Іздеу нәтижелері

174 нәтиже

1. Қазақ хандығының тұтастығын сақтаған үш ұлы бидің мемлекеттік және құқықтық қызметі

   Мақалада XVII-XVIII ғасырларда қазақ мемлекеттілігінің саяси тұтастығы мен тәуелсіздігін сақтауда шешуші рөл атқарған Төле би Әлібекұлы, Қаз дауысты Қазыбек би Келдібекұлы және Әйтеке би Байбекұлының қайраткерлік өмір жолы жан-жақты қарастырылады. Үш ұлы тұлғаның Тәуке хан тұсында мемлекеттік билік жүйесін реттеуге, «Жеті жарғы» заңдар жинағын қабылдауға қосқан үлесі, жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресті ұйымдастыруы және дербес сыртқы саясат жүргізудегі стратегиялық қадамдары талданады. Сондай-ақ әлеуметтік әділеттілік пен өнерді құрметтеуге негізделген құқықтық нормалар, әскери реформа жобалары мен тарихи шешендік өсиеттер сараланады.

2. Әз Тәуке ханның мемлекеттік қайраткерлігі және Қазақ хандығының алтын ғасыры

   Мақалада XVII ғасырдың соңы мен XVIII ғасырдың басында Қазақ хандығын билеген Әз Тәуке ханның саяси, құқықтық және әскери қайраткерлігі жан-жақты баяндалады. Оның ішкі билікті орталықтандыру, «Жеті жарғы» заңдар жинағын қабылдау, билер кеңесіне арқа сүйеу арқылы ел ішінде тыныштық орнату жолындағы еңбегі, жоңғар шапқыншылығына қарсы күресі мен көрші елдермен дипломатиялық қатынастары қарастырылады.

3. Қазақ хандығындағы билік дәстүрі, билер институты және құқықтық жүйе

   Қазақ хандығындағы хандық биліктің қалыптасуы мен мұрагерлік дәстүрі, батырлар мен билердің саяси орны, құрылтай мен билер кеңесінің өкілеттіктері қарастырылады. «Жеті жарғының» құқықтық қағидалары қазіргі Конституция және заңдармен салыстырылып, билер сотының кейбір қызметтерін заманауи құқықтық жүйеге енгізу жолдары ұсынылады.

4. XVII-XVIII ғасырлардағы Қазақ хандығы: әскери қарсылық, мемлекеттік басқару және билер институты

   Мақалада XVII ғасырдың екінші жартысы мен XVIII ғасырдың ортасындағы Қазақ хандығының тарихи кезеңі жан-жақты талданады. Жоңғар басқыншылығына қарсы жүргізілген күрестің маңызды кезеңдері, соның ішінде 1643-1644 жылдардағы Орбұлақ шайқасының әскери ерекшеліктері, 1723 жылғы нәубет пен 1726 жылғы Ордабасы құрылтайы қарастырылады. Сонымен қатар қазақ қоғамындағы батырлар шоғырының қалыптасуы, дала демократиясының өзегі болған билер институтының мемлекеттік басқару мен құқықтық жүйедегі айрықша рөлі және Төле бидің ұлт бірлігін сақтаудағы тарихи қызметі сараланады.

5. Қазақ хандығының мемлекеттік негіздері және жыраулық дәуір әдебиеті

   Мақалада XV–XVIII ғасырлардағы Қазақ хандығының саяси-әлеуметтік құрылымы, мемлекеттіліктің қалыптасу кезеңдері және төл жыраулық поэзияның өркендеу жолы қарастырылады. Сондай-ақ қазақ хандарының заң шығарушылық реформалары, Оңтүстік Қазақстан өңірінің экономикалық және әскери маңызы, сонымен бірге Сыпыра, Асан қайғы, Қазтуған және Шалкиіз бастаған көрнекті сөз зергерлерінің тарихи мұрасы жан-жақты талданады.

6. Қазақ мемлекеттілігіндегі құқықтық жүйе және қоғамдық құндылықтардың дамуы

   Мақалада Қазақ хандығының құқықтық жүйесі, көшпелілердің мемлекеттік құрылымы және қоғамдық адамгершілік қағидаттары баяндалады. Шыңғыс ханның «Яса» ережелерінен бастау алған далалық заңдар дәстүрі, әскердің әлеуметтік қызметі мен он жетінші ғасырдағы саяси дағдарысты еңсеру жолдары қарастырылады. Тәуке ханның мемлекетті орталықтандыру реформалары, «Жеті жарғы» заңдар жинағының қабылдануындағы билер мен батырлардың рөлі және адалдық пен елдікті сақтау құндылықтарының маңызы ашып көрсетіледі.

7. Қазақ хандығы және қазақ мемлекеттілігінің тарихи сабақтастығы

   Қазақ хандығының қалыптасуы қазақ халқының этникалық бірігуімен және ұлттық сипаттағы мемлекеттің құрылуымен сабақтас қарастырылады. Мәтінде хандыққа дейінгі мемлекеттік дәстүр, аумақ пен шекара, дипломатия, құқықтық жүйе, билеушілердің рөлі және Қазақ хандығының тәуелсіз Қазақстанның тарихи санасы мен ұлттық идеясына ықпалы баяндалады.

8. Төле би және қазақ қоғамындағы билер институты

   Мақалада Төле бидің ел бірлігін нығайтудағы қызметі және Қасым, Есім, Тәуке хандар тұсындағы билер институтының дамуы қарастырылады. Билер кеңесінің мемлекеттік міндеттері, билер сотының қағидалары мен ақсақалдар сотының жергілікті қоғамдағы рөлі сипатталып, бұл институттың қазақтың дәстүрлі құқықтық жүйесіндегі орны айқындалады.

9. Қазақ қоғамындағы билер институты: тарихи дамуы мен құрылымы

   Билер институтының Қазақ хандығы дәуірінен Ресей империясы мен Кеңес өкіметі кезеңіне дейінгі өзгерістері, оның билер кеңесі, билер соты және ақсақалдар сотынан тұратын жүйесі қарастырылады. Институттың заң шығару, басқару, сот және елшілік қызметтері, дәстүрлі құқықтық қағидалары, отарлық және кеңестік саясаттың ықпалы баяндалады.

10. Дәстүрлі қазақ қоғамындағы жүздік жүйенің дамуы мен аймақтық ерекшеліктері

    Мақалада қазақ жүздерінің қалыптасу тарихы, олардың табиғи-географиялық орналасуы мен дәстүрлі шаруашылық бағыттары жан-жақты қарастырылады. Ұлы, Орта және Кіші жүз тайпаларының әлеуметтік құрылымы, басқару жүйесі және көрші елдермен қарым-қатынасы талданып, сыртқы жауларға қарсы күрестегі жүздер бірлігінің тарихи рөлі көрсетіледі.

11. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік билік органдарының жүйесі және алқа билер институтының қалыптасуы

    Қазақстандағы мемлекеттік аппараттың ұғымы, құрылымы мен қызмет қағидаттары, билікті заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлу, мемлекеттік органдардың адам құқықтарын қорғаудағы рөлі қарастырылады. Парламенттің заң шығару тәртібі, Үкіметтің өкілеттіктері, сот және құқық қорғау органдары, жергілікті мемлекеттік басқару сипатталып, алқа билер институтының мақсаты, үлгілері және Қазақстанда қалыптасуы талданады.

12. Қазақ мемлекеттілігінің тұғыры болған ұлы билер тағылымы

    Мақалада Қазақ хандығы кезеңіндегі билер институтының мемлекеттік құрылымдағы рөлі, сондай-ақ халық ауыз әдебиеті мен жазба тарихи деректердің ерекшеліктері қарастырылады. Төле би Әлібекұлы, Әйтеке би Байбекұлы және Қаз дауысты Қазыбек би Келдібекұлының өмірбаяны, саяси және елшілік қызметі, Әз Тәукенің «Жеті жарғы» заңдар жинағын түзуге қосқан үлесі жан-жақты баяндалады. Сонымен қатар үш бидің ел тұтастығын сақтау жолындағы күресі, Ресей, Жоңғария және Цин империяларымен қарым-қатынаста ұстанған саяси бағыттары мен шешендік мұралары талданады.

13. Қазақ хандығының саяси-құқықтық және әлеуметтік құрылысы

    Қазақ хандығының XV ғасырдың ортасында құрылуы, даму кезеңдері, хан билігінің сипаты, әлеуметтік топтардың орны және көшпелі өмірге бейімделген мемлекеттік құрылымы қарастырылады. Хан, сұлтан, қожа, би, батыр, бай, шаруа, төлеңгіт, жатақ және құлдардың қоғамдағы қызметі мен өзара қатынастары, халық жиындары мен жасақ ұйымдастыру дәстүрлері сипатталады.

14. XV–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының саяси тарихы, заңнамалық негіздері және материалдық мәдениеті

    XV–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының қалыптасуы, саяси нығаюы, заңнамалық негіздері және материалдық мәдениеті. Қасым, Хақназар, Тәуекел және Тәуке хандардың тұсындағы аумақтық бірігу үдерісі, Сырдария өңіріндегі қалалар үшін күрес, халықаралық дипломатиялық қатынастар мен ойрат шапқыншылығына тойтарыс беру барысы қамтылған. «Қасымның қасқа жолы» мен «Жеті жарғы» ережелерінің мәні, билер сотының рөлі, дәстүрлі шаруашылық пен кәсіби қолөнердің өркендеу ерекшеліктері сипатталған.

15. Дәстүрлі қазақ мемлекеттілігіндегі билер институты: сот төрелігі, билік тепе-теңдігі және тарихи тағдыры

    Мақалада дәстүрлі қазақ мемлекеттілігіндегі билер институтының мемлекеттік басқару, сот билігі және қоғамдық тұрақтылықты сақтаудағы рөлі жан-жақты талданады. Көшпелі елдің ар-ожданды алға қойған әдет-ғұрып құқығы, билік тармақтарының өзара тепе-теңдігі, Төле, Қазыбек және Әйтеке сынды ұлы билердің мемлекеттік қайраткерлігі баяндалады. Сонымен қатар билер сотының кеңестік идеологияда бұрмалануы және 1868 жылғы патшалық реформаның дәстүрлі сот жүйесіне тигізген күйреткіш салдары қарастырылады.

16. Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасу, нығаю және күреске толы тарихи белестері

    Мақалада 1456 жылдан 1847 жылға дейінгі Қазақ хандығының бүкіл даму жолы, ішкі-сыртқы саясаты мен негізгі тарихи белестері сараланады. Керей мен Әз-Жәнібек хандардың мемлекет туын тігуінен бастап, Қасым ханның «Қасқа жолы», Есім ханның «Ескі жолы» және Әз-Тәуке ханның «Жеті жарғысы» сияқты заң жүйелерінің рөлі баяндалады. Сонымен қатар екі жүз жылдық ойрат-қазақ соғысындағы ірі шайқастар, Абылай ханның Цинь империясымен және көрші ұлыстармен қарым-қатынасы, Кенесары ханның ел егемендігін сақтау жолындағы күресі толық қамтылады.

17. Қазақ хандығындағы құқық жүйесі және Тәуке ханның билігі

    Қазақ хандығының қалыптасу жағдайлары, «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы» және «Жеті жарғының» құқықтық негіздері қарастырылады. Тәуке ханның билер кеңесін нығайтуы, хандықты орталықтандыруға бағытталған саясаты, сыртқы байланыстары, заңдардың әлеуметтік салдары мен қылмыстық нормалары, сондай-ақ отбасы-неке және мұрагерлік қатынастар сипатталады.

18. Қазақ хандығының құрылуы, нығаюы және басқару жүйесі

    XV ғасырдағы саяси және экономикалық өзгерістер қазақ тайпаларын біріктіріп, дербес мемлекет құруға алғышарт жасады. Керей мен Жәнібек сұлтандар бастаған көші-қон мен күрес нәтижесінде 1465–1466 жылдары Батыс Жетісуда Қазақ хандығы құрылды. Хандықтың ішкі және сыртқы саясаты, Сырдария қалалары үшін жүргізілген күрес, Есім хан тұсындағы ахуал және дәстүрлі басқару сатылары қарастырылады.

19. Қазақ даласындағы жыраулық дәстүр және тарихи тұлғалар мұрасы

    Мақалада XV–XIX ғасырлардағы қазақ рухани мәдениеті, жыраулық институттың мемлекеттік басқару мен қоғамдық ой-пікірдегі тарихи орны жан-жақты баяндалады. Түркі өркениетіне ортақ Қорқыт атаның өміршең мұрасы, күйлері мен оның өнер тарихындағы жалғастығы терең талданады. Сондай-ақ Асан қайғы, Сыпыра, Қазтуған, Доспамбет және Бұқар жырау толғаулары арқылы көшпелілердің мемлекетшілдік мұраттары, жауынгерлік рухы және билікке батыл шындықты айту дәстүрі қарастырылады.

20. XIII–XV ғасырлардағы Қазақстан мемлекеттері және этностық өзгерістер

    Моңғол жаулап алуы Қазақстанның саяси құрылымын, этностық құрамын және шаруашылығын өзгертті. Жошы ұлысы мен Алтын Ордадан Ақ Орда, Әбілхайыр хандығы және Ноғай Ордасы сияқты мемлекеттер қалыптасты; Моғолстан да аймақ тарихында маңызды орын алды. Ұлыстық басқару, әскери-әкімшілік жүйе, жер иелену мен салық түрлері дамып, жергілікті түркі тайпаларының өзара ықпалдастығы Қазақ хандығының құрылуына алғышарт жасады.