Қазақстандағы франчайзинг жүйесінің қалыптасуы, даму үрдістері және нарықтық мүмкіндіктері

Франчайзингтің экономикалық мәні және халықаралық тәжірибесі

Франчайзинг ұзақ мерзімді іскерлік ынтымақтастықтың озық үлгісі ретінде тәуекел деңгейінің төмендігімен және тұрақты кірісті қамтамасыз етуімен ерекшеленеді. Бұл жүйе нарықтағы тұтынушылық сұраныстың құбылмалы өзгерістеріне жедел әрі икемді жауап қайтаруға толық мүмкіндік туғызады. Франчайзингтік байланыстар барлық қатысушыларға айқын артықшылықтар береді: бастаушы кәсіпкерлерге табысы дәлелденген бизнес арқылы өз ісін ашуға көмектессе, танымал бренд иелеріне ауқымды қаржылық салымсыз-ақ нарықтағы орнын бекітуге жол ашады, ал мемлекет үшін кәсіпкерлікті кешенді қолдаудың сенімді құралына айналады.

Дамыған мемлекеттерде франчайзинг тетігі тұтынушылардың сан алуан сұраныстарын қанағаттандыру тәсілі ретінде жарты ғасырдан астам уақыт бойы табысты қолданылып келеді. Қазіргі кезеңде әлемдік франчайзингтің жылдық жалпы тауар айналымы 2 триллион АҚШ долларынан асатын көлемге жеткен. Дүниежүзі бойынша 20 мыңнан астам франчайзингтік желі жұмыс істеп, олардың құрылымдарында 30 миллионнан астам қызметкер еңбек етуде. Халықаралық деңгейде желілер саны жағынан Қытай 3000-нан астам желімен көш бастап тұрса, кейінгі орындарды АҚШ пен Жапония иеленеді.

Әлемдік іскерлік тәжірибе көрсеткендей, франчайзинг қаржылық дағдарыс салдарларын еңсеріп, нарықты қалпына келтіру процесін айтарлықтай жеделдететін пәрменді тетік саналады. Соған қарамастан, Қазақстандағы аталмыш саланың даму деңгейі шетелдік алдыңғы қатарлы көрсеткіштерден шамамен 35 жылға кешеуілдеп келеді. Еуропа елдері нарықтық үлгінің қыр-сырын ерте меңгеріп үлгерді. Мәселен, сарапшы Ян Беземер өз отанында бұл мәселені 35 жыл бұрын көтере бастаған еді. Оның бағалауынша, Қазақстанның қазіргі жағдайы Нидерландының сол кезеңдегі күйін еске салады, бірақ отандық бизнестің қарқынды дамуы бұл арақашықтықты қысқа мерзімде еңсеруге жағдай жасайды.