Іздеу нәтижелері

122 нәтиже

1. Қазақстан аумағындағы мемлекеттіліктің сабақтастығы және Қазақ хандығының қалыптасуы

   Қазақстан аумағындағы мемлекеттілік сақ дәуірінен басталып, ғұн, түрік, оғыз, қарлұқ, кимек, қарахан, қыпшақ және кейінгі мемлекеттер арқылы жалғасты. Көшпелі мал шаруашылығы, әскери-әкімшілік басқару, мұрагерлік билік пен этноаумақтық байланыстар осы сабақтастықтың негізгі сипаттары болды. Қазақ халқының қалыптасуы мен әртүрлі хандықтар құрамындағы ортақ этностық негізі 1465 жылы Қазақ хандығының құрылуына алғышарт жасады; Қасым, Хақназар, Тәуекел, Есім және Тәуке хандар тұсында хандықтың аумағы, бірлігі мен саяси ықпалы нығайды.

2. Көшпенділер өркениеті: шаруашылығы, дүниетанымы және мәдени мұрасы

   Еуразия даласындағы көшпелі қоғамдардың қалыптасуы мен қазақ халқының мәдени мұрасы мал шаруашылығымен, әскери дәстүрлермен, табиғат пен ғарыш туралы түсініктермен тығыз байланысты болды. Киіз үй, төрт түлікке қатысты ұғымдар, ою-өрнек, атбегілік, аңшылық және құсбегілік көшпенділердің материалдық әрі рухани өмірін танытады.

3. Асан қайғы: Жерұйық мұраты және жыраулық дәстүр

   Асан қайғының өмірі мен тарихи орны, Қазақ хандығының құрылу кезеңіндегі ел бірлігіне қатысты көзқарастары, Жерұйықты іздеу мұраты және Әз-Жәнібекке арналған толғаулары қарастырылады. Жыраулық поэзияның ерекшелігі, Асан қайғы туралы қазақ, ноғай және қырғыз аңыздарының сабақтастығы, оның адамгершілік пен әділдік жөніндегі ойлары баяндалады.

4. Түркі халықтарының этногенезі, мемлекеттері және қазіргі түркі әлемі

   Түркі этнонимінің шығуы мен түркі халықтарының қалыптасуы туралы көзқарастар, көне және ортағасырлық түркі мемлекеттері, ғұндар мен түркі халықтарының қоныстануы, қазақ хандығының тарихы, Ресей мен КСРО құрамындағы түркі жұрттары және тәуелсіздік кезеңіндегі ынтымақтастық қарастырылады. Мәтінде даталар мен кейбір тарихи тұжырымдар қайшылықты не белгісіз болғандықтан, олар сол қалпында көрсетілген.

5. Ақ Орда: саяси тарихы, Сығанақ және Қазақ хандығының қалыптасуы

   Ақ Орданың Шығыс Дешті-Қыпшақтағы қалыптасуы, Орда Ежен әулетінің билігі, Орыс хан мен Тоқтамыс тұсындағы саяси күрестер, Барақ ханның жорықтары және Сығанақтың астана ретіндегі маңызы баяндалады. Мемлекеттің шаруашылығы, әлеуметтік қатынастары мен қыпшақ тілі, сондай-ақ Ақ Орданың қазақ халқы мен Қазақ хандығының қалыптасуына қосқан үлесі қарастырылады.

6. Педагогика негіздері және Қазақстанның моңғол дәуірінен жоңғар шапқыншылығына дейінгі тарихы

   Педагогикалық ұғымдар мен тәрбие бағыттары туралы мәліметтер Қазақстан тарихындағы моңғол шапқыншылығы, ұлыстар мен Алтын Орда, Моғолстан, Сібір және Ноғай ордалары, қазақ халқы мен жүздерінің қалыптасуы, Қазақ хандығының құрылуы және Қасым, Хақназар, Тәуекел, Есім, Жәңгір, Тәуке хандардың билігі туралы тарихи шолумен қатар берілген. Жоңғар-қазақ соғыстары, «Ақтабан шұбырынды» қасіреті және Бұланты мен Аңырақай шайқастары қамтылады.

7. Қазақ даласындағы ислам дінінің таралу тарихы мен рухани-әлеуметтік негіздері

   Мақалада ислам дінінің шығу тегі, оның түрлі мәдени-діни жүйелерден алған элементтері және қазақ жеріне таралуының көпғасырлық тарихы сарапталады. VI ғасырдағы Түрік қағанаты тұсындағы буддизм, зороастризм, манихейлік пен несториандық христиан дінінің орны баяндалып, 751 жылғы Талас шайқасынан кейінгі саяси-экономикалық өзгерістер қарастырылады. Қарахан мемлекеті, Алтын Орда билеушілері, Әмір Темір және Қоқан хандығы кезеңдеріндегі діни саясат, көшпелілер тұрмысындағы тәңірлік-шамандық дәстүрлер мен қос дінділіктің сақталу себептері жан-жақты талданады.

8. XIII–XV ғасырлардағы Ақ Орда: құрылуы, саяси тарихы және этникалық құрамы

   Ақ Орданың Жошы ұлысының шығыс бөлігінде қалыптасуы, аумағы мен билік жүйесі, шаруашылық және қала мәдениетінің дамуы, түркі тайпаларының этникалық жақындасуы, Алтын Ордамен және Темір әулетімен қатынастары қарастырылады. Билеушілер сабақтастығы мен Ақ Орда атауының қолданылуы жөніндегі деректердің алшақтығы сақталып, мемлекеттің әлсіреуіне әулеттік тартыстар мен сыртқы жорықтардың ықпалы және Қазақ хандығымен тарихи сабақтастығы баяндалады.

9. Қазақ хандарының билігі, күресі және сыртқы саясаты

   Қазақ хандығының құрылуы мен Қасым, Хақназар, Тәуекел, Тәуке, Әбілқайыр, Абылай және Кенесары хандар дәуіріндегі саяси жағдай, әскери күрес, дипломатиялық байланыстар мен ел дербестігін сақтау жолындағы әрекеттер қарастырылады. Мәтінде хандықтың аумақтық өзгерістері, жоңғар шапқыншылығына қарсы күрес, Ресей және Орта Азия мемлекеттерімен қатынастар, сондай-ақ Кенесары бастаған ұлт-азаттық қозғалыс қамтылған.

10. Көшпенділер мәдениеті: рухани дүниетаным және материалдық мұра

    Сақтардан, ғұндардан, үйсіндерден, қаңлылардан, түркілерден және қыпшақтардан бастау алатын көшпелі мәдениеттің тарихи сабақтастығы, тәңірлік дүниетанымы, менталитеті мен материалдық мұрасы қарастырылады. Көшпелі қоғамдағы мемлекет дәстүрі, табиғатпен үндес өмір салты, еркіндік пен әділеттілік туралы түсініктер, киіз үй, қолөнер, мал өнімдерін өңдеу, металл өндірісі, кілем тоқу және тас қашау өнері сипатталады.

11. Қазақ хандары және хандықтың қалыптасуы мен дамуы

    Жошы ұлысының негізін қалаушы Жошы ханнан бастап Қазақ хандығының негізін қалаушылар мен кейінгі хандарға дейінгі тұлғалар қарастырылады. Мәтінде хандықтың құрылуы мен нығаюы, билік үшін күрестер, сыртқы саясат, құқықтық тәртіп, Ресей империясының ықпалы және тәуелсіздік жолындағы қозғалыстар баяндалады.

12. Қазақстан тарихы: ежелгі дәуірден XIX ғасырға дейін

    Қазақстан аумағындағы ежелгі қоғамдар мен мемлекеттердің дамуы, қазақ халқының қалыптасуы және Қазақ хандығының тарихы қарастырылады. Сондай-ақ моңғол шапқыншылығының зардаптары, жоңғар шапқыншылығына қарсы күрес, Ресей империясының отарлық саясаты, ұлт-азаттық көтерілістер және XVIII–XIX ғасырлардағы шаруашылық пен әлеуметтік өзгерістер баяндалады.

13. Қазақстандағы мемлекет пен құқықтың тарихи дамуы

    Қазақстан аумағындағы мемлекеттік құрылымдар мен құқықтық жүйелердің ежелгі дәуірден тәуелсіздік кезеңіне дейінгі қалыптасуы мен өзгеруін, көшпелі қоғамның басқару дәстүрлерін, Қазақ хандығының саяси-құқықтық құрылымын, отарлық және кеңестік реформаларды, сондай-ақ тәуелсіз мемлекеттің негізгі конституциялық өзгерістерін баяндайды.

14. XIII–XV ғасырлардағы Қазақстан мен оған іргелес өңірлердің мемлекеттері

    XIII–XV ғасырлардағы Ақ Орда, Моғолстан, Әбілхайыр хандығы, Ноғай Ордасы және Батыс Сібірдің аумағы, халқы, билеушілері мен саяси тарихы қарастырылады. Сондай-ақ көшпелі және отырықшы шаруашылық, әлеуметтік жіктелу, мемлекеттік басқару, жер иелену мен салық жүйесі және Әмір Темір жорықтарының ықпалы баяндалады.

15. XIV–XV ғасырлардағы мемлекеттер: Ақ Орда, Көшпелі өзбек хандығы, Моғолстан және Ноғай Ордасы

    XIV–XV ғасырлардағы төрт саяси бірлестіктің қалыптасуы мен дамуы баяндалады. Ақ Орда мен Алтын Орда арасындағы билік таласы, Әбілқайыр хан билігіндегі Көшпелі өзбек хандығының күшеюі мен ыдырауы, Моғолстанның саяси тарихы және Ноғай Ордасының құрылымы мен қазақтармен байланыстары қарастырылады.

16. Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасу, нығаю және күреске толы тарихи белестері

    Мақалада 1456 жылдан 1847 жылға дейінгі Қазақ хандығының бүкіл даму жолы, ішкі-сыртқы саясаты мен негізгі тарихи белестері сараланады. Керей мен Әз-Жәнібек хандардың мемлекет туын тігуінен бастап, Қасым ханның «Қасқа жолы», Есім ханның «Ескі жолы» және Әз-Тәуке ханның «Жеті жарғысы» сияқты заң жүйелерінің рөлі баяндалады. Сонымен қатар екі жүз жылдық ойрат-қазақ соғысындағы ірі шайқастар, Абылай ханның Цинь империясымен және көрші ұлыстармен қарым-қатынасы, Кенесары ханның ел егемендігін сақтау жолындағы күресі толық қамтылады.

17. Түркі халықтары мен мемлекеттерінің тарихы

    Орхон–Енисей жазбаларынан бастап түркі халықтарының қалыптасуы, көне және ортағасырлық қағанаттар мен хандықтар, Алтын Орда, Қазақ хандығы және өзге түркі мемлекеттері қарастырылады. Материалда этникалық үдерістер, мемлекеттік құрылым, шаруашылық, дін, мәдениет, соғыстар мен саяси ыдырауларға қатысты деректер берілген.

18. Қазақстанда білім беру жүйесі мен ғылымның қалыптасуы

    1920–1940 жылдары Қазақстанда рабфактар, техникумдар мен жоғары оқу орындары құрылып, халық шаруашылығы мен мәдениетке мамандар даярлайтын жүйе қалыптасты. Осы кезеңде ғылыми экспедициялар мен зерттеу мекемелері дамып, 1938 жылы КСРО Ғылым академиясының Қазақ филиалы құрылды; соғыс жылдарында оның зерттеу бағыттары мен институттары кеңейіп, 1946 жылы Қазақстан ғылым академиясын ашу рәсімі өтті.

19. XV—XVIII ғасырлардағы Қазақ хандығының шаруашылығы, қала мәдениеті және экономикалық байланыстары

    Мақалада XV—XVIII ғасырлардағы Қазақ хандығының шаруашылық құрылымы, көшпелі мал өсіру дәстүрі, отырықшылық пен қала мәдениеті жан-жақты қарастырылған. Көшпелі және отырықшы-егіншілік бағыттарының өзара сабақтастығы, Түркістан аймағындағы бекініс-қалалардың сауда мен қолөнердегі рөлі, суландыру жүйелері және қоғамдық қатынастардың ерекшеліктері нақты деректермен баяндалған.

20. Қазақстанның қоғамдық-саяси жүйесіндегі демократиялық үдерістер мен ұлтаралық бірлік үлгісі

    Мақалада тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуындағы демократиялық үдерістер жан-жақты қарастырылады. Кеңестік бірпартиялық басқарудан кейінгі көппартиялы жүйенің қалыптасуы, «Нұр Отан» партиясы мен оның «Жас Отан» жастар қанатының саяси рөлі сипатталады. Сонымен бірге 130-дан астам этносты біріктірген қазақстандық келісім моделі, Қазақстан халқы Ассамблеясының институционалдық өсу жолы, Ұлт бірлігі доктринасы мен «100 нақты қадам» жоспары аясындағы азаматтық бірегейлік мәселелері баяндалады.