәдениетінің дамуы мен тарихи ескерткіштері

   Мәдени ескерткіштердің түрлері мен тарихи қызметі, мәдениет ұғымы және материалдық әрі рухани мәдениеттің байланысы қарастырылады. Ежелгі Шығыстағы мемлекеттік құрылымдар мен Египет өркениетінің табиғи негіздері, діни сенімдері, сәулеті, жазуы және ғылыми білімі баяндалады. Ортағасырлық Еуропада шіркеу, білім беру, әдебиет пен өнердің өзгерістері, сондай-ақ Ағарту дәуірінің негізгі идеялары мен ойшылдарының қоғамдық-саяси көзқарастары сипатталады.

4. Көшпелілер дүниетанымындағы кеңістік пен ғарыштық үйлесім философиясы

   Мақалада қазақ халқының дәстүрлі рухани мәдениетіндегі кеңістік пен ғарыш ұғымдары, көшпелілер өркениетінің табиғатпен үйлесімді даму заңдылықтары қарастырылады. Жылқыны қолға үйретудің өркениеттік маңызы, Көк Тәңірі сенімі, ислам космогониясының синкретті сабақтастығы, Күн мен Ай рәміздерінің мифологиялық мәні және жұлдызды аспан философиясы жан-жақты талданады.

5. Ежелгі грек және түркі мифологиясының дүниетанымдық негіздері мен өркениеттік сабақтастығы

   Мақалада ежелгі грек және түркі халықтарының мифологиялық жүйелері, олардың пайда болу тетіктері, даму кезеңдері мен дүниетанымдық ерекшеліктері жан-жақты қарастырылады. Қос өркениеттің мифтік кейіпкерлері, тәңірлер пантеоны, тотемдік ұғымдары мен космологиялық көзқарастары салыстырмалы түрде талданып, көшпелілер мен отырықшы халықтардың рухани сабақтастығы сараланады.

6. Дүниетаным эволюциясы және философиялық ойлаудың танымдық мәні

   Мақалада философияның мәні мен оның дүниетаным жүйесіндегі орны жан-жақты қарастырылады. Адамзат тарихындағы дүниетанымның үш негізгі типі – мифология, дін және философияның қалыптасу жолдары, өзіндік белгілері мен айырмашылықтары сараланады. Сонымен қатар діннің атқаратын негізгі қызметтері, философиялық ойлаудың тарихи кезеңдері және адамның өзін-өзі тануы мен өмір мәнін айқындаудағы философияның рөлі баяндалады.

7. Қазақтың ұлттық спорты және патриоттық тәрбие

   Қазақтың дәстүрлі дүниетанымындағы спорттың тарихи-философиялық тамырлары, ұлттық идеяны танытудағы қызметі және ұлттық ойындар арқылы жасөспірімдерді патриоттыққа тәрбиелеу тәжірибесі қарастырылады. «Патриот» бағдарламасы 2021 жылғы қыркүйек–желтоқсан аралығында 23 сабақ арқылы сыналып, эксперименттік топ көрсеткіштерінің бастапқы деңгеймен салыстырғанда жақсарғаны баяндалады; деректерде ішкі сәйкессіздіктер де бар.

8. Орта ғасырлардағы түркі мәдениеті мен жазба ескерткіштерінің рухани мұрасы

   Мақалада орта ғасырлардағы түркі мәдениетінің көрнекті өкілдері мен жазба ескерткіштері жан-жақты қарастырылады. Қорқыт Атаның тарихи тұлғасы мен оның рухани мұрасы, «Оғызнама» эпосының көшірмелері мен мифологиялық құрылымы, сондай-ақ Жүсіп Баласағұнидің «Құтты білік» дастанының нұсқалары, зерттелуі және мемлекеттік басқару ілімі талданады.

9. Ежелгі грек және түркі мифологиясы: әлемнің жаратылуы, дүниетаным және сандардың мәні

   Грек және түркі мифологиялық түсініктеріндегі әлемнің пайда болуы мен құрылымы, құдайлар пантеоны, әлемдік ағаш бейнесі және 3, 4, 7, 12 сандарының символдық мағыналары қарастырылады. Екі дәстүрдегі ұқсас космогониялық мотивтермен қатар, билік үшін күрес пен ұрпақ сабақтастығы туралы әртүрлі түсініктер де салыстырылады.

10. Герман тайпаларының тарихы, мемлекеттілігі және этномәдени терминдердің ғылыми негіздері

    Мақалада көне герман тайпаларының діни нанымдары, мифологиясы мен әдет-ғұрыптары, сондай-ақ франктердің, баварлардың, вандалдардың, кимврлердің, тевтондар мен сакстердің тарихи көші-қоны, мемлекеттілік жолы және еуропалық этногенездегі рөлі баяндалады. Сонымен қатар тіл біліміндегі этимологиялық зерттеу қағидаттары мен биологиялық генотип және этноним ұғымдарының ғылыми мәні толық қарастырылады.

11. Көне түркі дүниетанымы және қазақ философиясының бастаулары

    Көне түркі мәдениеті мен Орхон-Енисей жазбаларындағы Тәңірлік түсініктер, билік пен заң, әскери тәртіп, еңбек пен кеңістік туралы ұғымдар қарастырылады. Мифтер, аңыздар, ертегілер және рухани мұра ертедегі түркі этикасы мен қазақ философиясының қалыптасуына қосқан үлесімен байланыстырылған.

12. Түркі халықтарының рухани және материалдық мәдениеті

    Түркі халықтарының діни нанымдары, жазуы, археологиялық мұрасы, көшпелі және қалалық мәдениеті, сондай-ақ әл-Фараби, Жүсіп Баласағұни, Махмұд Қашқари мен Қожа Ахмет Ясауидің еңбектері қарастырылады. Мәтін Тәңірге табыну мен өзге діндердің таралуын, түркі жазба ескерткіштерінің аймақтық топтарын, жерлеу ғұрыптары мен қалалық орталықтарды сипаттап, көшпелі және отырықшы мәдениеттердің өзара ықпалдастығын көрсетеді.

13. Шыңғыс Айтматовтың «Ғасырдан да ұзақ күн» романындағы мәңгүрттену және тарихи жады

    Романдағы мифологиялық, реалистік және ғылыми-фантастикалық кеңістіктер Едігенің санасы арқылы тоғысып, адамгершілік, тарихи жады, зорлық пен адамзат алдындағы жауапкершілік мәселелерін ашады. Едіге мен Сәбитжан қарама-қарсылығы арқылы мәңгүрттенудің жеке мінезден әлеуметтік қатерге айналуы көрсетіледі. Сонымен қатар романның композициясы, этнографиялық дәлдігі, мифтік желілері және мәңгүрт ұғымының фольклорлық негізі туралы әртүрлі, кей тұста бір-біріне қайшы бағалар беріледі.

14. Леонардо да Винчи, философияның тарихи типтері және адамды әлеуметтендіру

    Леонардо да Винчидің өнері мен ғылыми ізденістері, философиялық ойдың мифологиядан бөлініп шығуы және Шығыс пен Орта Азия философиясының өкілдері, сондай-ақ әлеуметтенудің кезеңдері, білім мен кәсіптік даярлықтың рөлі және оны біржақты түсіндіретін педагогикалық-социологиялық тұжырымдамалар қарастырылады.

15. Қазақ және неміс тілдеріндегі үш пен жеті сандарының фразеологиялық және танымдық сипаты

    Қазақ және неміс тілдеріндегі «үш» және «жеті» сандарына қатысты фразеологиялық тіркестер мен мақал-мәтелдер екі халықтың танымдық түсінігі мен көне наным-сенімдерін көрсетеді. Неміс тілінде бұл сандар шапшаңдық, көңіл-күй мен мінез-құлық сипатын білдірсе, қазақ тілінде олар көптік ұғымды, мезгіл өлшемін, сондай-ақ тұрмыстық және рухани құндылықтарды қамтиды. Қазақ дәстүріндегі жеті ата заңы, жеті қазына, жеті ағайынды жұт ұғымдары мен Тәуке ханның «Жеті Жарғысы» сан есімдердің киелі әрі заңдық мәнін айқындайды.

16. Философия тарихы: дүниетаным, болмыс және адам

    Философияның дүниетанымдық қызметі, ежелгі Үндістан, Қытай, Грекия және ортағасырлық Шығыс пен Батыс ілімдері, жаңа дәуір ағымдары және қазақ ойшылдарының мұрасы қарастырылады. Негізгі мәселелерге болмыс, таным, сана, еркіндік, адамгершілік, қоғам мен адам өмірінің мәні жатады.

17. Көне Үнді философиясы: Ведалар, упанишадтар және веданта

    Көне Үнді философиясының тарихи дамуы, ведалық мәтіндер мен рәсімдер, мифологиялық дүниетаным, варналық құрылым, карма, Атман мен Брахман туралы ілім және алты даршана қарастырылады. Ведантаның Абсолют, майя және мокша жөніндегі тұжырымдары, сондай-ақ Үнді философиясының кейінгі ойшылдар мен қоғамдық қозғалыстарға ықпалы сипатталады.

18. Философиялық ойлау және дүниеге көзқарас

    Дүниеге көзқарастың мәні мен мифологиялық, діни және философиялық түрлері, философияның негізгі мәселесі мен таным туралы пікірталастар, сондай-ақ ұлттық философияның тарихи негіздері мен қазақ философиялық ойлауына ықпал еткен факторлар қарастырылады.

19. Қазақ дүниетанымының тарихи бастаулары және философиялық ойдың кезеңдері

    Мақалада қазақ философиясының қоғамдық сананың ұлттық түрі ретіндегі мәні, оның көне түркілік бастауларынан қазіргі кезеңге дейінгі қалыптасу жолы баяндалады. Ежелгі мифологиялық нанымдар, исламдық сопылық дәстүр, хандық кезеңдегі жыраулар мұрасы, Зар заман поэзиясы және XIX–XX ғасырлардағы ағартушылық ой-пікірлер дәйекті түрде қарастырылған. Сонымен қатар көшпелі қазақ қауымының экологиялық дүниетанымы, еркіндік пен әділеттілікке негізделген өмірлік қағидаттары, кеңестік кезеңдегі философиялық мектептің қалыптасуы және тәуелсіз Қазақстандағы философия ғылымының өркениеттік даму арналары терең талданады.

20. Философия және оның тарихи дамуы

    Философия дүниетанымдық, теориялық және әдіснамалық білім ретінде табиғат, қоғам және сана заңдылықтарын зерттейді. Мәтінде дүниетанымның түрлері мен философияның негізгі мәселелері, Ежелгі Үндістан, Қытай және Грекия ойшылдары, ортағасырлық христиан және мұсылман философиясы, Қайта өрлеу дәуіріндегі ғылым мен қоғамдық идеялар қарастырылады.