Экономикалық ілімдер тарихының даму белестері мен заманауи бағыттары

Экономикалық ұғымдар мен саяси экономияның қалыптасуы

Экономикалық ғылым адамзат тарихындағы ең көне білім салаларының қатарына жатады. Алғаш рет «экономия» («ойкономия») ұғымы біздің дәуірімізге дейінгі ІІІ ғасырда ежелгі грек ойшылдары Ксенофонт (б.з.б. 430–355 жылдар) пен Аристотельдің (б.з.б. 384–322 жылдар) еңбектерінде қолданысқа енді. Аристотель «үй» және «шаруашылық» мағынасын білдіретін «ойкономия» сөзін құл иеленушілік шаруашылықты ұйымдастыру мен тиімді жүргізу туралы ережелер жиынтығы ретінде қарастырды. Уақыт өте келе осы қағидаларға сүйене отырып, феодалдық иеліктерді басқаруға арналған ұсыныстар кешені әзірленді. Бұл алғашқы көзқарастар шаруашылықты ұтымды жүргізудің бастапқы негіздерін қалап берді.

Тауар-ақша қатынастарының дамуы феодалдық тұйықтықты жоюға ықпал етіп, мемлекеттердің күшеюіне жол ашты. Осы кезеңде экономикалық ой жеке меншік иелігімен шектелмей, грек тілінде «полис» немесе «политейя» деп аталатын тұтас мемлекет ауқымындағы шаруашылықты басқарудың ұлттық қағидаларын іздестіре бастады. Мемлекеттік шаруашылықты жүргізудің жалпы ережелері «саяси экономия» деген атауға ие болды. Бұл терминді алғаш рет француз сарай қызметкері Антуан Монкретьен 1615 жылы жарық көрген «Саяси экономия трактаты» атты еңбегінде Франция шаруашылығын басқару субъектісі ретінде қарастырып енгізді. Дербес ғылым ретінде экономикалық теория тауар-ақша байланыстары кең қанат жайған XVI–XVII ғасырлар тоғысында толық қалыптасты.