Іздеу нәтижелері

15 нәтиже

1. Қазақ хандығының тұтастығын сақтаған үш ұлы бидің мемлекеттік және құқықтық қызметі

   Мақалада XVII-XVIII ғасырларда қазақ мемлекеттілігінің саяси тұтастығы мен тәуелсіздігін сақтауда шешуші рөл атқарған Төле би Әлібекұлы, Қаз дауысты Қазыбек би Келдібекұлы және Әйтеке би Байбекұлының қайраткерлік өмір жолы жан-жақты қарастырылады. Үш ұлы тұлғаның Тәуке хан тұсында мемлекеттік билік жүйесін реттеуге, «Жеті жарғы» заңдар жинағын қабылдауға қосқан үлесі, жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресті ұйымдастыруы және дербес сыртқы саясат жүргізудегі стратегиялық қадамдары талданады. Сондай-ақ әлеуметтік әділеттілік пен өнерді құрметтеуге негізделген құқықтық нормалар, әскери реформа жобалары мен тарихи шешендік өсиеттер сараланады.

2. Қазақ хандығының тұтастығын сақтаған билер мен шешендер мұрасы

   Мақалада қазақ тарихындағы көрнекті тұлғалар Жиренше шешен, Әйтеке би, Қазыбек би және Төле бидің мемлекеттік басқару жүйесіндегі орны, заңнамалық реформаларға қосқан үлесі, сыртқы дипломатиялық қатынастары мен ел тұтастығын сақтау жолындағы тарихи қызметі жан-жақты баяндалады.

3. Қазақ тарихындағы батырлық дәстүр мен билер институтының қоғамдық қызметі

   Мақалада қазақ қоғамының тарихи дамуында ерекше рөл атқарған батырлар мен билер институты қарастырылады. Әскери мәдениет, батыр атағының мәні, жыраулық өнермен сабақтастығы талданып, Сырым Датұлы мен Махамбет Өтемісұлы, Исатай Тайманұлы бастаған азаттық күрестер баяндалады. Сонымен қатар үш жүздің бас билері Төле би, Қазыбек би, Әйтеке бидің мемлекет бірлігін сақтаудағы қызметі мен «Жеті жарғы» нормаларының қоғамдық мәні терең ашылады.

4. Төле би және XVIII ғасырдағы Қазақ хандығының тарихи тағдыры

   Мақалада XVIII ғасырдағы қазақ елінің басына түскен ауыр сынақтар, Төле би Әлібекұлының өмір жолы, шыққан тегі, шешендік мұрасы мен қоғамдық-саяси қызметі жан-жақты баяндалады. «Ақтабан шұбырынды» қасіреті, «Жеті жарғы» заңдар жинағының мәні, 1726 жылғы Ордабасы құрылтайының тарихи рөлі және бидің ұлттық бірлік пен отырықшылық мәдениетті насихаттаған кемеңгерлік өсиеттері талданады.

5. Тәуке хан билігі және Жеті жарғының қазақ мемлекеттілігіндегі орны

   Мақалада XVII–XVIII ғасырлар тоғысындағы Қазақ хандығының геосаяси жағдайы, Тәуке ханның мемлекеттік және әскери реформалары, Құлтөбе жиындары, әйгілі үш бидің қызметі мен дала заңдарының жинағы саналатын «Жеті жарғының» тарихи әрі құқықтық маңызы баяндалады.

6. Қазақ хандығының мәдени-құқықтық дамуы және Жоңғар шапқыншылығы дәуірі

   XVI–XVIII ғасырлардағы Қазақ хандығының материалдық және рухани мәдениеті, шаруашылық негіздері, қалалар мен сауда байланыстары елеулі өрлеуді бастан кешті. Дәстүрлі дүниетаным, ауыз әдебиеті мен билер институты елдің рухани тұғырын қалыптастырды. Тәуке ханның мемлекеттік реформалары мен «Жеті жарғы» заңдар жинағы билікті нығайтып, құқықтық тәртіпті орнықтырды, ал Жоңғар хандығының күйреткіш шапқыншылығы елді «Ақтабан шұбырынды» нәубетіне ұшыратты.

7. Тәуке хан тұсындағы құқықтық жүйе және «Жеті жарғы» заңдары

   Мақалада Тәуке ханның билігі кезінде қабылданған «Жеті жарғы» заңдар жинағының тарихи маңызы, оның баптары мен құқықтық ерекшеліктері қарастырылады. Сондай-ақ мемлекеттік құрылымды сақтау, билер сотының қызметі, қылмыс түрлеріне қолданылған жазалар, құрылтай жиындары, салық жүйесі және жер мен малға қатысты меншік қатынастары жан-жақты баяндалады.

8. XV–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының саяси тарихы, заңнамалық негіздері және материалдық мәдениеті

   XV–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының қалыптасуы, саяси нығаюы, заңнамалық негіздері және материалдық мәдениеті. Қасым, Хақназар, Тәуекел және Тәуке хандардың тұсындағы аумақтық бірігу үдерісі, Сырдария өңіріндегі қалалар үшін күрес, халықаралық дипломатиялық қатынастар мен ойрат шапқыншылығына тойтарыс беру барысы қамтылған. «Қасымның қасқа жолы» мен «Жеті жарғы» ережелерінің мәні, билер сотының рөлі, дәстүрлі шаруашылық пен кәсіби қолөнердің өркендеу ерекшеліктері сипатталған.

9. Қазақ мемлекеттілігінің тұғыры болған ұлы билер тағылымы

   Мақалада Қазақ хандығы кезеңіндегі билер институтының мемлекеттік құрылымдағы рөлі, сондай-ақ халық ауыз әдебиеті мен жазба тарихи деректердің ерекшеліктері қарастырылады. Төле би Әлібекұлы, Әйтеке би Байбекұлы және Қаз дауысты Қазыбек би Келдібекұлының өмірбаяны, саяси және елшілік қызметі, Әз Тәукенің «Жеті жарғы» заңдар жинағын түзуге қосқан үлесі жан-жақты баяндалады. Сонымен қатар үш бидің ел тұтастығын сақтау жолындағы күресі, Ресей, Жоңғария және Цин империяларымен қарым-қатынаста ұстанған саяси бағыттары мен шешендік мұралары талданады.

10. Кіші жүздің төбе биі Әйтеке Байбекұлының мемлекеттік қайраткерлігі мен тарихи мұрасы

    Мақалада Қазақ хандығының тұтастығын сақтауда айрықша орын алатын атақты үш бидің бірі Әйтеке Байбекұлының өмірбаяны, шежіресі, медреселерде алған білімі жан-жақты баяндалады. Оның Тәуке ханды таққа көтеру, «Хан кеңесін» құру және «Жеті жарғы» заңдар кодексін қабылдау кезіндегі мемлекеттік қызметі, сондай-ақ дәстүрлі құқыққа қосқан «сүйек құны» мен «өнер құны» нормалары талданады. Сонымен қатар Әйтеке бидің жоңғар шапқыншылығы кезінде Нұрата маңындағы шайқаста көрсеткен қолбасшылығы, Түркістан құрылтайларындағы тұрақты армия мен тәуелсіз саясат туралы бастамалары және оның тарихи мұрасы кеңінен қамтылған.

11. Дәстүрлі қазақ қоғамындағы құл иелену институты, оның әлеуметтік табиғаты мен қайнар көздері

    Мақалада дәстүрлі қазақ қоғамындағы құл иелену институтының қалыптасуы, даму ерекшеліктері мен негізгі қайнар көздері жан-жақты талданады. Әскери тұтқындарды құлға айналдыру, аштық пен жоқшылық кезіндегі бала саудасы, қарыз қайтара алмау салдарынан туындаған амалсыз тәуелділік тетіктері қарастырылған. Сонымен қатар «Жеті Жарғы» нормалары аясындағы құлдардың құқықтық дәрменсіздігі, Орта Азия қалаларындағы құл базарлары, көшпелі шаруашылықтағы қосалқы рөлі, азаттық алу шарттары мен күңдердің мұрагерлік мәртебесі тарихи дереккөздер арқылы баяндалады.

12. Тәуке хан дәуіріндегі құқықтық жүйе және үш бидің мемлекеттік қызметі

    Мақалада XVII ғасырдың соңы мен XVIII ғасырдың басындағы Қазақ хандығының ішкі және сыртқы саяси жағдайы, Тәуке хан тұсында қабылданған «Жеті жарғы» заңдар жинағының қоғамдағы бірлік пен тұтастықты қамтамасыз етудегі рөлі жан-жақты қарастырылады. Сондай-ақ қазақтың үш жүзінің төбе билері Төле би Әлібекұлы, Әйтеке би Байбекұлы және Қазыбек би Келдібекұлының мемлекеттік басқару, сот билігі, ұлт-азаттық күрес пен халықаралық дипломатия саласындағы тарихи қызметі баяндалады.

13. Төле би Әлібекұлының тарихи дәуірі және мемлекеттік бітімгершілік қызметі

    Мақалада XVIII ғасырдағы қазақ қоғамының күрделі тарихи кезеңі, жоңғар басқыншылығы мен «Ақтабан шұбырынды» зардаптары және осы сын сағатта ел бірлігін сақтаған Төле би Әлібекұлының мемлекеттік, қоғамдық әрі билік қызметі жан-жақты баяндалады. Оның шыққан тегі, ғұмырнамалық қайшылықтары, Тәуке ханмен бірге «Жеті жарғыны» түзудегі, 1726 жылғы Ордабасы құрылтайын ұйымдастырудағы, Абылайды тәрбиелеп ел билігіне баулудағы еңбегі, дипломатиялық қадамдары мен Күлтөбедегі әйгілі шешендік сөздері толық қамтылған.

14. Қазақтың дәстүрлі құқықтық жүйелері, Қазақстан Конституциясы және ежелгі Үндістанның Ману заңы

    Қазақтың «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы» және «Жеті жарғы» заңдары ел бірлігі мен әділдікті нығайтуға қызмет етті. Тәуке хан тұсында жүйеленген «Жеті жарғының» жеті ережесі, қолданылу аясы және толық нұсқасының сақталмауы қарастырылады. Қазақстан Конституциясының құқықтық мемлекет құрудағы орны, азаматтардың құқықтары мен сот арқылы қорғалу кепілдіктері сипатталады. Сондай-ақ ежелгі Үндістандағы Ману заңының варналық құрылым, меншік, міндеттемелер, отбасы, қылмыс және сот жөніндегі қағидалары баяндалады.

15. Тәуке ханның Жеті жарғысы және қазақ даласының дәстүрлі құқық жүйесі

    Мақалада Тәуке хан тұсында қабылданған «Жеті жарғы» заңдар жинағының қалыптасу алғышарттары, мемлекеттік басқару мен меншік қатынастарын реттеудегі орны, жеті арнайы жарлықтың мәні, қылмыстық жазалау мен құн төлеу өлшемдері және осы көшпелі құқық ескерткішінің ғылыми жазбаларда сақталу тарихы толық баяндалады.