«Жақсы темперацияланған клавир» жинағындағы полифониялық драматургия мен көркемдік жүйе

ЖТК топтамасының тарихи мәні мен полифониялық табиғаты

Иоганн Себастьян Бахтың «Жақсы темперацияланған клавир» туындысы полифониялық өнер тарихында бүкіл Бах шығармашылығының шынайы энциклопедиясы ретінде бағаланады. Бұл монументалды еңбектің көркемдік маңызы тек өзі дүниеге келген дәуірмен ғана шектелмейді; бүгінгі заманғы кәсіби музыканттар мен пианистер өздерінің шығармашылық ізденістерінде осы ЖТК туындысына үнемі оралып отырады. Людвиг ван Бетховен мен Роберт Шуман секілді ұлы сазгерлер бұл жинақты өмірлік сүйікті кітаптары санатында ерекше қастерлеген. 19 және 20 ғғ. композиторлары осы еңбекті үлгі тұтып, соның негізінде өздерінің ұқсас аналогиялық циклдерін өмірге әкелді. Осылайша клавирлік цикл дәуірлер тоғысындағы музыкалық ойлаудың басты тірегіне айналды.

Жинақта Бах прелюдия мен фуганы қамтитын шағын циклдің ішкі көркемдік байлығын түбегейлі ашты. Осы екі бөлім арасындағы өзара қарым-қатынастың барлық типтері цикл беттерінде толық көрініс тапқан. Мұнда терең философиялық ой мен толғанысты сезім негізгі өзекті құрайды. Музыкалық драматургия мен тақырыптық даму әр сәтте тоқтаусыз жүріп отырады, ал органдық туындыларда ол әлдеқайда ұзақ созылатын өріске ұласады. Осы ерекшеліктен клавирлік циклдерге тән дербес стилистикалық тәсілдер қалыптасты. ЖТК туындысында фуганың орасан зор бейнелік әрі эмоционалдық мүмкіндіктері толықтай ашылды: жинаққа енген 48 фуганың ішінде бір-біріне ұқсас 2 туындыны ешқашан таба алмайсыз.