Шектеулі ресурстар жағдайындағы экономикалық қажеттіліктер мен таңдау заңдылықтары

Қоғамдағы қажеттіліктер ұғымы және олардың негізгі түрлері

Экономикалық қажеттіліктер қоғам мүшелерінің белсенді қызметін ынталандыратын басты ішкі қозғаушы күш болып саналады. Бұл категорияға қатысты көзқарастар адамның өмірлік ұстанымына байланысты екі арнаға бөлінеді. Пессимистік пайымдау тұрғысынан қарағанда, қажеттілік жеке тұлғаның, кәсіпорынның және жалпы қоғамның дамуы мен тыныс-тіршілігін қамтамасыз етуге арналған игіліктердің жетіспеушілігін білдіреді. Ал оптимистік көзқарас өкілдері экономикалық қажеттіліктерді адамдарды нақты шаруашылық қызметпен айналысуға жігерлендіретін, жаңа бастамаларға жетелейтін ішкі ниет пен ұмтылыс ретінде бағалайды.

Қоғамдағы барлық қажеттіліктер маңызы мен сипатына қарай екі үлкен топқа жіктеледі. Бірінші топты адамның биологиялық және қарапайым өмір сүруін қамтамасыз ететін тамақ, киім сияқты өте маңызды мұқтаждықтар құрайды. Екінші топқа киноға, театрға бару, спортпен шұғылдану және тынығу секілді қалған барлық сұраныстар енеді. Бірінші санаттағы қажеттіліктерді басқа нәрсемен алмастыру мүлдем мүмкін емес, ал екінші санаттағы қажеттіліктерді өзара оңай алмастыруға болады. Мұндай жіктеу тарихи әрі шартты сипатқа ие, себебі өркениет дамыған сайын бұл топтар арасындағы арақатынас үнемі өзгеріп отырады.

Экономикалық шешім қабылдаудың алғышарттары мен таңдау қажеттілігі

Шаруашылық жүргізу барысында экономикалық шешім қабылдау қажеттілігі нақты екі жағдай тоғысқан кезде туындайды. Алдымен, экономикалық субъектіде белгілі бір шаруашылық іс-қимылды жасауға шынайы мүмкіндік пен тиісті әлеует болуы шарт. Екіншіден, алға қойылған осы іс-әрекеттерді жүзеге асырудың бірнеше түрлі тәсілі мен жолдары табылуы қажет. Бұл тәсілдер міндетті түрде бір-бірін ығыстыратын, бірін-бірі жоққа шығаратын баламалы нұсқалар болуы тиіс. Егер тәсілдер бірін-бірі жоққа шығармаса, субъект олардың барлығын кедергісіз қатар қолдана алар еді, сондықтан таңдау мәселесі туындамас еді.