Іздеу нәтижелері

174 нәтиже

1. Қазақстандағы мемлекет пен құқықтың тарихи дамуы

   Қазақстан аумағындағы мемлекеттік құрылымдар мен құқықтық жүйелердің ежелгі дәуірден тәуелсіздік кезеңіне дейінгі қалыптасуы мен өзгеруін, көшпелі қоғамның басқару дәстүрлерін, Қазақ хандығының саяси-құқықтық құрылымын, отарлық және кеңестік реформаларды, сондай-ақ тәуелсіз мемлекеттің негізгі конституциялық өзгерістерін баяндайды.

2. Қазақстандағы Ресей империясының отарлық әкімшілік және сот реформалары

   Ресей империясы Қазақстанды Орта Азияға бағытталған саясатының тірегі ретінде қарастырып, өлкеге ықпалын біртіндеп күшейтті. 1822 жылғы Жарғыдан бастап 1867–1868 және 1886–1891 жылдардағы реформалар қазақ даласын әкімшілік, әскери, сот, салық және жер қатынастары тұрғысынан империялық жүйеге бағындырды. Жаңа басқару тәртібі жергілікті билікті шектеп, жер мен ресурстарды мемлекет меншігіне бекітуге, алымдарды көбейтуге және отарлық бақылауды нығайтуға бағытталды.

3. Медициналық терминологияның қалыптасу жолдары: латын тілінің антикалық мұрасынан қазақ тіліндегі ғылыми лексикаға дейін

   Мақалада адам баласының биологиялық және әлеуметтік дамуындағы тілдің алатын маңызы, медициналық білім берудегі латын тілінің бағыттары мен студенттерге қойылатын кәсіби құзыреттіліктер жан-жақты талданады. Ежелгі Лация аймағынан бастау алып, алып Рим империясының негізгі құралына айналған латын тілінің жазба ескерткіштері, фольклоры және антикалық әдебиет өкілдерінің шығармашылық мұрасы баяндалады. Сонымен қатар қазақ медициналық терминдік лексикасының көне бастауларынан, атап айтқанда Әбу Насыр әл-Фараби, Әбу Әли ибн Сина, Өтебойдақ Тілеуқабылұлы еңбектерінен бастап, Алаш арыстарының мұралары, кеңестік кезеңдегі ғалымдар мен зерттеушілер шығарған іргелі сөздіктер қарастырылады. Тіл білімі институтының қағидаттары, емхана мен аурухана тәжірибесіне енгізілген терминологиялық құралдар және қазіргі ақпараттық технологиялар мен медицина ғылымындағы тілдік үрдістер дәйектеледі.

4. Қазақ тіліндегі ресми іс қағаздарының тарихи дамуы мен қазіргі жағдайы

   Мақалада мемлекеттік тілде ресми іс қағаздарын жүргізудің құқықтық мәртебесі, құжаттардың басқару жүйесіндегі қызметі мен заңдық жауапкершілігі қарастырылған. Сонымен қатар XVIII ғасырдағы хандар мен сұлтандардың орыс әкімшілігімен жазысқан хат-қағаздарынан бастап, XIX ғасырдың бірінші және екінші жартысындағы ресми іс қағаздары тілінің қалыптасу, даму және нормалану тарихы жан-жақты талданады. М.П. Вяткин мен Б. Әбілқасымовтың ғылыми тұжырымдары, көне ресми құжаттардағы лексикалық қабаттар мен қазіргі ресми стильдің сипаты дәйектелген.

5. Қазақ қоғамындағы билер институты және дәстүрлі құқық

   Мақалада билердің хандықтағы саяси және соттық рөлі, билер сотының шешім қабылдау қағидалары, «Жеті Жарғыдағы» құқықтық нормалар, билердің қоғам бірлігіне ықпалы және Ресей реформаларының дәстүрлі институтты өзгертуі қарастырылады. Абайдың саяси ойлары мен билер мұрасының қоғамдық маңызы да баяндалады.

6. XIX ғасырдағы Қазақстандағы Ресей империясының әкімшілік-құқықтық реформалары

   XIX ғасырда Ресей империясы Қазақстандағы хандық билікті жойып, территориялық-әкімшілік басқаруды енгізді. 1822 және 1824 жылдардағы жарғылардан бастап 1867–1868 және 1891 жылғы ережелерге дейінгі реформалар билікті империялық әкімшілікке шоғырландырды, жер қатынастары мен сот жүйесін өзгертті, қазақтың әдет-ғұрып құқығының аясын тарылтты. Кенесары Қасымұлы құрған хандық бұл өзгерістерге қарсы күрес жағдайында орталықтанған басқару жүйесін қалыптастырды.

7. Қазақ қоғамындағы билер институты: тарихи дамуы, жүйесі және сот қызметі

   Қазақтың әдет-ғұрып құқығын қалыптастыру мен қолдануда билер институты маңызды рөл атқарды. Қасым ханның «Қасқа жолынан» Тәуке ханның «Жеті жарғысына» дейінгі даму, Ресей империясы мен Кеңес өкіметі тұсындағы өзгерістер, билер кеңесінің мемлекеттік қызметі, билер сотының рәсімдері және ақсақалдардың бітімгерлік пен соттық міндеттері қарастырылады.

8. Қазақтың үш биі және Әз Тәуке хан

   Қаз дауысты Қазыбек, Төле, Әйтеке билердің шешендігі, ел басқарудағы және жоңғарларға қарсы күрестегі қызметі, сондай-ақ Әз Тәуке ханның билігі, «Жеті жарғы» заңдар жинағы және Қазақ хандығының ішкі-сыртқы саясаты баяндалады. Кейбір тұлғалардың өмір жылдары мен тарихи оқиғалардың даталары әртүрлі көрсетілген.

9. Қазақтың билері мен батырлары

   Қазыбек би, Төле би және Әйтеке бидің ел басқарудағы, құқықтық дәстүрді қалыптастырудағы және шешендік өнердегі орны баяндалады. Бөгенбай, Қабанбай және Наурызбай батырлардың жоңғарларға, қытай әскеріне, Ресей мен Қоқан күштеріне қарсы күреске, ел бірлігіне және саяси қатынастарға қосқан үлесі сипатталады; Қабанбай мен Наурызбай туралы өмірбаяндық аңыз-әңгімелер де қамтылады.

10. Қазақ хандығы: құрылуы, билік жүйесі және жоңғар шапқыншылығына қарсы күрес

    Қазақ хандығының қалыптасуы мен нығаюы, оны зерттеген жазба деректер мен тарихнама, хандық басқару және заң жүйелері, Керей мен Жәнібектен Абылайға дейінгі хандардың қызметі, билердің қоғамдық рөлі және жоңғар шапқыншылығына қарсы күрес қарастырылады. Сондай-ақ хандық тарихының негізгі оқиғалары 1456 жылдан 1847 жылға дейінгі жылнама түрінде берілген.

11. Тәуке хан дәуірі және қазақ халқының жоңғар шапқыншылығына қарсы күресі

    Тәуке хан тұсындағы Қазақ хандығының ішкі-сыртқы жағдайы, қазақ-жоңғар қатынастары мен 1723 жылғы «Ақтабан шұбырынды» қасіреті баяндалады. Ордабасы құрылтайы, Бұланты-Білеуті және Аңырақай шайқастары, батырлар мен билердің азаттық күресіндегі рөлі және Аңырақай жеңісінің ел бірлігі мен мемлекеттілігін нығайтудағы маңызы қарастырылады.

12. Қасым ханның қасқа жолы және қазақтың құқықтық дәстүрі

    Қасым хан тұсында жүйеленген әдет-ғұрып заңдарының мазмұны мен Қазақ хандығының басқаруындағы орны қарастырылады. «Қасқа жолдың» Есім ханның «Ескі жолына», одан Тәуке ханның «Жеті жарғысына» жалғасуы, қазақ қоғамындағы билер институты мен құқықтық нормалардың қызметі баяндалады. Сонымен бірге Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы, Абылай және Кенесары хандардың мемлекеттілікті сақтауға бағытталған әрекеттері, отарлық кезеңдегі ұлттық бірлік пен тәуелсіздік идеялары қамтылады.

13. Төле би Әлібекұлының тарихи дәуірі және мемлекеттік бітімгершілік қызметі

    Мақалада XVIII ғасырдағы қазақ қоғамының күрделі тарихи кезеңі, жоңғар басқыншылығы мен «Ақтабан шұбырынды» зардаптары және осы сын сағатта ел бірлігін сақтаған Төле би Әлібекұлының мемлекеттік, қоғамдық әрі билік қызметі жан-жақты баяндалады. Оның шыққан тегі, ғұмырнамалық қайшылықтары, Тәуке ханмен бірге «Жеті жарғыны» түзудегі, 1726 жылғы Ордабасы құрылтайын ұйымдастырудағы, Абылайды тәрбиелеп ел билігіне баулудағы еңбегі, дипломатиялық қадамдары мен Күлтөбедегі әйгілі шешендік сөздері толық қамтылған.

14. Қазақтың дәстүрлі құқығы және мемлекеттіліктің құқықтық негіздері

    Қазақ халқының қалыптасуы мен көшпелі қоғамның әдет-ғұрып құқығы, билер институты және Қасым ханның «Қасқа жолынан» Тәуке ханның «Жеті жарғысына» дейінгі құқықтық жүйе қарастырылады. Абылай хан тұсындағы мемлекеттілік пен XVIII–XIX ғасырлардағы Ресей империясының реформалары, олардың билер сотына және қазақтың әдеттік құқығына тигізген әсері сипатталады.

15. Қазақстан мемлекеттілігінің қалыптасу белестері мен жаңғыру жолы

    Мақалада егемен Қазақстанның мемлекеттік құрылысы, мемлекеттік рәміздері мен тұңғыш және 1995 жылғы Конституцияларының қабылдануы жан-жақты баяндалады. Сонымен қатар ұлттық валютаның енгізілуі, әкімшілік-аумақтық жүйені оңтайландыру шаралары, жаңа елорданы көшіру белестері және «Қазақстан-2050» стратегиясындағы жоғары техникалық білім беру міндеттері қарастырылады.

16. Қазақстан Республикасындағы президенттік басқару және Президент институты

    Қазақстанның президенттік басқару нысанына көшуі мен оның тарихи кезеңдері, парламенттік, президенттік және аралас жүйелердің ерекшеліктері, Президенттің конституциялық мәртебесі, сайлануы мен өкілеттіктері қарастырылады. Президент билігі мемлекеттік органдардың келісімді жұмысын қамтамасыз етуге және конституциялық құқықтық жүйенің қалыптасуына ықпал ететін институт ретінде сипатталады.

17. Ұлыбританияның мемлекеттік басқару жүйесі және Қазақстанмен стратегиялық әріптестігі

    Мақалада Ұлыбританияның мемлекеттік билік құрылымы, жазылмаған конституциясы мен делегацияланған заңнама ерекшеліктері қарастырылады. Сонымен бірге Қазақстан мен Біріккен Корольдік арасындағы дипломатиялық, сауда-экономикалық және стратегиялық байланыстардың қалыптасу шежіресі, сондай-ақ британдық мемлекеттік қызмет институтының орта ғасырлардан бастап ХХ ғасырдың соңындағы Тэтчер реформаларына дейінгі даму кезеңдері жан-жақты баяндалады.

18. Қазақ тілі, Қазақстан тарихы және ұлттық мәдениет

    Материалда Қазақстанның ХХ ғасырдағы тарихы, қазақ хандары мен билері, шешендік өнер, тілдің қоғамдық маңызы, қазақ тілінің грамматикасы, ұлттық салт-дәстүрлер мен табиғатты қорғау мәселелері баяндалады. Тарихи оқиғалар мен тұлғалар туралы мәтіндер тілдік ережелер мен жаттығуларға негіз болады.

19. Қазақ даласындағы демократия дәстүрлері және Қазақстан парламентаризмінің қалыптасуы

    Қазақ қоғамындағы дала демократиясының тарихи негіздері, билер мен жыраулардың қоғамдық-саяси қызметі, қазақ депутаттарының Ресей Мемлекеттік Думасындағы күресі және тәуелсіз Қазақстанның саяси жүйесі мен Парламентінің дамуы қарастырылады. Парламентаризмді нығайту үшін заң шығару және парламенттік бақылау қызметін жетілдіру, сайлау үдерісін ашық ету, азаматтық қоғам мен әлеуметтік мемлекетті дамыту бағыттары ұсынылады.

20. Қазақстандағы президенттік республика моделі және мемлекеттік құрылымның жаңғыруы

    Мақалада Қазақстанның тәуелсіздік алғаннан кейінгі мемлекеттік құрылымының жаңаруы, президенттік басқару нысанының теориялық негіздері мен кезең-кезеңімен қалыптасу тарихы жан-жақты қарастырылады. Кеңестік кезеңнен мұраға қалған дағдарысты еңсеру, 1993 жылғы Конституцияның кемшіліктері мен 1995 жылғы Негізгі Заңның артықшылықтары, сондай-ақ азаматтық қоғам мен адам құқықтарының кепілдіктері талданады. Президент институтының он бес жылдық даму жолы, мемлекеттік басқарудың тиімділігі және Қазақстанның халықаралық қауымдастықтағы жетістіктері баяндалады.