Іздеу нәтижелері

174 нәтиже

1. XV–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының қоғамы, шаруашылығы және мәдениеті

   XV–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының басқару жүйесі, әлеуметтік жіктелуі, жер меншігі және салықтары, көшпелі мал шаруашылығы мен өзге кәсіптері, саудасы, діні, өнері мен білімінің дамуы баяндалады. Қазақ халқының біртұтас мемлекетке бірігуі шаруашылық және мәдени ілгерілеуге ықпал етті.

2. Бұқар жыраудың мемлекеттік тұлғасы және Абылай дәуіріндегі ел бірлігі мұраты

   Мақалада Бұқар жыраудың Тәуке хан және Абылай хан заманындағы тарихи тұлғасы, билер қауымындағы беделі, ел бірлігін сақтау мен мемлекетті нығайту жолындағы күресі жан-жақты қарастырылады. Жыраудың хандарға айтқан өткір сөздері, тектік мәселеге көзқарасы, әскери ұйымдасу мен ынтымақты ту еткен парасатты мұрасы баяндалады.

3. Қазақ даласындағы ортағасырлық мемлекеттік бірлестіктер және ұлттың қалыптасу жолы

   Мақалада ХІ–XV ғасырлардағы Қазақстан аумағында өмір сүрген найман, керейіт, қыпшақ сияқты ерте мемлекеттік бірлестіктердің саяси құрылымы, әскери-әкімшілік басқару жүйесі және сауда байланыстары баяндалады. Шыңғыс хан дәуіріндегі саяси қайта құрулар мен далалық тайпалардың ығысуы, сондай-ақ Жошы мен Шағатай ұлыстарынан кейінгі кезеңдегі этноәлеуметтік процестер жан-жақты талданады. Орыс хан ұрпақтары Жәнібек пен Керей сұлтандардың 1459 жылғы көші-қоны, 1470 жылы Қазақ хандығының құрылуы және қазақ халқының дербес халық ретінде толық қалыптасу үдерісі сараланады.

4. XVI ғасырдағы Қазақ хандығының кемелденуі және Қасым ханның мемлекеттік мұрасы

   Мақалада XVI ғасырдың басында Қасым ханның билігі тұсындағы Қазақ хандығының саяси-экономикалық өрлеуі, мемлекеттік шекарасы мен халық санының өсуі қарастырылады. «Қасым ханның қасқа жолы» құқықтық ережелерінің тарихи маңызы, сондай-ақ Мауараннахр, Моғолстан және басқа да көрші мемлекеттермен дипломатиялық және әскери байланыстары жан-жақты талданады.

5. Қазақ хандығы билеушілерінің тарихи шежіресі мен мемлекеттік басқару сабақтастығы

   Қазақ хандығының негізі қаланған кезеңнен бастап барлық билеушілердің шежірелік сабақтастығы, билік құрған жылдары, шыққан тегі және тарихи рөлі жүйелі түрде баяндалады. Сонымен қатар Ұлы жүз, Орта жүз, Маңғыстау өңірі және Бөкей Ордасы хандары мен сұлтандарының тізбегі қамтылған.

6. Қазақ мемлекеттігінің қалыптасуы, құрылымы және сыртқы саясаты

   Қазақ халқының этногенезі, жүздердің қалыптасуы және XV–XVII ғасырлардағы хандық биліктің құрылымы қарастырылады. Сонымен қатар жоңғарлармен қақтығыстар, XVIII–XIX ғасырлардағы шаруашылық өзгерістері және тәуелсіз Қазақстанның сыртқы саясатының қалыптасуы баяндалады.

7. Тәуке хан тұсындағы Қазақ хандығының ішкі және сыртқы саясаты

   Мақалада Тәуке ханның Қазақ хандығын басқарған кезеңі, оның шығу тегі мен таққа отыруына қатысты тарихи деректер толық баяндалады. Сондай-ақ жоңғар шапқыншылығына қарсы жасалған әскери және сыртқы саяси шаралар, «Жеті жарғы» заңдар жинағы арқылы мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіруі, билер кеңесінің рөлі мен Түркістан қаласының көркейюі терең қарастырылған.

8. Шығыс Дешті Қыпшақтағы Ақ Орда мемлекетінің тарихы мен мемлекеттілік негіздері

   Мақалада Шығыс Дешті Қыпшақ даласында ХІІІ ғасырдан ХV ғасырдың басына дейін өмір сүрген Ақ Орда мемлекетінің тарихы, мемлекеттік-әкімшілік құрылымы, жер иелену жүйесі, саяси қайраткерлері мен шаруашылық ерекшеліктері жан-жақты қарастырылады. Сондай-ақ мемлекеттің сыртқы саясаты, Әмір Темір жорықтарының салдары және оның дербес қазақ мемлекеттілігінің негізін қалаудағы тарихи маңызы сипатталады.

9. Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс және Қазақ хандығының қайта жаңғыруы

   Мақалада ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы Ресей империясының отаршылдық реформаларына қарсы бағытталған Кенесары Қасымұлы бастаған жалпыұлттық көтеріліс жан-жақты баяндалады. Қозғалыстың алғышарттары, үш жүздің басын біріктіріп Қазақ хандығын қайта жаңғырту әрекеттері, салық және әскери басқару реформалары, көршілес хандықтармен және патша үкіметімен қарым-қатынастар, сондай-ақ көтерілістің жеңілу себептері мен тарихи маңызы толық қамтылған.

10. ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы әкімшілік-құқықтық реформалар

    Мақалада 1867-1868 жылдардағы реформалар мен одан кейінгі ережелер негізінде қазақ даласында енгізілген әкімшілік-аумақтық, сот және салықтық өзгерістер жан-жақты қарастырылады. Генерал-губернаторлықтар мен облыстық, уездік басқару құрылымы, жердің империя меншігіне өтуі, қоныстандыру шаралары, салық жүйесі және дәстүрлі билер сотының отарлық аппаратқа тәуелді етілуі толық баяндалады.

11. Қасым хан дәуіріндегі мемлекеттіліктің нығаюы және дала заңдарының үстемдігі

    Мақалада XVI—XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының саяси дамуы, шекарасы мен халықаралық қатынастарының кеңеюі, сондай-ақ Қасым ханның билікке келу барысы жан-жақты қарастырылады. Әз Жәнібек ұлы Қасымның көшпелілердің байырғы «Жарғы» құқығына негізделген «Қасқа жолы» ережелерінің мәні, шариғат үгітіне қарсы халықтық таңдау, орданы Ұлытауға көшіріп Алаша хан күмбезін көтеруі және оның қазасынан кейінгі мемлекеттік сабақтастық баяндалады.

12. Әбілхайыр хандығы: құрылуы, саяси тарихы және мемлекеттік құрылысы

    XV ғасырда Шығыс Дешті Қыпшақта қалыптасқан Әбілхайыр хандығының саяси жағдайы, аумағы мен тайпалық құрамы, билік үшін күрестері, Сырдария қалаларына және көрші аймақтарға жорықтары, Қазақ хандығының бөлініп шығуы мен мемлекеттің ыдырауы қарастырылады. Сондай-ақ «ұлыс» пен «ел» ұғымдары және хандықтың саяси-әкімшілік құрылысы сипатталады.

13. Қыпшақтық және моңғолдық билік дәстүрлері: Қазақ хандығының қалыптасуы

    Дешті Қыпшақтағы қыпшақтық билік мұрагерлігі мен Шыңғыс хан қалыптастырған моңғолдық тәртіптің XIII–XV ғасырлардағы арақатынасы қарастырылады. Қыпшақтану үдерісі, Алтын Орда мен Ақ Ордадағы саяси күрестер және Керей мен Жәнібек құрған Қазақ хандығы екі дәстүрдің өзара ықпалы мен өзгерісінің нәтижесі ретінде сипатталады.

14. Жошы ұлысы мен Алтын Орда: құрылуы, саяси жүйесі және қазақ мемлекеттілігіне ықпалы

    Шыңғыс хан ұлдарына бөлінген ұлыстардың аумағы мен Жошы ұлысының қалыптасуы, Алтын Орданың күшеюі мен ыдырауы, оның басқару жүйесі және қазақ халқы мен Қазақ хандығының қалыптасуымен байланысы қарастырылады. Даладағы саяси бірлестіктер, көпұлтты халық құрамы, әкімшілік құрылым мен билік үшін күрестер баяндалады.

15. Ұлт тарихындағы батырлық пен кемеңгер ел басқару дәстүрі

    Мақалада Қазақ елінің тарихында ерекше орын алған Қара Қыпшақ Қобыланды батырдың, Есім хан мен Абылай ханның мемлекеттілік пен шекараны қорғаудағы тарихи қызметтері, сондай-ақ Ұлы Отан соғысының қаһарманы Қанаш Камзиннің Днестр шайқасындағы ерлік жолы жан-жақты сарапталған.

16. Тәуке ханның Жеті жарғысы және қазақ даласының дәстүрлі құқық жүйесі

    Мақалада Тәуке хан тұсында қабылданған «Жеті жарғы» заңдар жинағының қалыптасу алғышарттары, мемлекеттік басқару мен меншік қатынастарын реттеудегі орны, жеті арнайы жарлықтың мәні, қылмыстық жазалау мен құн төлеу өлшемдері және осы көшпелі құқық ескерткішінің ғылыми жазбаларда сақталу тарихы толық баяндалады.

17. Қазақстанның кәсіби қос палаталы өкілді билігінің дамуы мен институционалдық негіздері

    Мақалада Қазақстан Парламентінің тарихи қалыптасу кезеңдері, Көне Түрік қағанатынан бастап бүгінгі күнге дейінгі өкілді билік дәстүрі жан-жақты талданады. Қос палаталы кәсіби заң шығарушы органның құрылымы, Мәжіліс пен Сенаттың заң жобаларын електен өткізу тетіктері, сондай-ақ билік тармақтарының өзара ынтымақтастығы мен тежемелік жүйесі қарастырылған. Сонымен қатар парламенттік дағдарыстардың әлемдік тәжірибесі мен елдегі өкілді биліктің құзыреттерін кеңейту үрдістері баяндалады.

18. Қазақ ордасының саяси құрылымы және дәстүрлі құқық жүйесі

    Қазақ ордасындағы хан, билер, сұлтандар мен батырлар билігінің арақатынасы, үш жүздің құрылымы және Тәуке ханның ел бірлігін нығайту саясаты қарастырылады. Қасым ханның қасқа жолы, Есім ханның ескі жолы мен Жеті жарғының қалыптасуы, құқықтық қайнар көздері және белгілі ережелері баяндалады.

19. Қазақстандағы мемлекеттіліктің қалыптасуы мен дамуы

    Қазақстан жеріндегі мемлекеттілік сақ, ғұн және түркі дәуірлерінен басталып, моңғол шапқыншылығынан кейінгі ұлыстық жүйе арқылы жалғасып, XV ғасырда Қазақ хандығының құрылуымен жаңа кезеңге өтті. Бұл үдерісте көшпелі шаруашылық, аумақ пен жайылымды басқару, әскери-саяси ұйым, құқықтық дәстүр және Дешті Қыпшақтағы билік үшін күрес маңызды рөл атқарды.

20. Төле би Әлібекұлының мемлекеттік қайраткерлігі және дала заңгерлігі дәстүрі

    Қазақ тарихындағы көрнекті тұлға, Ұлы жүздің бас биі Төле Әлібекұлының (1663–1756) өмір жолы мемлекеттік басқару және құқықтық қызметпен тікелей байланысты. Ол жас кезінен шығыс ғылымы мен заңгерлік дәстүрді меңгеріп, Тәуке ханның кеңесшісі әрі «Жеті жарғы» заңдар жинағын жасаушылардың бірі болды. Жоңғар шапқыншылығы кезінде ел бірлігін сақтауға ұйытқы болып, Ташкентте алты жыл бойы билік жүргізді, Ресеймен елшілік байланыс орнатып, К. Миллердің тоналған керуені мен Барақ сұлтанға қатысты күрделі дауларды әділ билікпен реттеді.