Әбілхан Қастеевтің шығармашылық мұрасы және қазақ кескіндемесінің өрлеуі

Бейнелеу өнерінің бастауы және алғашқы қадамдар

Әбілхан Қастеев — қазақ даласында кәсіби бейнелеу өнерінің іргетасын қалаған тұңғыш халық суретшісі. Оның шығармашылыққа келу кезеңі күрделі тарихи жағдайда өрбіді, өйткені сол уақытта Орталық Азия өңірінде ислам дінінің адам бейнесін салуға тыйым салатын наным-сенімдері берік сақталған болатын. Мұндай ортада суретшілік кәсіпті игеру айрықша төзім мен қайсарлықты талап етті. Ауылда жас Әбілханның бойындағы сирек кездесетін тума талантты алғаш аңғарған ауылдасы Сағымбек Құсықбаев оған бағыт-бағдар беріп, өнер жолын орта жолда қалдырмауға ақыл-кеңесімен демеу жасады. Бұл қамқорлық жас дарынның өнерге деген құштарлығын шыңдап, болашағына сенімді қадам басуына зор серпін берді.

Өнерге құштар жастың тағдырында Түрксіб темір жолының құрылысы шешуші белес болды. Осы алып құрылыста қарапайым жұмыс істей жүріп, ол жартас бетіне В.И.Лениннің көлемді портретін қашап салады. Бұл ерекше еңбек қалың көпшіліктің назарын аударып, жас шебердің Алматыға жол тартуына мүмкіндік ашты. Кейіннен 1934 жылы халық таланттарының бірінші республикалық байқауы ұйымдастырылып, онда Қастеев мақтау қағазымен марапатталды әрі Мәскеу қаласына оқуға жолдама алды. Аталған жетістік оның шығармашылық өміріндегі жаңа сатыға айналып, кәсіби биіктерді бағындыруға жол ашты.

Алайда Мәскеуде оқуға түсу оңайға соқпады, себебі суретшінің бастауыштық қана білімі бар еді. Оқу орнына қабылдану қиындаған тұста белгілі жазушының жұбайы Фурманова қол ұшын созып, жатақханадан орын табуына көмектесті. Қастеев өз бетімен үздіксіз білім алып, Халық шығармашылығы үйі жанындағы кешкі көркем студияда дәріс тыңдады. Оның 1927 жылмен белгіленген ең алғашқы туындылары сақталып қалған. Өз бейнесі, бауыры мен қарындасының, атасының, ауыл әйелдері мен ауылдастарының мінез-құлқын дәл көрсететін шағын көлемді акварельдер қарапайым сыпайылығымен және нәзік келістілігімен ежелгі миниатюраларды еске түсіреді. Бұл туындылар оның табиғи дарынын ерте танытты.