Тамырлар бойымен қан қозғалысының физикалық-математикалық заңдылықтары және биологиялық ұлпалардың механикалық қасиеттері

Жүрек-қан тамырлар жүйесінің биогидравликалық негіздері

Жүрек-қан тамырлар жүйесі организмдегі барлық мүшелер мен тіндерге тіршілікке қажетті қоректік заттарды жеткізу мақсатында тұйықталған тамырлар желісі бойымен қанның үздіксіз айналымын қамтамасыз етеді. Механика тұрғысынан қарастырғанда адам мен омыртқалы жануарлардың қанайналым жүйесі күрделі гидравликалық жүйе ретінде қызмет атқарады. Бұл гидравликалық кешеннің құрамына камералық насос қызметін атқаратын жүректің оң және сол жақ бөлімдері, көктамырлар, олардың қақпақшалық аппараттары және қаңқалық бұлшықеттер толықтай енеді. Тамырлар жүйесі бойымен қанның ілгерілемелі қозғалысы жалпы түтіктер құрылымындағы кез келген тұтқыр сұйықтықтардың жылжу заңдарына тікелей бағынады.

Қанайналымына биофизикалық талдау жүргізу гидравликалық қысым мен қан ағысының сызықтық жылдамдығы арасындағы өзара байланысты, сондай-ақ бұл шамалардың қанның, тамыр арнасының және жүректің физикалық параметрлеріне тәуелділігін нақты сипаттауды білдіреді. Түрлі физикалық және физиологиялық факторлардың тікелей әсерінен жүрек пен тамырлар өздерінің геометриялық өлшемдері мен механикалық сипаттамаларын елеулі түрде өзгерте алады. Соның салдарынан қан ағысы мен қысым деңгейі тұрақты болмай, үздіксіз тербелмелі сипатта өзгереді. Заманауи биофизикалық зерттеулер негізінен қанның тамырлар бойымен қозғалуының физикалық заңдылықтарын ашуға және қанның жекелеген тамырлар мен тармақталған жүйедегі ағысына теориялық әрі тәжірибелік тұрғыдан талдау жасауға бағытталған. Гемодинамикалық көрсеткіштер жүректің соққылық көлемімен, тамырлардың радиусы мен созылғыштығымен, сондай-ақ сұйықтық тұтқырлығымен тығыз байланысты болып келеді және оларды талдауда физикалық, аналогтық әрі математикалық модельдеу кеңінен қолданылады.