Іздеу нәтижелері

122 нәтиже

1. Қазақ хандығының құрылуы және дәстүрлі қоғамының қалыптасуы

   Қазақ хандығының XV ғасырда қалыптасуына алғышарт болған этносаяси және экономикалық үдерістер, Керей мен Жәнібектің көші, Сырдария қалалары үшін күрес пен хандықтың құқықтық жүйесі қарастырылады. Сондай-ақ көшпелі қауымның шаруашылық ұйымдасуы, әлеуметтік жіктелуі, хандық билік пен билер институты, жоңғарлармен қатынас және Орбұлақ шайқасы баяндалады.

2. Қазақ хандығының құрылуы, қазақ халқының қалыптасуы және «қазақ» атауы

   Қазақ хандығының XV ғасырдағы құрылуына алып келген саяси және әлеуметтік жағдайлар, қазақ халқының ұзақ этникалық қалыптасу үдерісі және «қазақ» этнонимінің шығуына қатысты пікірлер баяндалады. Сондай-ақ хандықтың Қасым хан тұсында нығаюы, оның аумағы мен сыртқы байланыстары және XVIII ғасырдағы Абылай ханның жоңғарлармен соғысы мен көрші мемлекеттермен қатынастары қарастырылады. Этнонимнің түпкі төркіні жөнінде ортақ ғылыми тұжырым қалыптаспағаны көрсетіледі.

3. Қазақ халқының қалыптасуы және Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы

   Қазақ хандығының XV ғасырдың екінші жартысында құрылуы, Керей, Жәнібек, Бұрындық және Қасым хандар тұсындағы Сырдария қалалары мен Дешті Қыпшақ үшін күрес, хандықтың саяси нығаюы қарастырылады. Сонымен бірге үш жүздің қалыптасуы мен құрылымы және «қазақ» этнонимінің шығу тегі жөніндегі пікірлер баяндалып, оның түпкілікті түсіндірмесі анықталмағаны көрсетіледі.

4. Қазақ халқының қалыптасуы, Қазақ хандығының құрылуы және 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс

   Қазақ халқының этникалық қалыптасу жолы ежелгі тайпалардан басталып, түркі дәуірі, моңғол шапқыншылығы мен кейінгі хандықтар кезеңдері арқылы XV ғасырға дейін жалғасты. Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы осы үдерісті жеделдетті. 1916 жылғы көтеріліс жердің тартып алынуы, соғыс ауыртпалығы және патшаның тыл жұмыстарына адам алу жарлығынан туындап, Жетісу мен Торғайда кең ауқымды қарулы қарсылыққа ұласты.

5. Қазақ мәдениетінің қалыптасуы және Қазақ хандығының құрылуы

   Қазақстанның көшпелі және отырықшы мәдениеттері, Ұлы Жібек жолы бойындағы қалалық өркениет пен діннің қоғамдағы орны қарастырылады. Сондай-ақ XV ғасырдағы саяси үдерістер, Керей мен Жәнібек хандардың мемлекеттілік жолындағы күресі, Бұрындық хан тұсындағы Сыр өңірі үшін тартыс және Қасым хан билігі кезіндегі хандықтың күшеюі баяндалады.

6. Қазақ халқының қалыптасуы және Қазақ хандығының құрылуы

   Қазақ халқының этникалық және антропологиялық қалыптасуы ежелгі Қазақстан тайпаларынан басталып, түркі дәуіріндегі көші-қондар, Қыпшақ хандығы мен Қарахан мемлекетінің ықпалы және моңғол шапқыншылығынан кейінгі саяси өзгерістер арқылы өрбіді. XV ғасырда этникалық бірігу мен хандықтың құрылуы қатар жүрді. «Қазақ» атауының шығуы жөнінде бірнеше болжам бар, ал оның жазба деректерде ерте кездескені туралы түрлі мәлімет келтіріледі. Керей мен Жәнібек бастаған көш, Шығыс Дешті Қыпшақ пен Сырдария қалалары үшін күрес хандықтың аумағы мен саяси негізін кеңейтті.

7. Қазақ хандығының құрылуы, нығаюы және қазақ халқының қалыптасуы

   XV ғасырдың ортасында Керей мен Жәнібек бастаған көш қазақ хандығының құрылуына негіз болды. Мәтінде хандықтың Сырдария қалалары мен жайылымдар үшін күресі, Қасым ханнан Тәукеге дейінгі билеушілер тұсындағы саяси өзгерістер, қоғам құрылысы, шаруашылық пен мәдениет, қазақ халқының этникалық қалыптасуы және «қазақ» атауының шығу тегі туралы әртүрлі болжамдар қарастырылады.

8. Қазақ халқының қалыптасуы және Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы

   Қазақ халқының қалыптасуындағы көне дәуірден Қазақ хандығы кезеңіне дейінгі этникалық, тілдік және саяси үдерістер, «қазақ» этнонимінің шығуы туралы пікірлер, хандықтың құрылу алғышарттары мен тарихнамасы, сондай-ақ XV ғасырдың соңы мен XVI ғасыр басындағы аумақтық және саяси нығаюы қарастырылады.

9. Қазақ халқының қалыптасуы және Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы

   Қазақ халқының антропологиялық, тілдік және этникалық қалыптасу жолы сақ-сармат дәуірінен XV ғасырға дейінгі кезеңдер арқылы қарастырылады. Моңғол шапқыншылығының салдары, үш жүздің қалыптасуы, қазақ этнонимінің төркініне қатысты пікірлер және Керей мен Жәнібек бастаған Қазақ хандығының құрылуы мен XV ғасырдың соңындағы Сырдария қалалары үшін күресі баяндалады.

10. Моғолстан: құрылуы, саяси дамуы және Қазақ хандығының қалыптасуындағы орны

    XIV ғасырдың ортасында Жетісу, Оңтүстік-Шығыс Қазақстан, Қырғызстан және Шығыс Түркістан аумағында құрылған Моғолстанның саяси тарихы қарастырылады. Тоғылық-Темір билігі, Әмір Темір жорықтарының зардаптары, Уәйіс, Есенбұға және Жүніс хандар тұсындағы тартыстар, сондай-ақ Керей мен Жәнібек бастаған тайпалардың Моғолстанға қоныс аударуы мен Қазақ хандығының қалыптасуы баяндалады.

11. XIII–XV ғасырлардағы Қазақстан мемлекеттері және этностық өзгерістер

    Моңғол жаулап алуы Қазақстанның саяси құрылымын, этностық құрамын және шаруашылығын өзгертті. Жошы ұлысы мен Алтын Ордадан Ақ Орда, Әбілхайыр хандығы және Ноғай Ордасы сияқты мемлекеттер қалыптасты; Моғолстан да аймақ тарихында маңызды орын алды. Ұлыстық басқару, әскери-әкімшілік жүйе, жер иелену мен салық түрлері дамып, жергілікті түркі тайпаларының өзара ықпалдастығы Қазақ хандығының құрылуына алғышарт жасады.

12. Қазақ хандығының құрылуы, дамуы және мәдениеті

    Қазақ хандығы XIV–XV ғасырлардағы әлеуметтік-экономикалық және этносаяси өзгерістердің нәтижесінде құрылып, қазақ халқының топтасуы мен этникалық аумағының орнығуына ықпал етті. Керей мен Жәнібектен бастап Қасым, Тәуекел, Есім және Тәуке хандарға дейінгі саяси оқиғалар хандықтың нығаюын, сыртқы қатынастарын және құқықтық дәстүрлерін көрсетеді. Хандық дәуіріндегі мәдениет фольклорды, ауызша және жазбаша әдебиетті, музыка мен күй өнерін қамтыды.

13. Қазақ халқының қалыптасуы мен этногенезі

    Қазақ халқының қалыптасуы Қазақстан аумағындағы байырғы тайпалардың ұзақ тарихи дамуы, тілдік және антропологиялық өзгерістер, түркі мемлекеттері, моңғол шапқыншылығы, жүздердің қалыптасуы және Қазақ хандығының құрылуы арқылы сипатталады. Этносқа ортақ мәдениет, тіл, аумақ, сана, атау және антропологиялық сипат тән; «қазақ» этнонимінің шығуы жөнінде бірнеше пікір бар, бірақ ортақ ғылыми шешім қалыптаспаған.

14. XV–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының құрылуы мен саяси даму тарихы

    Мақалада XV ғасырдың ортасындағы саяси дағдарыстар аясында Қазақ хандығының құрылу тарихы, Жәнібек пен Керей хандардың бастамасымен Жетісуға қоныс аудару себептері жан-жақты баяндалады. Сонымен бірге XV–XVI ғасырлардағы Сыр бойы мен Қаратау қалалары үшін өзбек билеушілерімен жүргізілген ғасырлық күрес, көрші Моғолстан, Сібір, Ресей мемлекеттерімен қарым-қатынастар қарастырылады. Қасым, Хақназар, Тәуекел және Есім хандардың мемлекет аумағын кеңейтудегі қызметі мен Түркістан, Ташкент аймақтарының хандыққа қосылуының маңызы талданады.

15. Қазақстан аумағындағы этносаяси қауымдастықтың қалыптасуы

    Қазақ халқының қалыптасуы Ақ Орда, Моғолстан, Әбілқайыр хандығы мен Ноғай Ордасы тәрізді мемлекеттердегі этносаяси үдерістермен, байырғы түркі тайпаларының өзара жақындасуымен және Қазақ хандығының құрылуымен байланысты болды. Қазақ атауы әлеуметтік ұғымнан этникалық атауға айналып, Ұлы, Орта және Кіші жүздердің тарихи аумақтық құрылымы орнықты. Халықтың қалыптасуы негізінен XIV–XV ғасырларда аяқталғанымен, этникалық шоғырлану мен көші-қон үдерістері кейін де жалғасты.

16. «Қазақ» терминінің шығу тегі мен мән-мағынасы

    «Қазақ» атауының ертедегі жазба деректерде кездесуі, әлеуметтік ұғымнан этносаяси атауға айналуы және Қазақ хандығына дейінгі қолданысы қарастырылады. Сондай-ақ оның әскери жасақтарға қатысты мағыналары, қазақтар мен орыс казактарының атауларының арақатынасы, этнонимді қате түсіндіру мәселелері баяндалады.

17. Жошы мен Шағатай ұлыстары ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер және Қазақ хандығының қалыптасуы

    Ақ Орда, Әбілқайыр хандығы, Ноғай Ордасы, Сібір хандығы және Моғолстанның құрылуы, саяси дамуы мен ыдырауы сипатталады. Бұл мемлекеттердің халқы, аумағы, басқару жүйесі мен өзара қатынастары, сондай-ақ Қазақ хандығының құрылуына ықпал еткен саяси, этникалық және шаруашылық алғышарттар қарастырылады.

18. Қазақ хандығы құрылуының этникалық алғышарттары

    Қазақ халқының этногенезі мен Қазақ хандығының қалыптасуы XIII–XV ғасырлардағы Дешті Қыпшақтың саяси және этникалық дамуымен сабақтас болды. Моңғол шапқыншылығы қарсаңында қыпшақ бірлестіктерінің құрылымы, Хорезммен күресі және ішкі алауыздығы баяндалып, 1219–1224 жылдардағы жаулап алудың халық саны мен этникалық процестерге тигізген зардаптары қарастырылады.

19. Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Моғолстан және Әбілқайыр хандығы

    Мақалада моңғол шапқыншылығының Қазақстанға ықпалы және одан кейінгі Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Моғолстан мен Әбілқайыр хандығының аумағы, халқы, басқару жүйесі, саяси тарихы мен ыдырауы қарастырылады. Бұл мемлекеттердің өзара байланысы, аймақ тайпаларының қалыптасуы, Қазақ хандығының құрылуына тигізген ықпалы және Ноғайлы дәуірінің әдеби мұрасы да қамтылған.

20. Әмір Темір жорықтары және XIV–XV ғасырлардағы Қазақстан мемлекеттері

    XIV–XV ғасырларда Алтын Орда мен Шағатай ұлысының ыдырауы Ақ Орда, Моғолстан, Ноғай Ордасы және Әбілқайыр хандығы сияқты саяси бірлестіктердің қалыптасуына жағдай жасады. Әмір Темірдің Дешті Қыпшақ, Жетісу және Алтын Ордаға жасаған жорықтары бұл мемлекеттердің дербестігін әлсіретіп, халықтың шаруашылығы мен саяси дамуына ауыр зардап әкелді. Сонымен бірге аймақтың этникалық топтасуы, сауда байланыстары және кейінгі Қазақ хандығының қалыптасуына ықпал еткен үдерістер жалғасты.