Іздеу нәтижелері

13 нәтиже

1. Қазақ даласындағы ортағасырлық мемлекеттік бірлестіктер және ұлттың қалыптасу жолы

   Мақалада ХІ–XV ғасырлардағы Қазақстан аумағында өмір сүрген найман, керейіт, қыпшақ сияқты ерте мемлекеттік бірлестіктердің саяси құрылымы, әскери-әкімшілік басқару жүйесі және сауда байланыстары баяндалады. Шыңғыс хан дәуіріндегі саяси қайта құрулар мен далалық тайпалардың ығысуы, сондай-ақ Жошы мен Шағатай ұлыстарынан кейінгі кезеңдегі этноәлеуметтік процестер жан-жақты талданады. Орыс хан ұрпақтары Жәнібек пен Керей сұлтандардың 1459 жылғы көші-қоны, 1470 жылы Қазақ хандығының құрылуы және қазақ халқының дербес халық ретінде толық қалыптасу үдерісі сараланады.

2. Қазақстандағы тәуелсіздік идеясының қалыптасуы және азаттық күресі

   Қазақстандағы егемендік идеясының тарихи тамыры Түрік қағанаты мен Қыпшақ дәуірінен басталып, Қазақ хандығының құрылуы, жоңғар шапқыншылығына қарсы күрес, Ресей бодандығы кезеңі және қазақ зиялыларының ағартушылық-саяси қызметі арқылы жалғасады. Мәтінде отарлық саясаттың салдары, 1931–1933 жылдардағы ашаршылық және 1990–1991 жылдардағы егемендікке бастар шешімдер де қарастырылады.

3. Қасым ханның қасқа жолы және Қазақ хандығының нығаюы

   Қасым хан дәуірінде қазақтың әдет-ғұрыптық құқық нормалары жүйеленіп, «Қасқа жол» аталған заңдар жинағы қалыптасты. Оның бес саласы мүлік, қылмыс, әскери іс, елшілік және қоғамдық рәсімдерді қамтыды. Заң кейін Есім хан тұсында жаңартылып, Тәуке хан билігі кезінде «Жеті жарғыға» ұласты. Қасым хан кезеңінде хандықтың аумағы, халқы, саяси ықпалы және сыртқы байланыстары кеңейгенімен, билік жылдары мен қайтыс болған күні жөніндегі деректер өзара сәйкес келмейді.

4. Қазақстан аумағындағы мемлекеттіліктің сабақтастығы және Қазақ хандығының қалыптасуы

   Қазақстан аумағындағы мемлекеттілік сақ дәуірінен басталып, ғұн, түрік, оғыз, қарлұқ, кимек, қарахан, қыпшақ және кейінгі мемлекеттер арқылы жалғасты. Көшпелі мал шаруашылығы, әскери-әкімшілік басқару, мұрагерлік билік пен этноаумақтық байланыстар осы сабақтастықтың негізгі сипаттары болды. Қазақ халқының қалыптасуы мен әртүрлі хандықтар құрамындағы ортақ этностық негізі 1465 жылы Қазақ хандығының құрылуына алғышарт жасады; Қасым, Хақназар, Тәуекел, Есім және Тәуке хандар тұсында хандықтың аумағы, бірлігі мен саяси ықпалы нығайды.

5. Қыпшақ бірлестігі мен Қарахан мемлекеті

   Қыпшақтардың қоныстануы, этникалық құрамы, шаруашылығы, қоғамдық құрылысы және Хорезммен қатынастары, сондай-ақ Қарахан мемлекетінің қалыптасуы, шаруашылығы, жер иелену жүйесі мен саяси басқаруы қарастырылады. Екі бірлестіктің Қазақстандағы этникалық-саяси үдерістерге және қазақ халқының қалыптасуына қосқан үлесі көрсетіледі.

6. Қазақ хандығының құрылуы, Сырдария қалалары үшін күресі және Қасым хан тұсындағы күшеюі

   Қазақ хандығы XIV–XVI ғасырлардағы әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістер нәтижесінде қалыптасты. Керей мен Жәнібек бастаған көші-қон, Әбілхайыр хандығының ыдырауы және Сырдария бойындағы қалалар үшін күрес хандықтың аумағы мен беделін кеңейтті. XVI ғасырдың алғашқы ширегінде Қасым хан тұсында орталық билік нығайып, аумақ Жетісу мен Сырдариядан Жайыққа дейін ұлғайды; хандық көрші мемлекеттермен дипломатиялық және сауда байланыстарын дамытты. Мәтіндегі жекелеген жылдар мен билік мерзімдері бір-біріне сәйкес келе бермейді.

7. Жошы ұлысының саяси дамуы мен көшпелі шаруашылық ерекшеліктері

   Мақалада Жошы ұлысы негізінде құрылған Алтын Орданың саяси тарихы, мемлекеттік аумағының кеңеюі, дипломатиялық қатынастары және тарихнамалық зерттелу деңгейі қарастырылады. Сонымен бірге көшпелі моңғолдардың жаулап алынған өңірлердегі шаруашылық жағдайға бейімделу ерекшеліктері, натуралды шаруашылықтың басымдығы, жер иелену қатынастары мен қалалық өмір сүру салтының қалыптасу үдерісі баяндалады.

8. Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығының этносаяси шекаралары мен күш-қуатының артуы

   Мақалада XVI ғасырдың басындағы Қасым хан билігі кезеңіндегі Қазақ хандығының саяси, құқықтық және аумақтық нығаю үдерісі қарастырылады. Мемлекет шекарасының Жайықтан Жетісуға дейін ұлғаюы, Мәскеу кінәздігімен және өзге елдермен дипломатиялық қатынастардың орнауы, Мұхаммед Шайбани басқыншылығына қарсы күрес және «Қасқа жол» заңдарының маңызы толық баяндалады.

9. XVI–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының саяси дамуы, заң жүйесі және көрші елдермен қарым-қатынасы

   Мақалада XVI–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының саяси, экономикалық және әлеуметтік даму жолы баяндалады. Қасым, Ақназар, Шығай, Тәуекел және Есім хандардың мемлекет аумағын кеңейту, Сырдария бойындағы қалаларға билік жүргізу және ішкі бірлікті нығайту бағытындағы саясаты жан-жақты талданады. Сонымен қатар «Қасым ханның қасқа жолы» мен «Есім хан салған ескі жол» атты далалық құқық жүйелерінің ерекшеліктері, сондай-ақ солтүстіктегі көрші Сібір хандығымен жүргізілген сауда-саяси байланыстар мен оның Ресей құрамына қосылу барысы қамтылған.

10. Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы

    Қазақ хандығы XV ғасырдағы саяси және этникалық өзгерістер нәтижесінде Керей мен Жәнібек бастаған көшпенділердің Әбілхайыр хандығынан Жетісуға көшуі арқылы қалыптасты. Қасым хан тұсында кеңейіп, күшейген мемлекет кейінгі билік таластары мен соғыстардан әлсіреді. Хақназар хан ішкі бірлікті қалпына келтіріп, Ноғай Ордасы, Бұхар, Моғолстан және көрші күштермен жүргізген саясаты арқылы хандықтың ықпалын арттырды.

11. Моңғол шапқыншылығынан кейінгі мемлекеттер

    Моңғол империясының ыдырауы аясында Алтын Орда, Ақ Орда, Моғолстан, Әбілқайыр хандығы және Ноғай Ордасының қалыптасуы, аумағы, билігі, шаруашылығы мен саяси тағдыры қарастырылады. Олардың өзара күресі, көрші елдермен байланысы және Қазақстан жеріндегі кейінгі саяси өзгерістерге ықпалы сипатталады.

12. Батыс Қазақстанның ортағасырлық қалалары және Сарайшықтың тарихи орны

    Батыс Қазақстан қалаларының оғыздар мен қыпшақтар дәуірінен басталған тарихы, Алтын Орда тұсындағы саяси, қолөнерлік және саудадағы өрлеуі, Ұлы Жібек жолындағы орны және Қазақ хандығының алғашқы кезеңіндегі Сарайшықтың маңызы қарастырылады. Археологиялық олжалар қала өндірісінің сипатын көрсетеді, ал жазба деректер оның хан ордасы, діни-мәдени орталық және маңызды сауда торабы болғанын сипаттайды.

13. Қазақ хандығының құрылуының саяси, этникалық және экономикалық алғышарттары

    XV ғасырдағы саяси бытыраңқылық, хандық билікті мұралау дәстүрлерінің тартысы және қазақ тайпаларының ортақ тілі, шаруашылығы мен тұрмыс-салты Қазақ хандығының құрылуына негіз болды. Керей мен Жәнібектің Моғолстанға көшуі, хандықтың 1465–1466 жылдары қалыптасуы, аумағының кеңеюі және Сырдария қалалары үшін күресі қарастырылады. Көшпелі және отырықшы шаруашылық, қалалар мен сауда байланыстары да мемлекеттің қалыптасуына ықпал еткен жағдайлар ретінде сипатталады.