ХVІІІ ғасырдағы қазақ қоғамы және қорғаныс ізденістері

ХVІІІ ғасырдағы көшпелі қазақ қоғамы күрделі қайшылықтар шиеленіскен, патриархалдық-рулық құрылыстың көлеңкелі жақтары мейлінше өріс алған тарихи кезеңді бастан кешті. Елдің негізгі күнкөрісі дәстүрлі төрт түлік мал шаруашылығы болғандықтан, көшпелі өмір салты мен патриархалдық-феодалдық қатынастар үстемдік етті. Осыған байланысты шаруашылық пен мәдени өмірде айтарлықтай кенжелеп қалу жағдайы орын алып, қоғамдық құрылымдардың заманауи бағытта өркендеуіне тежеу болды. Сонымен қатар қазақ жері үш жүзге бөлініп, әрқайсысы жеке хандық билікке бағынғандықтан, ел ішіндегі ауызбірлік пен орталықтанған басқару кемшін түсті. Осындай ішкі бытыраңқылық пен әлсіздікті көршілес жатқан сыртқы жаулар барынша ұтымды пайдалануға тырысты.

Жоңғар феодалдары 1723 жылы қазақ жеріне кенеттен жойқын шабуыл жасап, ел аумағының қомақты бөлігін басып алды. Тарихи мәліметтер бойынша, басқыншылардың қатыгез қимылдары салдарынан қазақ жұрты өз халқының үштен екі бөлігінен айырылып, бұл қасіретті кезең халық жадында «ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама» деген атаумен мәңгі сақталып қалды. Дегенмен қазақтар елді қорғау үшін жанқиярлықпен күресті тоқтатпай, 1728-1730 жылдары барлық үш жүздің бірлескен әскери күштері арқылы жоңғарларға ойсырата соққы берді. Қауіп толық сейілмегендіктен, ел билеушілері мемлекеттілікті сақтап қалу үшін солтүстіктегі Ресей империясынан қорғаныс іздеп, Кіші жүзді басқарған Әбілқайыр хан 1731 жылы бірінші болып бодандыққа ант қабылдады.

Мақаланың жалғасы жазылушыларға қолжетімді

Жазылымыңыз болса, аккаунтыңызға кіріңіз. Болмаса, мақаланы толық оқу үшін жазылымды рәсімдеңіз.

Тағы 7 бөлім · ~9 мин оқу

Жазылымды рәсімдеу Кіру