Географиялық факторлардың саяси ой тарихындағы бастаулары

Халықаралық қатынастар теорияларының өркендеуіне белгілі бір географиялық кеңістікті бақылау тетіктерін ұсынып, мемлекеттердің сыртқы бағытын айқындайтын факторларды зерттеген ғалымдар зор үлес қосты. Қоғам мен мемлекет тіршілігіне географиялық ортаның ықпалы ежелгі ойшылдар Гиппократ, Платон және Аристотель еңбектерінде-ақ сөз болған еді. Кейінірек француз ойшылдары Ж. Боден ХVІ ғасырда, ал Ш. Монтескье ХVІІІ ғасырда климаттық ерекшеліктердің адамдардың саяси мінез-құлқына жасайтын әсерін саралап, аталған зерттеу дәстүрін одан әрі бекітті. Тұтастай алғанда, адамзат тарихындағы саяси көзқарастар кеңістік пен қоршаған ортаның мемлекеттік басқаруға тигізетін ықпалын ерте бастан мойындаған болатын.

Мемлекетті кеңістіктік организм ретінде сипаттаған алғашқы ілімдер

Дербес ғылыми бағыт ретінде геосаясат ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың бас шенінде орнықты. 1900 жылы швед зерттеушісі Р. Челлен (1864–1922) мемлекетті айрықша географиялық организм тұрғысында бағалап, ғылыми айналымға «геосаясат» ұғымын енгізді әрі оны өзінің саяси қызметінің өзекті арнасы санады. Челленнің мемлекетке қатысты арнайы ілімінен осы атаудың өзі ғана айрықша дараланып, «мемлекеттің кеңістік феномені немесе географиялық организм» екенін білдіретін мағына сақталып қалды. Бұл бағыт халықаралық қатынастар жүйесіндегі егемендік, аумақ тұтастығы мен ел қауіпсіздігі сияқты құндылықтарға тереңдей сіңді. Аумақтық бақылау жүргізу Рим империясы, Алтын Орда және Британ империясы сияқты алып державалардың бүкіл құрлықтар келбетін өзгертуінен де анық байқалған.

Мақаланың жалғасы жазылушыларға қолжетімді

Жазылымыңыз болса, аккаунтыңызға кіріңіз. Болмаса, мақаланы толық оқу үшін жазылымды рәсімдеңіз.

Тағы 5 бөлім · ~6 мин оқу

Жазылымды рәсімдеу Кіру

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. Нартов Н. А. Геополитика, 2000 ж.
  2. Андрианова Т. В. Геополитические теории ХХ в, 1996 ж.
  3. Саясат. - 2008. - №4;
  4. Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының Жаршысы.