Іздеу нәтижелері

127 нәтиже

1. Қазақ фольклоры мен жыраулар поэзиясындағы киелі сандардың көркемдік қызметі

   Қазақ және өзге түркі халықтарының сан туралы көне танымдары миф, діни түсінік, салт-дәстүр және халықтық есептеу тәжірибесімен сабақтасып қалыптасқан. Фольклор мен жыраулар поэзиясында үш, жеті, тоғыз, он екі, қырық және басқа сандар киелілік пен көптікті білдіріп қана қоймай, эпикалық уақыт пен кеңістікті ықшамдап, кейіпкерлерді әсірелей бейнелейтін көркем формулаларға айналады. Сандық тіркестердің тарихи қабаттары мен көркемдік-эстетикалық қызметі талданады.

2. Қазақ дүниетанымындағы киелі сандар және елге танылған тұлғалар

   Мақалада сандардың киелі мағынасы, әсіресе үш пен төрт санының мифологиялық және халықтық түсініктегі орны, үшке қатысты мақал-ғұрыптар мен эпостық мысалдар баяндалады. Сонымен бірге Ілияс Жансүгіров, Сәкен Сейфуллин, Бейімбет Майлин және қазақтың үш биі — Қазыбек, Төле, Әйтеке билердің өмірі, еңбегі мен ел бірлігін сақтаудағы қызметі сипатталады.

3. Ақтамберді Сарыұлының жауынгерлік жолы, қоғамдық қызметі және рухани мұрасы

   Мақалада XVIII ғасырдағы қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі, батыр әрі қолбасшы Ақтамберді Сарыұлының өмір жолы, мемлекеттік және әскери қызметі жан-жақты қарастырылады. Оның жоңғар шапқыншылығына қарсы ұлт-азаттық күрестегі рөлі, шығыс өңірдегі босатылған жерлерге халықты біржола орнықтырып, отырықшыландыруға қосқан үлесі баяндалады. Жыраудың суырыпсалмалық өнері, батырлық рухты шыңдайтын, жылқы түлігі мен ер азаматтың ар-намысын мадақтайтын толғаулары, сондай-ақ әлеуметтік әділеттілік пен ел бірлігін ту еткен нақылдары талданады. Сонымен бірге тарихи жазбалар мен ХХ ғасырдағы әдеби зерттеулердегі жырау мұрасының бағалануы дәйектеледі.

4. Қазақ фольклоры мен тіліндегі киелі сандар

   Қазақтың фольклорында, тұрақты тіркестерінде, салт-дәстүрі мен дүниетанымында сандардың символдық мәні қарастырылады. Үш, төрт, бес, алты, жеті, тоғыз, он екі, қырық және басқа сандарға қатысты түсініктер мен мысалдар жинақталып, оларды зерттеу тарихы, этнолингвистикалық қырлары және жастар арасындағы сауалнама нәтижелері баяндалады.

5. Қоғам — өздігінен дамитын жүйе

   Қоғамның жүйелік тұтастығы мен дамуын түсіндіре отырып, мәтін марксизмнің өндіріс пен базис-қондырма тұжырымдарын сынайды. Қоғамдық болмысты кеңірек түсінуді, моральдық-өнегелік қағидаларды қоғамның біріктіруші негізі деп тануды және ғылым мен дүниетаным арасындағы қайшылықты еңсеруді ұсынады. Қоғам дамуының субъектісі жеке адам болуы керек деген пікірді қорғап, халықтың еркін қолдауын, сөз бостандығын және мемлекет пен қоғам мүдделерінің қайшылығын талқылайды.

6. Ежелгі Үндістан мен Қытай философиясы

   Ежелгі Үндістандағы философиялық ойдың ведалық бастаулары, астика және настика мектептері, карма, азаптан арылу мен рухани таным идеялары қарастырылады. Қытай философиясының мифологиялық негіздері, Инь мен Ян, бес элемент туралы түсініктері және конфуцийшілдік, даосизм, легизм, моизм ілімдерінің адам, қоғам мен мемлекетті басқаруға қатысты көзқарастары баяндалады.

7. Ежелгі Қытай мәдениетінің рухани негіздері, ғылымы мен өнері

   Мақалада ежелгі Қытай өркениетінің қалыптасу жолы, дүниетанымдық ерекшеліктері және бай рухани мұрасы жан-жақты қарастырылады. Табиғат құбылыстарына табыну мен ата-баба рухын қастерлеуден басталған наным-сенімдер даосизм, конфуцийлік және буддизм ілімдері арқылы дамып, елдің қоғамдық-саяси құрылымына берік негіз болды. Сондай-ақ иероглифтік жазу жүйесінің өркендеуі, сөз өнері, бейнелеу дәстүрі, астрономия, математика, медицина жетістіктері және Ұлы Қытай қорғаны мен зәулім сарайлар сияқты алып сәулет ескерткіштерінің тарихи маңызы баяндалады.