Саяси мәдениеттің теориялық бастаулары мен мазмұны

Саяси мәдениет – мәдениетті сезінуді, саяси мінез-құлықты, сондай-ақ мемлекет пен саяси институттардың қалыптасуы мен жұмыс істеуіне қажетті элементтер мен феномендердің тұтас жиынтығын білдіреді. Бұл құбылыс қоғамның саяси өмірінің және жалпы саяси үдерістің ұдайы өндірісін қамтамасыз ететін негізгі тетік ретінде қызмет атқарады. Қазіргі кезеңнің басты белгілерінің бірі адамзат қауымының демократиялық даму бағытына көшуінен және жалпыадамзаттық құндылықтарды басшылыққа алуынан көрінеді. Осы оң өзгерістердің нәтижелі өрістеуінің басты кепілі саяси мәдениет болып табылады. Ол адамның саяси өмірді дұрыс қалыптастырудағы орнын, әлеуметтік топтардың саяси санасын және әрқилы саяси жағдайларда өзін-өзі ұстау ерекшеліктерін терең түсінуге жол ашады. Мемлекеттік құрылыстың сипаты мен саяси жүйенің өзгерістерін айқындауда да аталған мәдениет шешуші мәнге ие.

«Саяси мәдениет» ұғымы саясаттану ғылымының ресми айналымына кейінгі кезеңдерде ғана енгенімен, оның түпкі мәні ерте замандардан бері зерттеліп келеді. Ежелгі ойшылдар Платон мен Аристотель, кейінгі ғасырларда Н. Макиавелли, Ф. Бэкон, Ш. Монтескье сияқты ғұламалар адамдардың саяси іс-қимылының сырын ұғынуға ұмтылды. Олар әртүрлі салт-дәстүр мен әлеуметтік тәжірибеде тәрбиеленген азаматтардың бірдей оқиғаларды неліктен әрқалай қабылдайтынын және соған сәйкес түрлі әрекеттер жасайтынын анықтауға тырысты. Бұл көзқарастар адамдардың тарихи және мәдени ерекшеліктері олардың мемлекетке, билікке және саяси құбылыстарға деген көзқарасын айқындайтынын дәлелдеп берді. Саяси феномендерді тану мен талдауда ойшылдар осы ішкі рухани айырмашылықтардың себептеріне назар аударған.

Ғылыми танымда «саяси мәдениет» категориясын алғаш рет XVIII ғасырда неміс ағартушысы әрі философы Иоганн Гердер қолданып, әдебиетке енгізді. Кейінірек бұл тұжырымдаманың мазмұнын байытып, жүйелі түрде дамытуға батыстың көрнекті саясаттанушылары мен социологтары М. Вебер, Э. Дюркгейм, Т. Веблен және Т. Парсонс зор үлес қосты. Жалпы алғанда, бұл ұғым билік пен азаматтардың өзара қатынасына негізделген саяси нұсқаулар, құндылықтар және адамдардың өзін-өзі ұстау ережелерінің тарихи қалыптасқан жүйесін сипаттайды. Оған қоғам мүшелерінің, таптардың, ұлттардың саяси санасы, өзін-өзі тануы және саяси мекемелердің мәдени деңгейі кіреді. Осы құндылықтар жүйесі азаматтардың мемлекеттік өмірге белсенді әрі саналы түрде араласуына мүмкіндік береді.

Мақаланың жалғасы жазылушыларға қолжетімді

Жазылымыңыз болса, аккаунтыңызға кіріңіз. Болмаса, мақаланы толық оқу үшін жазылымды рәсімдеңіз.

Тағы 6 бөлім · ~9 мин оқу

Жазылымды рәсімдеу Кіру

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. «Саясаттану» Оқулық, Жамбылов Д., 2005 жыл;
  2. «Саясаттану негіздері» Оқу құралы, Қуандық Е. С., 2000 жыл;