Іздеу нәтижелері

122 нәтиже

1. Қазақ хандығы құрылуының саяси алғышарттары

   XV ғасырдың ортасында Әбілқайыр хандығындағы билікке наразылық пен сыртқы саяси қақтығыстар, Моғолстанның ішкі бытыраңқылығы және Мәуереннахрдағы Темір әулеті арасындағы билік күресі Қазақ хандығының құрылуына жағдай жасады. Керей мен Жәнібек сұлтандар бастаған топтың Жетісуға көшуіне Есенбұға ханның қолдау көрсетуі Шу мен Қозыбасы өңірінде жаңа саяси орталықтың қалыптасуына мүмкіндік берді.

2. Қазан хандығының құрылуы және Еділ бойындағы саяси өзгерістер

   Қазан хандығы Алтын Орда ыдырағаннан кейін Еділ-Кама бұлғарларының жерінде қалыптасып, 1438–1552 жылдары өмір сүрді. Оның аумағы, халқы, шаруашылығы мен басқару жүйесі, Мәскеумен және Қырым, Астрахан, Ноғай ордаларымен қарым-қатынасы баяндалады. Сонымен қатар Ноғай Ордасының құрылуы мен саяси тарихы, Сарайшықтың маңызы және Батыс Сібірдегі билік өзгерістері қарастырылады.

3. Ноғай Ордасы, Қырым және Қазан хандықтары: тарихы мен тарихи маңызы

   Алтын Орда ыдырағаннан кейін қалыптасқан Ноғай Ордасы, Қырым және Қазан хандықтарының құрылуы, саяси тарихы, шаруашылығы, этникалық құрамы мен мәдени дамуы қарастырылады. Ноғай-қазақ байланыстары, қалалар мен көшпелі өңірлер арасындағы экономикалық қатынас, хандықтардың ішкі қайшылықтары және Ресеймен қақтығыстары баяндалады.

4. Қазақ мемлекеттігінің қалыптасуы, құрылымы және сыртқы саясаты

   Қазақ халқының этногенезі, жүздердің қалыптасуы және XV–XVII ғасырлардағы хандық биліктің құрылымы қарастырылады. Сонымен қатар жоңғарлармен қақтығыстар, XVIII–XIX ғасырлардағы шаруашылық өзгерістері және тәуелсіз Қазақстанның сыртқы саясатының қалыптасуы баяндалады.

5. Қазақ хандығы және қазақ мемлекеттілігінің тарихи сабақтастығы

   Қазақ хандығының қалыптасуы қазақ халқының этникалық бірігуімен және ұлттық сипаттағы мемлекеттің құрылуымен сабақтас қарастырылады. Мәтінде хандыққа дейінгі мемлекеттік дәстүр, аумақ пен шекара, дипломатия, құқықтық жүйе, билеушілердің рөлі және Қазақ хандығының тәуелсіз Қазақстанның тарихи санасы мен ұлттық идеясына ықпалы баяндалады.

6. Орта ғасырлардағы Қазақстанның мемлекеттілік дамуы және ноғайлы кезеңінің рухани мұрасы

   Мақалада XIV-XV ғасырлардағы Қазақстан аумағындағы саяси, әлеуметтік және мәдени үдерістер жан-жақты қарастырылады. Моңғол шапқыншылығының зардаптары еңсеріліп, Ақ Орда мен Моғолстан сияқты дербес мемлекеттік бірлестіктердің бой көтеруі, олардың этникалық негізі мен билік құрылымы баяндалады. Сондай-ақ Дешті Қыпшақ даласындағы аласапыран кезеңнен соң Қазақ хандығының құрылу алғышарттары, Керей мен Жәнібек хандардың тарихи көші және батыс Жетісу өңірінің мемлекеттілік орталығына айналуы дәйектеледі. Сонымен бірге ноғайлы кезеңіндегі фольклорлық туындылар, тарихи дастандар, жыраулар мұрасы және орта ғасырлық жазба ескерткіштерді зерттеудің ғылыми мәселелері талданады.

7. Түркі тайпаларынан Бөкей хандығына дейінгі Қазақстан тарихы

   Мақалада түркі тайпаларының діни нанымдары, моңғол шапқыншылығы мен одан кейінгі мемлекеттердің қалыптасуы, Қазақ хандығының құрылуы мен заңдары, жоңғарларға қарсы күрес, Ресеймен қатынастар және Бөкей хандығының саяси-әлеуметтік дамуы баяндалады.

8. Ноғай Ордасы, Әбілқайыр хандығы және Моғолстан

   Алтын Орда ыдырағаннан кейін Ноғай Ордасы, Әбілқайыр хандығы және Моғолстанның қалыптасуы мен саяси тарихы баяндалады. Бұл мемлекеттер арасындағы күрестер, көшпелі тайпалардың қоныс аударуы және олардың Қазақ хандығының құрылуы мен қазақ халқының қалыптасуына ықпалы қарастырылады.

9. Шыңғыс хан империясы және Алтын Орда дәуіріндегі Қазақстан

   Шыңғыс хан билігінің қалыптасуы мен жорықтары, ұлыстардың бөлінуі, Алтын Орданың құрылуы мен ыдырауы және бұл үдерістердің Қазақстанға ықпалы баяндалады. Сондай-ақ Шыңғыс ханның тарихи тұлғасына берілген қарама-қайшы бағалар мен оның билік жүргізу тәсілі қарастырылады.

10. Алтын Ордадан Қазақ хандығына дейінгі мемлекеттер

    Шыңғыс хан жорықтары мен Жошы ұлысының қалыптасуынан бастап Алтын Орда, Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Моғолстан және Әбілхайыр хандығының саяси, әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуы қарастырылады. Бұл мемлекеттердің өзара сабақтастығы, ішкі тартыстар мен сыртқы соғыстар, сондай-ақ Керей мен Жәнібек бастаған көштің Қазақ хандығының құрылуына ықпалы баяндалады.

11. Қазақ мемлекеттілігінің эволюциясы

    Қазақ мемлекеттілігінің ертедегі тайпалық бірлестіктер мен Түркі қағанатынан Қазақ хандығына дейінгі дамуы, көршілермен байланысы, Ресей империясы мен Кеңес Одағы кезеңдеріндегі өзгерістері және тәуелсіз Қазақстанның мемлекеттік институттарының қалыптасуы қарастырылады. Қазақ этнонимінің шығу тегі туралы нұсқалар мен материалда келтірілген тарихи қайшылықтар да қамтылады.

12. Қазақ хандығы: құрылуы, билік жүйесі және жоңғар шапқыншылығына қарсы күрес

    Қазақ хандығының қалыптасуы мен нығаюы, оны зерттеген жазба деректер мен тарихнама, хандық басқару және заң жүйелері, Керей мен Жәнібектен Абылайға дейінгі хандардың қызметі, билердің қоғамдық рөлі және жоңғар шапқыншылығына қарсы күрес қарастырылады. Сондай-ақ хандық тарихының негізгі оқиғалары 1456 жылдан 1847 жылға дейінгі жылнама түрінде берілген.

13. Қазақ мемлекеттілігінің эволюциясы және Қазақ хандығының құрылуы

    Қазақ хандығының құрылуы этникалық, діни-рухани және мемлекеттік дамудың ұзақ үрдісімен, сондай-ақ XV ғасырдағы саяси оқиғалармен сабақтастырыла қарастырылады. Керей мен Жәнібектің көшуі, хандықтың құрылған мерзімі туралы әртүрлі пікірлер және оның Моғолстанмен қатынасы талданады. Қорытындыда қазақ халқының қалыптасуына негіз болған ертедегі тайпалар мен тілдік-антропологиялық өзгерістер сипатталады.

14. Моңғол шапқыншылығынан кейінгі мемлекеттер

    Моңғол империясының ыдырауы аясында Алтын Орда, Ақ Орда, Моғолстан, Әбілқайыр хандығы және Ноғай Ордасының қалыптасуы, аумағы, билігі, шаруашылығы мен саяси тағдыры қарастырылады. Олардың өзара күресі, көрші елдермен байланысы және Қазақстан жеріндегі кейінгі саяси өзгерістерге ықпалы сипатталады.

15. Әбілқайыр хандығы: құрылуы, дамуы және ыдырауы

    XV ғасырда Шығыс Дешті Қыпшақта құрылған Әбілқайыр хандығының этникалық негізі, саяси алғышарттары, жаулап алу жорықтары, көрші мемлекеттермен байланыстары және әлеуметтік-экономикалық құрылысы қарастырылады. Хандықтың күшеюі мен әлсіреуіне әулеттік тартыстар, орталық биліктің әлсіздігі және 1457 жылғы қалмақтардан жеңілуі әсер етті; оның ыдырауы Қазақ хандығының қалыптасуына жағдай жасады.

16. Қазақ халқының және қазақ жүздерінің қалыптасуы

    Қазақ хандығының XV ғасырда құрылу себептері мен нығаюы, қазақ халқының ұзақ этногенезі және Ұлы, Орта, Кіші жүздердің қалыптасуы, ішкі байланыстары, аумақтары мен тайпалық құрамы баяндалады. Жүздердің ұйымдасу мерзімі жөніндегі белгісіздік те сақталады.

17. Бөкей Ордасы және Қазақ хандығының тарихы

    Бөкей Ордасының құрылуы мен қоғамдық дамуы, Қазақ хандығының қалыптасуы мен нығаюы, қазақ-жоңғар соғыстары және Абылай ханның билігі мен дипломатиялық саясаты баяндалады. Негізгі оқиғалар, билеушілер, жер аумағы, заңдар, әлеуметтік құрылым, білім, сауда мен мәдениет туралы деректер қамтылған; кейбір даталар мен мәліметтер әртүрлі берілген тұстарда бұл айырмашылықтар сақталған.

18. Қазақ халқының қалыптасуы және Қазақ хандығының тарихы

    Қазақ халқының этникалық қалыптасуы, үш жүздің пайда болуы мен «қазақ» атауының шығуы туралы болжамдар қарастырылады. Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы, билеушілері, заңдары және қазақтардың жоңғарларға қарсы күресі баяндалады; көшпелі қоғамның әлеуметтік құрылымы, шаруашылығы мен мәдениеті де сипатталады.

19. Жанұзақ Қасымбаев: тарихшы, ұстаз және ғалым

    Жанұзақ Қасымбаевтың өмір жолы, ғылыми және педагогикалық қызметі, Қазақстан қалаларының тарихы, хан-сұлтандар мен ұлт-азаттық қозғалыстар туралы зерттеулері қарастырылады. Оның мұрағат деректерін ғылыми айналымға енгізуі, ұлттық тарихты оқыту мен тарихи сананы қалыптастыру жөніндегі ұстанымдары және Қазақ хандығының құрылуы, қазақ-орыс қатынастары, Ақмола мен Семей тарихы туралы тұжырымдары сипатталады.

20. Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуы, Қазақ хандығы және тәуелсіздік жолындағы күрес

    Қазақ мемлекеттілігінің бастаулары сақ, үйсін және ғұн қоғамдарынан қарастырылып, Түрік қағанаты мен ортағасырлық мемлекеттік құрылымдардың қалыптасуы сипатталады. Мәтінде Қазақ хандығының құрылуына қатысты 1457 және 1465–1466 жылдар жөніндегі деректер, 550 жылдықты атап өту және мерейтой іс-шаралары баяндалады. Сондай-ақ XVIII–XIX ғасырларда Ресей ықпалының күшеюі, қазақ жүздерінің бодандыққа өту барысы, отаршылдыққа қарсы қозғалыстар және олардың ұлттық сана мен автономия идеясын дамытудағы маңызы қамтылады.