Іздеу нәтижелері

122 нәтиже

1. Қазақ даласындағы ортағасырлық мемлекеттік бірлестіктер және ұлттың қалыптасу жолы

   Мақалада ХІ–XV ғасырлардағы Қазақстан аумағында өмір сүрген найман, керейіт, қыпшақ сияқты ерте мемлекеттік бірлестіктердің саяси құрылымы, әскери-әкімшілік басқару жүйесі және сауда байланыстары баяндалады. Шыңғыс хан дәуіріндегі саяси қайта құрулар мен далалық тайпалардың ығысуы, сондай-ақ Жошы мен Шағатай ұлыстарынан кейінгі кезеңдегі этноәлеуметтік процестер жан-жақты талданады. Орыс хан ұрпақтары Жәнібек пен Керей сұлтандардың 1459 жылғы көші-қоны, 1470 жылы Қазақ хандығының құрылуы және қазақ халқының дербес халық ретінде толық қалыптасу үдерісі сараланады.

2. Қазақ халқының қалыптасуы және Қазақ хандығының құрылуы

   Қазақ халқының қалыптасуы этникалық, шаруашылық және саяси бірігу үдерістерімен, Қазақ хандығының құрылуымен сабақтас қарастырылады. XIV–XV ғасырлардағы Шағатай мемлекетінің бөлінуі, Моғолстан мен Өзбек ұлысының аумақтары, Әбілхайыр хан билігі, Керей мен Жәнібектің көші және «қазақ» атауының орнығуы баяндалады. Хандықтың құрылу мерзімі мен көші-қонның тарихи салмағына қатысты зерттеушілердің әртүрлі пайымдары қатар беріледі.

3. Моғолстан: құрылуы, саяси тарихы және Қазақ хандығының қалыптасуындағы орны

   XIV ғасырдың ортасында Шағатай ұлысының шығыс бөлігінде құрылған Моғолстанның аумағы, халқы, билік жүйесі мен саяси тартыстары қарастырылады. Әмір Темір жорықтары, хандықтың әлсіреуі және Керей мен Жәнібек бастаған қазақ тайпаларының Жетісуға қоныс аударуы мемлекеттің кейінгі тағдырымен сабақтастырылады.

4. Қазақ халқының этникалық және антропологиялық қалыптасу тарихы

   Мақалада қазақ ұлтының көне қола және темір дәуірлеріндегі андронов, сақ, үйсін тайпаларынан бастап, түркі дәуірі мен моңғол шапқыншылығы арқылы өткен күрделі этногенез үдерісі қарастырылады. Сондай-ақ Дешті Қыпшақ, Ақ Орда, Моғолстан мен Әбілқайыр хандығы құрамындағы тайпалардың орналасуы, жазба деректердегі өзбек және қазақ атауларының мәні, Жәнібек пен Керей тұсында Қазақ хандығының құрылуымен біртұтас халықтың орталықтануы жан-жақты баяндалған.

5. Қазақ хандығының құрылуы, дамуы және жоңғарларға қарсы күресі

   Қазақ хандығының XV ғасырдағы қалыптасуынан XVIII ғасырдағы Абылай хан билігіне дейінгі саяси тарихы баяндалады. Керей мен Жәнібек бастаған көшу, Қасым, Хақназар, Тәуекел, Есім және Тәуке хандардың билігі, хандықтың әлеуметтік құрылысы мен мәдениеті, жоңғар шапқыншылығы және Абылайдың сыртқы саясаты қамтылады. Кейбір хандардың билік еткен және қайтыс болған жылдары әртүрлі көрсетілген.

6. Моғолстанның этносаяси дамуы және Қазақ хандығының құрылу тарихы

   Мақалада XIV-XV ғасырларда Оңтүстік-Шығыс Қазақстан мен Қырғызстан жерінде өмір сүрген Моғолстан мемлекетінің саяси тарихы, этникалық құрамы және оның қазақ халқы мен Қазақ хандығының қалыптасуындағы тарихи рөлі жан-жақты қарастырылады. Шағатай ұлысынан бөлініп шыққан хандықтың ішкі билік жүйесі, дулат шонжарларының ықпалы, Әмір Темір жорықтарына қарсы күрес баяндалады. Сондай-ақ Әбілхайыр хандығындағы саяси тұрақсыздық пен ойрат шапқыншылығы жағдайында Керей мен Жәнібек сұлтандардың Моғолстанға қоныс аудару себептері және Есен-бұға ханның қолдауымен 1465-1466 жылдары Қозыбасыда Қазақ мемлекеттілігінің негізі қалану барысы баяндалған.

7. Қазақ қоғамының этноқұрылымы және саяси-әлеуметтік қатынастары

   Мақала қазақ қоғамының ру-тайпалық құрылымын, жеке адамнан халыққа дейінгі сатылардың мәнін және олардың этникалық даралықты білдірмейтінін қарастырады. Онда Қазақ хандығының қалыптасуы, жүздердің тарихи негіздері, көшпелі өмір салтындағы ұжымдық бірлік, дәстүрлі саяси билік пен «би» ұғымының тарихи сипаты, сондай-ақ этностық тұтастықтың қалыптасу тетіктері талданады.

8. Ежелгі және ортағасырлардағы Қазақстан: қоғам, мәдениет және этносаяси өзгерістер

   Қазақстан аумағындағы адамзат тарихының тас және қола дәуірлерінен бастап түркі қағанаттары мен Қарлұқ қағанатына дейінгі дамуы қарастырылады. Қоныстану, шаруашылық, металлургия, мәдениет пен діни нанымдар, мемлекеттердің қалыптасуы, тайпалардың өзара ықпалы және Ұлы Жібек жолының рөлі сипатталады. Сондай-ақ этникалық өзгерістердің қазақ халқы мен Қазақ хандығының қалыптасуына сабақтастығы баяндалады.

9. Ұлытау төріндегі Жошы хан кесенесі және Алтын Орда тарихының тағылымы

   Мақалада Алтын Орда мен Жошы ұлысының қазақ мемлекеттілігі тарихындағы маңызы, Шыңғыс хан империясының ұлыстық жүйеге бөлінуі және Талас құрылтайының шешімдері қарастырылады. Сондай-ақ Ұлытау өңірінде орналасқан Жошы хан кесенесінің сәулеттік ерекшеліктері, оған қатысты тарихи жазбалар, кеңестік пен отандық тарихнамадағы зерттеулер және көшпелілер өркениетінің дағдарысы жан-жақты баяндалады.

10. Қыпшақтық және моңғолдық билік дәстүрлері: Қазақ хандығының қалыптасуы

    Дешті Қыпшақтағы қыпшақтық билік мұрагерлігі мен Шыңғыс хан қалыптастырған моңғолдық тәртіптің XIII–XV ғасырлардағы арақатынасы қарастырылады. Қыпшақтану үдерісі, Алтын Орда мен Ақ Ордадағы саяси күрестер және Керей мен Жәнібек құрған Қазақ хандығы екі дәстүрдің өзара ықпалы мен өзгерісінің нәтижесі ретінде сипатталады.

11. Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуы мен тарихи дамуы

    Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуы ежелгі дәуірден бастау алатын этникалық және саяси үдерістермен байланысты. Мақала Қазақ хандығының құрылуы мен «қазақ» атауының төркінін, Ресей империясының отарлық саясатын, кеңестік биліктің орнығуы мен Қазақ АКСР-інің құрылуын, сондай-ақ 1990–1999 жылдардағы тәуелсіз Қазақстанның мемлекеттік-құқықтық өзгерістерін баяндайды.

12. Моғолстанның құрылуы, саяси тарихы және ыдырауы

    XIV ғасырдың ортасында Шағатай ұлысының шығыс бөлігінде құрылған Моғолстанның аумағы, халқы мен басқару жүйесі, Тоғылық-Темір және кейінгі хандардың саясаты, Әмір Темір мен Темір әулетінің жорықтары, ішкі алауыздық пен сыртқы қысым салдарынан әлсіреп, ыдырауы қарастырылады. Моғолстан тарихының Жетісу мен Тянь-Шань халықтарының саяси және этникалық қалыптасуына, сондай-ақ Қазақ хандығының құрылуына қатысы баяндалады.

13. Тарихи сана, мәдени сабақтастық және қазақ мемлекеттілігінің қалыптасу жолы

    Тарихи сана әлеуметтік жады мен мәдени сабақтастықтың өзегі ретінде қоғамдық бірегейлікті қалыптастырады. Қазақ мемлекеттілігінің даму жолы XV ғасырда Қазақ хандығының құрылуынан бастап, Қасым хан дәуіріндегі шекараның кеңеюін, жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық күресті, Ресей империясының отарлау саясатын, Алаш қозғалысын және 1991 жылғы Тәуелсіздіктің жариялануы мен Алматы саммитінің шешімдерін қамтиды.

14. XIV–XVI ғасырлардағы Моғолстан мемлекеті: тарихы, саяси құрылымы және Қазақ хандығының құрылуындағы маңызы

    Бұл тарихи зерттеу мақаласында XIV ғасырдың ортасында Шағатай ұлысының ыдырауынан кейін құрылған Моғолстан мемлекетінің тарихы, жер аумағы, этностық құрамы және ішкі-сыртқы саясаты жан-жақты талданады. Дулат тайпасы шонжарлары мен әмір Поладшының Тоғылық-Темірді таққа отырғызуынан бастап, мемлекеттің исламдануы, Ілияс-Қожаның билігі мен атақты Батпақ шайқасы баяндалады. Сондай-ақ Әмір Темірдің Моғолстанға жасаған жойқын жорықтары, хандықтың бірте-бірте әлсіреу кезеңдері, Есенбұға хан тұсындағы оқиғалар және Керей мен Жәнібек бастаған қазақ тайпаларының Моғолстан жеріне қоныс аударып, дербес Қазақ хандығын құру үдерісі кеңінен қарастырылады.

15. Қазақ хандығы кезеңіндегі мемлекеттік құрылым мен жыраулық поэзия дәстүрі

    Мақалада Қазақ хандығының саяси-әлеуметтік қалыптасуы, заңнамалық реформалары мен жоңғар шапқыншылығы кезеңіндегі мемлекеттілік күресі баяндалады. Сонымен қатар түркілік бастаулардан өрбитін хандық дәуірдегі жыраулар поэзиясының қоғамдық-саяси мәртебесі, тарихи даму кезеңдері, ғылыми тұрғыдан жинақталып зерттелу барысы және көркемдік-идеялық табиғаты жан-жақты талданады.

16. Қазақстандағы мемлекеттіліктің қалыптасуы мен дамуы

    Қазақстан жеріндегі мемлекеттілік сақ, ғұн және түркі дәуірлерінен басталып, моңғол шапқыншылығынан кейінгі ұлыстық жүйе арқылы жалғасып, XV ғасырда Қазақ хандығының құрылуымен жаңа кезеңге өтті. Бұл үдерісте көшпелі шаруашылық, аумақ пен жайылымды басқару, әскери-саяси ұйым, құқықтық дәстүр және Дешті Қыпшақтағы билік үшін күрес маңызды рөл атқарды.

17. Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасу тарихы және аграрлық-мәдени үдерістер

    Мақалада ежелгі сақ, үйсін, қаңлы, ғұн дәуірлерінен бастау алып, ортағасырлық түркі қағанаттары мен Алтын Орда, Ақ Орда арқылы Қазақ хандығына дейін жеткен мемлекеттілік пен билік жүйесінің эволюциясы жан-жақты қарастырылады. Сонымен қатар ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы Столыпин аграрлық реформасының ауыр демографиялық салдары және сол кезеңдегі ұлт зиялыларының оқу-ағарту, әдебиет пен мәдениет саласындағы тарихи қызметі жүйелі түрде баяндалады.

18. Қазақ ұлттық медицина университетінің қалыптасу шежіресі және Санжар Асфендияровтың тарихи мұрасы

    Мақалада Қазақ ұлттық медицина университетінің 1930 жылғы алғашқы мемлекеттік шешімдерден басталған құрылу тарихы, тұңғыш факультеттердің ашылуы және 1939 жылғы институт Жарғысының мақсаттары жан-жақты баяндалады. Сонымен қатар оқу орнының алғашқы ректоры, көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Санжар Асфендияровтың өмір жолы, ғылыми зерттеулері, қоғамдық пәндер кафедрасының қалыптасу барысы және жоғары оқу орнының 75 жыл ішіндегі кадрлық әрі ғылыми-тәжірибелік жетістіктері қамтылған.

19. Қазақ халқының қалыптасуы, «қазақ» этнонимі және Қазақ хандығының құрылуы

    Қазақ халқының этникалық қалыптасуы арийлер мен турлардан, сақ-сармат және ғұн-түркі кезеңдерінен қыпшақ дәуірі мен моңғол шапқыншылығына дейінгі ұзақ үдеріс ретінде қарастырылады. Мәтінде «қазақ» атауының шығу жайы, үш жүздің аймақтық және шаруашылық негіздері, сондай-ақ Керей мен Жәнібек бастаған Қазақ хандығының құрылуы мен күшеюіне ықпал еткен саяси, этникалық және экономикалық жағдайлар баяндалады.

20. Қазақ хандығының құрылуы, дамуы және қазақ халқының қалыптасуы

    Қазақ хандығының XV–XVIII ғасырлардағы қалыптасуы мен нығаюы, хандар билігі тұсындағы саяси оқиғалар, қазақ халқының этникалық құрамы, жүздері мен этнонимінің шығуына қатысты болжамдар қарастырылады. Сондай-ақ хандықтың басқару жүйесі, құқықтық дәстүрлері және әлеуметтік құрылымы сипатталады.