Іздеу нәтижелері

100 нәтиже

1. Алғашқы қауымдық наным-сенімдердің эволюциясы мен сипаты

   Мақалада алғашқы адамдардың табиғат күштері алдындағы дәрменсіздігінен діни нанымдардың қалыптасу тарихы, мифтік сананың ерекшелігі, сондай-ақ фетишизм, тотемизм, анимизм және магия сияқты бастапқы сенімдер мен егіншілік культтерінің мәні қарастырылады.

2. Адамзат тарихындағы діни наным-сенімдердің жіктелуі және бастапқы культтердің ерекшеліктері

   Мақалада адамзат тарихындағы қарапайым наным-сенімдер мен күрделі діни жүйелердің жіктелуі жан-жақты баяндалады. Фетишизм, анимизм, тотемизм, магия және шаманизмнің пайда болу алғышарттары, даму ерекшеліктері мен қоғамдағы қызметі қарастырылады. Түркілік бақсылық дәстүрінің мазмұны ашылып, қарапайым нанымдар мен толыққанды діни жүйелердің аражігін ажырататын негізгі жеті өлшем сараланады.

3. Көне түркілердің дүниетанымы мен діни наным-сенімдерінің эволюциясы

   Көне түркілердің Тәңірге, Жер-Суға, Ұмайға және ата-баба аруағына қатысты түсініктері, олардың жазба және археологиялық мұралардағы көрінісі, сондай-ақ буддизм, манихейлік, христиандық пен исламның таралуы қарастырылады. Діни өзгерістердің саяси, сауда-экономикалық және мәдени байланыстармен сабақтастығы, ислам дәстүрлерінің жергілікті нанымдармен астасуы және түркі өркениетінің жазба мұрасы талданады.

4. Қоғамдағы діни сана мен дін социологиясының теориялық-тәжірибелік негіздері

   Дін – қоғамдық сананың, адамгершілік тәрбиенің және рухани кемелденудің іргелі негізі. Дін социологиясы діни ұйымдар мен жамағаттардың әлеуметтік байланыстарын, саяси және отбасылық құбылыстарға ықпалын эмпирикалық әдістермен зерттейді. Зайырлылық пен жаһандану дәуіріндегі діни үдерістер, соның ішінде исламның рухани-әлеуметтік сипаты мен арнайы ғылыми зерттеулердің қажеттілігі зор маңызға ие.

5. Шоқан Уәлихановтың әлеуметтік-философиялық ой-толғамдары мен ағартушылық мұрасы

   Мақалада Шоқан Уәлихановтың қазақ қоғамының даму заңдылықтары, сот реформасының ерекшеліктері, әлеуметтік құрылым, халық шығармашылығының танымдық сипаты және діни наным-сенімдер туралы іргелі көзқарастары қарастырылады. Ғалымның көшпелі мәдениетті кемсітушілікке қарсы уәждері, прогресті материалдық әл-ауқатпен байланыстыруы және діни фанатизмді сынға алған реформалық ұсыныстары баяндалады.

6. Халықтық наным-сенімдердің этнолингвистикалық сипаты

   Қазақ тіліндегі діни және халықтық наным-сенімдерді білдіретін сөздер мен тұрақты тіркестер этнолингвистикалық тұрғыдан қарастырылады. Тілдің мәдени жад ретіндегі қызметі, культтік фразеологизмдердің мағыналық топтары, аң-құс тотемдері, төрт түлікке қатысты тіркестер, дәстүрлі нанымдардың исламмен сабақтасуы және жеті санының киелі мәні талданады.

7. Қазақстан аумағындағы әлемдік діндердің таралуы

   Қазақстан аумағында исламға дейін Тәңірге, Жер-Суға, Ұмайға, аруақтарға және отқа табыну, сондай-ақ шамандық дәстүрлер қалыптасты. Ұлы Жібек жолы арқылы буддизм, христиандық, манихейлік пен зороастризм тарады; орта ғасырларда ислам біртіндеп орнығып, өзге діни дәстүрлермен сабақтасты. Мәтінде исламның таралу кезеңдері, археологиялық және жазба деректер, сопылықтың ықпалы, сондай-ақ қазіргі Қазақстандағы діни еркіндік пен конфессияаралық келісімнің маңызы қарастырылады.

8. Қазақ халқының дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарының аймақтық ерекшеліктері

   Сарыарқа мен Оңтүстік Қазақстандағы қазақтардың неке, отбасы, жерлеу, еске алу және наным-сенімге қатысты салттары қарастырылады. Аймақтық ғұрыптардың табиғи ортаға, шаруашылыққа, этникалық байланыстарға және исламға дейінгі сенімдер мен исламдық дәстүрлердің сабақтастығына қарай қалыптасуы сипатталады.

9. Ресей империясының Қазақстандағы миссионерлік саясаты (XVIII ғасырдың ортасы – XIX ғасырдың соңы)

   Мақалада қазақ даласындағы ислам мен байырғы нанымдардың қатар дамуы, Ресей империясының мұсылман дінбасыларын бастапқыда өз саясатына пайдаланып, кейін христиандандыру мен орыстандыруға көшуі қарастырылады. Мешіттерді, молдаларды, мектептерді, қоныс аударушыларды және діни басылымдарды миссионерлік мақсатқа жұмсау тәсілдері мен олардың шектеулі нәтижелері сипатталады. Қазақ қоғамының діни дәстүрі мен ұлттық рухының төзімділігі, сондай-ақ империялық ағарту саясатының күтпеген салдары талданады.

10. Қазақтың дәстүрлі өнеріндегі діни наным-сенімдер

    Қазақтың дәстүрлі өнері халықтың дүниетанымын, табиғатпен байланысын және діни наным-сенімдерін бейнелейтін рухани әрі материалдық мұра ретінде қарастырылады. Қолөнер, ою-өрнек, сәулет, салт-дәстүр және қазіргі бейнелеу өнеріндегі рәміздердің тәрбиелік, эстетикалық және танымдық мәні ашылып, ұлттық мұраны зерттеу мен оны жас ұрпаққа жеткізудің маңызы негізделеді.

11. Қазақ хандарының діни саясаты

    Қазақ хандығының діни саясаты исламды мемлекеттік және рухани тірек ретінде нығайтуға, сонымен бірге көшпелі ортадағы ұлттық наным-сенімдер мен дәстүрлерді сақтауға бағытталды. Жәнібек ханның ел бірлігін қалыптастырудағы исламды қолдауы, Қасым ханның сопылық пен жергілікті дәстүрлерді ұштастыруы, Тәуке ханның заң мен Түркістан арқылы ислам ықпалын күшейтуі және Жәңгір ханның діни әрі ғылыми білім беруді дамытуы қарастырылады.

12. Қытай әдебиетіндегі ұлттық наным-сенімдер және олардың қазақ дүниетанымымен сабақтастығы

    Қытайдың ұлттық наным-сенімдері қоғамдағы мінез-құлыққа, тұрмысқа, мифология мен әдебиетке қалай ықпал еткені қарастырылады. Әлемнің жаратылуы, табиғат құбылыстарын түсіндіру, рухтарға табыну, рәміздер мен сандардың мағынасы және қытай мен қазақ халықтарының салт-дәстүрлері салыстырылады. Мифтердің тарихи ортаға бейімделіп өзгеруі, сондай-ақ күн, от, аю, қасқыр және ата-баба рухтарына қатысты түсініктер талданады.

13. Қазақ даласындағы ислам дінінің таралу тарихы мен рухани-әлеуметтік негіздері

    Мақалада ислам дінінің шығу тегі, оның түрлі мәдени-діни жүйелерден алған элементтері және қазақ жеріне таралуының көпғасырлық тарихы сарапталады. VI ғасырдағы Түрік қағанаты тұсындағы буддизм, зороастризм, манихейлік пен несториандық христиан дінінің орны баяндалып, 751 жылғы Талас шайқасынан кейінгі саяси-экономикалық өзгерістер қарастырылады. Қарахан мемлекеті, Алтын Орда билеушілері, Әмір Темір және Қоқан хандығы кезеңдеріндегі діни саясат, көшпелілер тұрмысындағы тәңірлік-шамандық дәстүрлер мен қос дінділіктің сақталу себептері жан-жақты талданады.

14. Дін мен мәдениеттің өзара байланысы

    Дін мен мәдениеттің байланысы, діннің пайда болуы мен тарихи өзгерістері, оның әлеуметтік институт ретіндегі белгілері мен қызметтері және өнерге, әдебиетке, моральға, саясатқа ықпалы қарастырылады. Әлемдік діндердің қасиетті кітаптары мен мәдени мұрадағы орны, сондай-ақ діни өмірдің ізгілікке жетелейтін және қақтығысқа себеп болуы мүмкін қайшылықты қырлары баяндалады.

15. Мәдениет семиотикасы және таңбалық жүйелердің мән-мағынасы

    Семиотика таңбалық белгілер жүйесінің құрылымын, пайда болу тарихын және синтактика, семантика мен прагматика деңгейлерін зерделейді. Э. Кассирер, Ю. Лотман және Ч. Морристің концепциялары мәдениетті таңбалық жүйе ретінде пайымдап, рәміздер мен семиосфераның мәнін түсіндіреді. Сонымен қатар жазу мәдениетінің қалыптасу тарихы, О. Сүлейменовтің тілдік ізденістері және ұлттық дәстүрдегі нанға байланысты аксиологиялық ұстанымдар сараланады.

16. Діннің этносаралық татулық пен бейбітшілікті нығайтудағы рөлі

    Дін адамзат тарихында дүниетанымға, қоғамдық тәртіпке, мәдениетке және саяси құрылымдарға ықпал етіп келеді. Ол адамдарды біріктіріп, ізгілік пен ынтымақты нығайта алады, бірақ діни ұстанымдар саяси мақсатқа пайдаланылғанда қақтығыс пен төзімсіздікке де түрткі болуы мүмкін. Қазақстандағы діни алуантүрлілік, ар-ождан бостандығын реттейтін конституциялық қағидалар, діни ұйымдардың қоғамдық орны, конфессияаралық диалог пен Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлері съездерінің рөлі қарастырылады.

17. Қазақ әдеби тілі мен Қазақстандағы көне діни дүниетаным

    Қазақ әдеби тілінің тарихи сипаты, ұлттық жазба тілдің қалыптасуы, стильдік жүйесі және терминологиясының даму жолдары қарастырылады. Сонымен бірге көне Қазақстандағы Тәңірге, Жер-Суға, Үмайға табыну, шамандық, буддизм, манихейлік, христиандық және зәрдүстілік туралы түсініктер мен олардың археологиялық, мәдени көріністері баяндалады.

18. Діндер тарихы мен негізгі ілімдері

    Діннің қоғамдық, дүниетанымдық және психологиялық қырлары, діни сана мен бірлестіктердің түрлері, алғашқы наным-сенімдер және ежелгі әрі әлемдік діндердің шығуы, мифологиясы, қағидалары мен ғұрыптары қарастырылады. Египет, Қосөзен, Грекия мен Рим діндері, зороастризм, буддизм, даосизм, конфуцийшілдік, синтоизм, христиандық, иудаизм және католицизм туралы мәліметтер берілген.

19. Ежелгі Қазақстан аумағындағы үйсіндер мен қаңлылардың мемлекеттілігі және тұрмысы

    Б.з.б. ІІ – б.з. V ғасырлары аралығында Жетісу және Сырдария өңірлерінде өмір сүрген үйсіндер мен қаңлылардың мемлекеттік басқару жүйесі, шекарасы, шаруашылық үлгілері, әлеуметтік жіктелуі және материалдық пен рухани мәдениетінің тарихи маңызы.

20. Сыр бойындағы оғыздардың мемлекеттік тарихы мен саяси мұрасы

    Мақалада IX–XI ғасырлар аралығында өмір сүрген Оғыз мемлекетінің тарихы, этникалық құрамы, орналасқан аумағы, мемлекеттік басқару жүйесі, шаруашылығы мен қалалық мәдениеті, сыртқы әскери жорықтары және ішкі дағдарыс пен сыртқы соққылар нәтижесінде құлау барысы жан-жақты қарастырылады.