Қоғамдағы діни сана мен дін социологиясының теориялық-тәжірибелік негіздері

Дін ұғымының этикалық мәні мен рухани негіздері

Араб тілінде «дін» термині «сыйлық», «үкім», «есеп», «жаза», «мойынсұну», «бағыну», «құлшылық», «шариғат», «заң», «жол» мағыналарын білдіреді, сондай-ақ белгілі бір жағдайда ұлт ұғымын да қамтиды. Терминологиялық мағынасында дін – Жаратушы Аллаһ Тағала тарапынан адамзат тіршілігін үйлестіру үшін жіберілген, адамның күрделі ішкі жан дүниесіне рухани тірек болатын қағидалар мен заңдылықтар кешені. Ол адам баласына пайғамбарлар арқылы жеткізілген Жаратушыға құлшылық етудің нақты тәртіптерін көрсетеді әрі ақыретте Аллаһтың разылығына кенеліп, уәде етілген мәңгілік жәннәт бақыты мен шаттығына қол жеткізетін даңғыл жолды айқындайды. Діни көзқарас бойынша дін – күллі жаратылыстың түпкі себебін, әлемнің пайда болу мақсаты мен сыр-сипатын түсіндіретін, адамның рухани кемелденуіне жағдай жасайтын дүниетанымдық тұтас жүйе.

Дін адамзат қоғамындағы аса күрделі де мәнді әлеуметтік-мәдени сана ретінде адамның рухани жетілуін және Жаратушыға деген берік сенімін мақсат тұтады. Ислам философиясында дін дүниені тұтастырып ұстап тұрған тылсым күш – Алланың барлығына деген имани көзқараспен түсіндіріледі. Рухани сатының бастапқы деңгейінде адам өзінің кіршіксіз сүйіспеншілігін, таза құлшылығы мен жүрек қорқынышын Жаратушыға арнайды, соның нәтижесінде жастайынан Құдайдың әмірлеріне мойынсұнып, шынайы тақуа болып жетіледі. Мұсылман адам барлық өмірлік құбылыстар Алланың құзырында екенін терең түсініп, күнәлі әрекеттер үшін жазаға ұшырайтынына шүбәсіз сенеді. Дәл осы сенім тұлғаны жаман әрекеттерден тежеп, ар-ождан мен имандылық шеңберінде ұстайтын негізгі қорғанға айналады, ал иманнан айырылу дінді жоғалтуға әкеледі.