Ыбырай Алтынсариннің ағартушылық қызметі, әдеби мұрасы және ұлттық руханияттағы орны

Ыбырай Алтынсариннің өмір жолы мен мемлекеттік қызметі

Қазақ халқының көрнекті ағартушы-педагогы, жазушысы, этнографы әрі фольклоршысы Ыбырай (шын аты — Ибраһим) Алтынсарин 1841 жылы өмірге келген. Оның туып-өскен өлкесі — Қостанай облысының Қостанай ауданына қарасты Арқарағай өңірі. Бүкіл ғұмырын халықты оқу-білімге баулуға арнаған қайраткер 1889 жылы қайтыс болып, туған топырағындағы Тобыл өзенінің жағасына жерленді. Ол өз ұлтының тарихи тағдырында аса терең із қалдырған біртуар халық ағартушысы болып саналады.

Ыбырай Алтынсарин 1850 жылы Орынбор шекара комиссиясы жанынан қазақ балалары үшін арнайы ұйымдастырылған оқу орнына қабылданады. Аталған мектепте сауат ашып, оны ойдағыдай тәмамдаған соң, комиссия қарамағында әскери старшина болып қызмет атқаратын үлкен әкесі Балғожа Жаңбыршыұлына хатшылыққа тағайындалады. 1857—1859 жылдар аралығында бұл міндетті мүлтіксіз орындағаннан кейін, ол Орынбор облыстық басқармасының тілмаштық қызметіне тартылып, іс жүргізу мен мемлекеттік құрылымның қыр-сырын меңгере түседі.

Ұстаздық пен ағартушылық істермен қатар Ыбырайға әкімшілік және сот жүйесіндегі маңызды мемлекеттік жұмыстарды атқару сеніп тапсырылды. Орынбор генерал-губернаторының тікелей тапсырмасы бойынша ол Торғайда төрт мәрте уездік судья болып сайланып, бұл қызметті 1868—1874 жылдары абыроймен жүзеге асырды. Мұнымен қоса, 1876—1879 жылдары Торғай уездік бастығының аға жәрдемшісі лауазымында қызмет етіп, өңірдегі қоғамдық-құқықтық мәселелерді шешуге белсенді түрде атсалысты.