Іздеу нәтижелері

127 нәтиже

1. Алғашқы қауымдық наным-сенімдердің эволюциясы мен сипаты

   Мақалада алғашқы адамдардың табиғат күштері алдындағы дәрменсіздігінен діни нанымдардың қалыптасу тарихы, мифтік сананың ерекшелігі, сондай-ақ фетишизм, тотемизм, анимизм және магия сияқты бастапқы сенімдер мен егіншілік культтерінің мәні қарастырылады.

2. Дүниетаным және философияның қалыптасуы мен қызметі

   Дүниетанымның мәні мен құрылымы, оның тарихи түрлері және мифология, дін, натурфилософия, философия арасындағы байланыс қарастырылады. Адамның әлеммен қатынасы, түркі-қазақ мифологиясы, негізгі әлемдік діндер және философияның ғылыммен арақатынасы мен қызметтері түсіндіріледі.

3. Ежелгі үнді өркениетінің жауһарлары: «Махабхарата» және «Рамаяна» дастандарының тарихи-философиялық мазмұны

   Мақалада көне үнді әдебиетінің қос жауһары — «Махабхарата» мен «Рамаяна» эпостарының шығу тарихы, құрылымдық ерекшеліктері, сюжеттік желілері мен философиялық мазмұны баяндалады. Сонымен қатар дастандардың діни-этикалық қағидалары, әлемдік мәдениетке тигізген әсері және халықаралық ғылыми зерттелуі жан-жақты қарастырылады.

4. Жәркен Бөдеш поэзиясындағы ұлттық рух, атамекен және көркем шындық

   Жәркен Бөдеш поэзиясы ақын тағдыры мен халық тарихын, Шығыс Түркістаннан атажұртқа оралу жолын, туған жерге сағыныш пен ұлттық бірлік идеясын өзектестіре бейнелейді. Өлеңдері мен поэмаларында табиғат, фольклорлық-мифологиялық сарындар, тарихи тұлғалар және ұлттық дәстүр көркем ойдың негізіне айналады. Ақынның бейнелеу құралдары, ырғақ пен ұйқас ізденістері, поэмаларындағы лирикалық кейіпкер мен тарихи шындықтың сабақтастығы да қарастырылады.

5. Философия және оның тарихи типтері

   Философияның дүниетанымдық мәні мен қоғамдағы қызметі, мифологиялық және діни санадан философиялық ойлауға дейінгі тарихи түрлері қарастырылады. Үнді, Қытай, антикалық, ортағасырлық, қайта өрлеу және жаңа заман философиясының негізгі идеялары, сондай-ақ орыс және қазақ ойшылдарының көзқарастары баяндалады.

6. Философияның пәні, дүниетаным және негізгі бағыттары

   Философияның пайда болуы мен мақсаты, дүниетанымның құрылымы және оның түрлері, философияның ғылымдармен байланысы, болмыс пен ойлаудың арақатынасына қатысты онтологиялық және гносеологиялық бағыттар қарастырылады. Материал философиялық ілімдерге тән негізгі қағидалар мен олардың өкілдерін, сондай-ақ тақырыпқа қатысты ұғымдарды қамтиды.

7. Философия: дүниетаным, негізгі мәселелер мен бағыттар

   Философияның қалыптасуы мен дүниетанымдық мәні, миф пен діннен айырмашылығы, негізгі бөлімдері мен қызметтері қарастырылады. Материя мен сана, болмыстың бастамасы және дүниені тану мәселелеріне қатысты философиялық бағыттар, сондай-ақ диалектика мен метафизиканың түсіндірмелері жүйеленеді.

8. Дүниеге көзқарастың құрылымы, қалыптасу деңгейлері және тарихи типтері

   Мақалада дүниеге көзқарастың мәні мен мазмұны, оның жинақталған білім, сенімділік, құндылықтар, идеалдар, нанымдар мен тіршілік нормаларынан тұратын құрылымы жан-жақты қарастырылады. Сонымен қатар дүниетанымның сезімдік және ұғымдық деңгейлері, мифологиялық танымның ерекшеліктері мен рәміздік сипаты, күнделікті-эмпирикалық және ғылыми білімнің аражігі, даналық феномені, сондай-ақ дүниені теориялық және логикалық тұрғыда жүйелейтін философиялық көзқарастың ерекшеліктері сарапталады.

9. Қазақ мифологиясы, дүниетанымы және бейнелеу өнеріндегі мәдени сабақтастық

   Қазақ мифтері табиғат пен ғарыштың жаратылуын түсіндіретін көне танымдарды, мифологиялық кейіпкерлер мен ғұрыптық ұғымдарды сақтайды. Дәстүрлі түркі дүниетанымында Тәңір, адам мен әлем, туған жер және киелі кеңістік өзара сабақтасады. Қазақ эстетикасы фольклор мен көшпелі тұрмыстан нәр алып, сақ дәуіріндегі аң стилі қазіргі қолөнермен жалғасады. Қазақстан бейнелеу өнерінің тарихи кезеңдері, жанрлары, тақырыптары, суретшілері мен мәдени мекемелері де қарастырылады.

10. Дүниетаным эволюциясы және мифологияның тарихи-философиялық негіздері

    Мақалада дүниетаным ұғымының мәні, оның практикалық және теориялық деңгейлері, сондай-ақ философияға дейінгі бастапқы тарихи типтері ретіндегі мифология мен діннің орны қарастырылады. Мифологиялық сананың тұтастық сипаты, оның архаикалық, классикалық және постклассикалық даму сатылары нақты мифтік образдар мен сюжеттер арқылы ашылады. Сонымен бірге көрнекті ғалым А.Ф. Лосевтің «Миф диалектикасы» еңбегіндегі абсолюттік және салыстырмалы мифология концепциясы, соның ішінде персонализм ұстанымы кеңінен баяндалады.

11. Қазақтың сәндік-қолданбалы өнері және еңбекке баулу әдістемесі

    Қазақтың қолөнері, ою-өрнек түрлері мен табиғатқа қатысты дүниетанымы қарастырылады. Еңбекке баулу сабағын ұйымдастыру, халық шеберлерінің мұрасын таныту, текеметке ою құрастыру және жаңа оқыту технологиялары мен нұсқау карталарын пайдалану жолдары сипатталады.

12. Адамзат қоғамының рухани дамуындағы философияның рөлі

    Философия дүниені, адамды және олардың өзара байланысын тұтас пайымдап, білімді жүйелейді әрі құндылықтық бағдар қалыптастырады. Оның тарихи үлгілері мифологиялық және діни дүниетанымнан Ежелгі Шығыс пен антикалық философияға, орта ғасырларға, Қайта өрлеу мен Жаңа заманға дейін дамыды. Гуманистік, танымдық, аксиологиялық, әлеуметтік, тәрбиелік және әдіснамалық қызметтері арқылы философия жеке адамның рухани қалыптасуына, қоғамды түсінуге және ғылымның дамуына ықпал етеді.

13. Дүниетаным, ежелгі Қытай философиясы, адам және таным мәселелері, диалектика

    Мақалада дүниетанымның мифологиялық, діни және философиялық түрлері, ежелгі Қытай философиясының негізгі мектептері мен ұғымдары, философиядағы адам мәселесінің тарихи түсіндірмелері, гносеология мен эпистемологияның таным түрлері және ақиқат туралы ілімі, сондай-ақ диалектиканың қалыптасуы, метафизикадан айырмасы, заңдары мен категориялары қарастырылады.

14. Қазіргі қазақ менталитеті: рухани тұтастық, этномәдени архетиптер және төзімділік

    Қазақ менталитеті ұжымдық және жеке сананы, дүниені қабылдау мен құндылықтарды тұтас қамтитын рухани жүйе ретінде қарастырылады. Оның табиғатын түсіну үшін ұлт тарихын, мәдениетін, философиясын және өмір салтын байланыстыра зерттеу қажет. Абай мен Шәкәрім дүниетанымына сүйенген тұтастық пен гуманистік түсінік этномәдени архетиптерді сақтаудың маңызын ашады. Төзімділік осы архетиптердің өзегі әрі сыртқы дүниемен қатынас орнатудың дәстүрлі тәсілі ретінде сипатталады.

15. Қазығұрт өңірі топонимиясының этнолингвистикалық сипаты

    Қазығұрт өңіріндегі жер-су атаулары табиғи орта, тарихи кезеңдер, шаруашылық, наным-сенімдер мен этникалық дүниетанымның өзара ықпалынан қалыптасқан. Өңір топонимиясында жер бедері, өсімдіктер мен жануарлар, кен орындары, көшпелі және отырықшы тіршілік, халықтардың тарихи байланыстары, мифологиялық және діни таным қабаттары көрініс табады. Қазығұрт атауы қазақ мәдени кеңістігінде киелілікті білдіретін прецеденттік топоним ретінде қарастырылады.

16. Қазақстан табиғаты және көшпелі мәдениеттің қалыптасуы

    Қазақстанның ұланғайыр даласы мен табиғи жағдайлары көшпелі мал шаруашылығының, маусымдық қоныс аударудың және табиғатпен үйлесімге негізделген дүниетанымның қалыптасуына ықпал етті. Дала тіршілігі мал түрлері, жайылым айналымы, ауызша тарих, туыстық жүйе, қонақжайлық пен өнер арқылы сипатталады; Асан Қайғы мен Қорқыт туралы аңыздар осы дүниетанымның мәнін ашады.

17. Қазақтардың дәстүрлі діни нанымдары мен салт-саналары

    Қазақ даласындағы исламның таралуы мен оған дейінгі діни түсініктердің тұрмыс-салтта сақталуы қарастырылады. Аруаққа, табиғат иелеріне, отқа, аспан денелеріне және тотемдерге қатысты сенімдер, бақсылықтың қызметі мен өзгеруі, сондай-ақ тәңіршілдік пен зороастризм туралы тарихи-мифологиялық пайымдар баяндалады.

18. Философия және дүниетанымның тарихи қалыптасу жолдары

    Мақалада философияның танымдық мәні, қоршаған дүниені тұтас қарастыру ерекшелігі, адамның әлемдегі орны мен материалдық және идеалдық болмыс құрылымы қарастырылады. Сонымен қатар дүниетанымның қалыптасу сатылары, мифологиялық түсініктер, көшпелілердің ғарыштық танымы, діни көзқарастардың эволюциясы және антика мен орта ғасыр ойшылдарының философиялық мұрасы жан-жақты талданады.

19. Ежелгі грек өркениетінің діни жүйесі мен мифологиялық дәстүрлері

    Мақалада көне грек өркениетінің діни наным-сенімдері, оның Эгей және Крит-Микен мәдениеттерінен бастау алатын қалыптасу кезеңдері мен мифологиялық негіздері баяндалады. Олимп пантеонындағы бас құдайлар мен жергілікті культтердің атқарған қызметі, сондай-ақ антикалық ғибадатханалар сәулеті мен құлшылық ету рәсімдері жан-жақты қарастырылады.

20. Қазақ философиясының әдіснамалық мәселелері және мифологиялық уақыт

    Қазақ философиялық ойының ауызша мәдениеттен бастау алған қалыптасуы, тарихи кезеңдері мен зерттеу әдіснамасы қарастырылады. Ұлттық, аймақтық және әлемдік философияның сабақтастығы, қоғамдық ойдың дамуы, ағартушылық, әлеуметтік утопизм және күш қолданбау идеялары талданады. Мифологиялық уақыттың мәдениеттегі қызметі, уақытты игеру үлгілері, тотемдік түсініктер, архетиптер мен олардың қазақтың дәстүрлі дүниетанымындағы көріністері сипатталады.