Микроәлем құрылысы және жылулық қозғалыс заңдылықтары
Бүкіл әлем жүзден астам түрлі атомдар мен олардың өзара байланысуынан туындайтын молекулалардан құралады. Бұл бөлшектер тоқтаусыз қозғалыста болады: олар орасан жылдамдықпен зымырайды, соқтығысады немесе теңселеді. Бөлшектердің осындай қозғалысы адамға жылу болып сезіледі; молекулалар неғұрлым шапшаң қозғалса, дене соғұрлым ыстық болады. Сұйықтыққа салынған зат молекулаларының соқтығысуы арқылы жылу бір денеден екінші денеге оңай беріледі.
Наноөлшемді құрылымдар мен көміртекті түтікшелердің ерекшеліктері
Метрдің миллиардтан бір бөлігін білдіретін наноөлшемді құрылымдар қатарына көміртекті нанотүтікшелер жатады. 1991 жылы Сумио Иидзима байқаған бұл түтікшелер болаттан 50–100 есе берік, ал тығыздығы алты есе жеңіл келеді. Олар салмағынан бірнеше тонна артық жүктемеге төзеді, ток жүргенде жылу бөлмейді және сутегін қауіпсіз сақтайды. Мұндай материалдар ғарышкерлер мен өрт сөндірушілер киіміне, жеңіл композиттер мен сутегілі көліктерге аса тиімді.
Беткі қабатты атомдық деңгейде сканирлеу технологиясы
Физикалық қасиеттерді тексеруде Бихи мен Рорер жасаған сканирлейтін туннельдік микроскоптың маңызы зор. Оның жұмыс органы саналатын металл ине алтын немесе кремний бетіне 0,5 нанометрдей жақындағанда туннельдік ток туындайды. Ток шамасын өлшеу немесе зондты қозғап, оны тұрақты ұстау арқылы атомдық құрылымдар компьютерде бейнеленеді. Бұл әдіс жеке атомдарды жаңа орынға тасып, атомдық жинақ жасауға мүмкіндік береді.
Жарық сәулесінен электрондық ағынға дейінгі оптикалық әдістер
Гистологияда оптикалық микроскоп нысандарды 2000–2500 есе үлкейтеді, ал фазалық-контрастық аспап диафрагма мен пластинка көмегімен боялмаған мөлдір кесінділерді зерттейді. Қысқа толқынды ультракүлгіндік микроскопия 0,1 микрометрлік ажырату береді, ал флуоресценттік әдіс сәулелік қозу арқылы жасуша құрылымдарын талдайды. 50000 вольт кернеулі электронды микроскоптар толқын ұзындығы 0,0056 нанометрлік ағынмен нысандарды миллион есеге дейін үлкейтіп, 0,1–0,7 нанометрлік аралықты көрсетеді.
Биологиялық нысандар мен медициналық микрохирургиядағы қолданыс
Биологияда саңырауқұлақ мицелийінің өсуі 48–76 сағатта бақыланып, метилен көгімен боялады, ал геккон табанындағы диаметрі 200 нанометрлік түктер Ван-дер-Ваальс күштерімен түсіндіріледі. Сонымен қатар зақымданған жәндіктерден кесінді мен гемолимфа препараттары дайындалып, арнайы инелер арқылы зерттеледі. Тәжірибелік медицинада «Leica» маркалы инвертирленген кешендер мен қашықтан басқарылатын микрохирургиялық аспаптар көздің артқы бөлігі мен торшасына күрделі ота жасауға қызмет етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
- К. Жаңабеков. Жануарлар морфологиясы.
- А.Е.Данебеков. Б.К.Момбаева Микробиология.
- Т. Несіпбаев. Жануарлар физиологиясы.
- Құлдыбаев Т.Б., Шоқанов Н.Қ. Микробиология және вирусология негіздері.
- Құлдыбаев Т.Б. Ауыл шаруашылық микробиологиясы.